Furkan Ulaş Başvurusu (B. No: 2017/17138)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, ek ödeme tutarının geleceğe yönelik olarak

azaltılması ve hatalı ödenen ek ödemelerin de iadesinin istenmesi nedeniyle

eşitlik ilkesi ve zorla çalıştırma yasağının ihlal edildiği iddialarına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 7/3/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

A. Görevlendirme Süreci

7. Başvurucu, Dr. Vefa Tanır Ilgın Devlet Hastanesinde hastane

müdür yardımcısı olarak görev yapmakta iken yazılı

talebi üzerine Konya Valiliğinin 5/8/2005 tarihli oluru ile Dr.

Faruk Sükan Devlet Hastanesine geçici olarak görevlendirilmiştir. Başvurucu

buradan Sağlık Bakanlığının 25/9/2006 tarihli oluru ile Konya Eğitim ve

Araştırma Hastanesine hastane müdür yardımcısı olarak tayin

edilmiştir.Başvurucu daha sonra Konya Valiliğinin 22/11/2006 tarihli oluru ile

tekrar Dr. Faruk Sükan Kadın Doğum ve Çocuk Hastanesine geçici olarak

görevlendirilmiştir.

8. Daha sonra Sağlık Bakanlığının 31/12/2007 tarihli oluru ile Konya

Kulu Devlet Hastanesine hastane müdürü olarak atanmıştır. En son Konya

Valiliğinin 29/1/2008 tarihli oluru ile Dr. Faruk Sükan Kadın Doğum ve Çocuk

Hastanesinin hastane müdür yardımcılığı kadrosuna

görevlendirilmiştir.

B. İptal Davasına İlişkin

Süreç

9. Başvurucunun, ek ödemelerinin asıl kadrosu olan hastane müdürü kadrosuna ilişkin tavan ek

ödeme katsayısı (%250) ve hizmet alanı kadro unvan katsayısı (1,00) esas

alınarak yapılması istemiyle 8/1/2009 tarihinde İdareye yaptığı başvuru

9/1/2009 tarihinde reddedilmiştir. Ret gerekçesinde, hastane müdür yardımcılığı

kadro unvan katsayısı üzerinden ek ödeme yapılmasının mümkün olmadığı ve

başvurucuya genel idari hizmetler sınıfı (GİH) için öngörülen 0,25 katsayısı üzerinden

ek ödeme yapılması gerektiği belirtilmiştir.

10. Başvurucu anılan işlemin mevzuata aykırı olduğunu ileri

sürerek işlemin iptali ile ek ödemelerin asıl kadrosu olan hastane müdürü

kadrosuna ilişkin katsayılar esas alınarak yapılması istemiyle yürütmeyi

durdurma talepli olarak 27/1/2009 tarihinde Konya 2. İdare Mahkemesinde dava

açmıştır.

11. Mahkemece yürütmenin durdurulmasına karar verilmesiyle

başvurucuya hastane müdür yardımcılığı kadrosu

katsayıları esas alınarak ek ödemeler yapılmıştır.

12. Mahkemece 14/10/2009 tarihinde, dava konusu işlemin

başvurucunun ek ödemelerinin GİH kadro unvan katsayısına göre yapılması

gerektiği yönündeki kısmının iptaline; asıl kadrosu olan hastane müdürü

kadrosuna ilişkin katsayılar esas alınarak yapılması talebinin ise reddine

karar verilmiştir.

13. Davalı İdare tarafından temyiz edilen karar, Danıştay

Onbirinci Dairesince 26/6/2014 tarihinde bozulmuştur. Kararın gerekçesinde,

taleple bağlılık ilkesi gereği başvurucunun hastane müdürü kadrosu için

belirlenen ek ödemeden faydalanıp faydalanamayacağı hususunda karar verilmesi

gerektiği belirtilmiştir. Daire, istemin aşılarak başvuru ve dava

dilekçesindeki talepleri arasında yer almayan hastane

müdür yardımcısı unvanı için belirlenen ek ödeme katsayılarından

faydalanması gerektiğinden bahisle dava konusu işlemin iptaline ilişkin kararda

usul hükümlerine uygunluk görülmediği belirtilmiştir.

14. Mahkemece bozma kararına uyularak 29/9/2014 tarihinde

davanın reddine karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde, taleple bağlılık

ilkesi gereğince başvurucuya istemde bulunmadığı hastane müdür yardımcısı kadrosu için belirlenen katsayılar

esas alınarak ek ödeme yapılıp yapılmaması konusunda hüküm kurulmaması

gerektiği belirtilmiştir.

15. Başvurucuya 14/10/2014 tarihinde tebliğ edilen karar, temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.

C. İtirazın İptali Davası

Süreci

16. Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu (TKHK) tarafından Konya 2.

İdare Mahkemesinin 14/10/2009 tarihli kararı gereğince fazladan ödenen

21.929,03 TL'nin tahsili talebiyle başvurucu aleyhine icra takibi başlatılmıştır.

17. Başvurucunun takibe itiraz etmesi üzerine TKHK tarafından

29/4/2015 tarihinde Konya 5. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) itirazın

iptali davası açılmıştır.

18. Mahkemece 13/10/2016 tarihinde davanın kabulüne ve itirazın

iptaline, başvurucu aleyhine icra inkâr tazminatına hükmedilmiştir. Kararın

gerekçesinde, başvurucunun hastane müdürü

kadrosundan ek ödeme talebinin idare mahkemesince reddedildiği açıklanarak

başvurucunun kendisine fazladan ödenen bedeli iade etmesi gerektiği

belirtilmiştir.

19. Anılan karara karşı başvurucu tarafından istinaf kanun

yoluna başvurulmuştur. İstinaf başvurusunu inceleyen Ankara Bölge Adliye

Mahkemesi 24. Hukuk Dairesi, 24/1/2017 tarihinde istinaf talebini kısmen kabul

etmiş ve düzelterek davanın esası hakkında yeniden karar vermiştir. Kararın

gerekçesinde, icra takibine konu alacağın varlığı ve miktarı yargılama sonucu

saptanmış olduğundan alacağın likit kabul edilemeyeceği açıklanarak hükümdeki

icra inkar tazminatına ilişkin ibarelerin silinmesi suretiyle davanın kabulü

gerektiği belirtilmiştir.

20. Nihai karar başvurucu vekiline 20/2/2017 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

21. Başvurucu 7/3/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

22. Zorla çalıştırma yasağına ilişkin ilgili hukuk için bkz. Yasemin Balcı [GK], B. No: 2014/8881,

25/7/2017, §§ 24-46.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

23. Mahkemenin 15/1/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Eşitlik İlkesinin

İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

24. Başvurucu; asıl kadrosunun hastane

müdürlüğü kadrosu iken hastane

müdür yardımcılığı kadrosuna görevlendirildiğini ve fiilen hastane müdür yardımcısı olarak

çalıştığını buna rağmen idare mahkemesinde açtığı davanın reddedilmesi gerekçe

gösterilerek fazla ödeme yapıldığı iddia edilen ek ödemelerin tahsil

edilmesinin eşitlik ilkesini ihlal ettiğini iddia etmiştir.

2. Değerlendirme

25. Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi ve

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 14. maddesinde düzenlenen

ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine yönelik iddiaların soyut olarak

değerlendirilmesi mümkün olmayıp mutlaka Anayasa ve Sözleşme kapsamında yer

alan diğer temel hak ve özgürlüklerle bağlantılı olarak ele alınması gerekir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049,

26/3/2013, § 33).

26. Somut olayda, eşitlik ilkesinin ihlal edildiği ileri

sürülmekte ise de söz konusu ihlal iddiasının hangi temel hak ve özgürlüğe

yönelik olarak gerçekleştiği belirtilmemiştir.

27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Zorla Çalıştırma

Yasağının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

28. Başvurucu; fiilen hastane

müdür yardımcısı olarak çalışmasına rağmen idare mahkemesinde açtığı

davanın reddedilmesi gerekçe gösterilerek fazla ödeme yapıldığı iddia edilen ek

ödemelerin tahsil edilmesinin zorla çalıştırma ve angarya yasağının ihlal

ettiğini iddia etmiştir.

2. Değerlendirme

29. Anayasa’nın 18. maddesi şu şekildedir:

"Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya

yasaktır.

Şekil ve şartları kanunla düzenlenmek üzere

hükümlülük veya tutukluluk süreleri içindeki çalıştırmalar; olağanüstü hallerde

vatandaşlardan istenecek hizmetler; ülke ihtiyaçlarının zorunlu kıldığı

alanlarda öngörülen vatandaşlık ödevi niteliğindeki beden ve fikir çalışmaları,

zorla çalıştırma sayılmaz."

30. Başvuruya konu olayda uygulanacak ilkeler Anayasa

Mahkemesinin Yasemin Balcı (§§

62-71) kararında belirtilmiştir.

31. Anayasa’nın 18. maddesinin birinci fıkrasında hiç kimsenin

zorla çalıştırılamayacağı belirtilmiş, angarya yasaklanmış, ikinci fıkrasında

ise zorla çalıştırma kapsamında olmayan hâller sayılmıştır.

32. Zorla çalıştırma, üstün bir iradenin buyurmasıyla kişinin

serbest iradesine aykırı olarak ve yaptırım tehdidi altında yapmış olduğu

çalışma olarak tanımlamaktadır (Yasemin

Balcı, § 63).Yaptırım kavramıyla sadece ceza hukukundaki dar ve

teknik anlamdaki ceza değil her türlü adli, idari ve hukuki yaptırımlar

kastedilmektedir. Bu bağlamda hürriyeti bağlayıcı cezalar ile adli ve idari

para cezaları ve diğer idari yaptırımların yanında tazminat ve cezai şart gibi

hukuki yaptırımlar da zorla çalıştırma tanımında yer alan yaptırım kavramına

dâhildir. Olayın somut koşulları çerçevesinde kişinin işini kaybetme korkusunun

dahi bir yaptırım tehdidi olarak yorumlanması mümkündür. Ancak hizmetin yerine

getirilmesinin bunu zorunlu kılan bir hukuksal yükümlülüğün varlığına dayanması

tek başına söz konusu hizmetin zorla çalıştırma veya angarya olduğu sonucuna

ulaşılabilmesi bakımından yeterli değildir. Bu noktada hizmet yükümlüsünün

rızasının varlığı büyük önem kazanmaktadır. İlgilinin kendi rızasıyla

kabullendiği bir hizmetin yerine getirilmesi hususunda yasal zorunluluk

bulunması bu hizmeti zorla çalıştırma veya angarya hâline getirmez. Zira bu

hâlde kanunda öngörülen çalışma zorunluluğu, ilgilinin serbest iradesiyle bir

sözleşme akdetmiş olması veya bir statüye girmiş bulunmasının doğal bir sonucu

olarak ortaya çıkmaktadır (Yasemin Balcı,

§ 65).

33. Olağan görev kapsamında tanımlanan veya açıkça tanımlanmasa

bile öngörülebilen işlerde rızanın bulunduğu varsayılabilir. Bu bağlamda gerek

statü hukukuna gerekse akdi hukuka tabi olarak çalışan kişilere öngörülemeyen

ve öngörülmesi de mümkün olmayan bir iş veya görev yüklenmedikçe rızanın

bulunmadığı öne sürülemez (Yasemin Balcı,

§§ 66-67).

34. Somut olayda başvurucu, döner sermaye ek ödemelerine esas

alınan katsayı olarak hastane müdürleri

için öngörülen katsayının esas alınması talebiyle İdareye yaptığı başvurusu

sonrasında GİH sınıfının ek ödemeye esas katsayıları üzerinden ödeme yapılmaya

başlanması ve önceden hastane müdür

yardımcılığı kadrosu esas alınarak yapılan fazla ek ödemelerin

iadesinin angarya yasağını ihlal ettiğinden şikâyet etmektedir. Öte yandan

başvurucunun başvuru formunda mülkiyet hakkına ilişkin şikayetinin

bulunmadığının da vurgulanması gerekir.

35. Buna göre olayda başvurucuya olağan görevinin dışında bir iş

verildiği iddiası bulunmamaktadır. Öte yandan başvurucuya, işgal ettiği

kadronun karşılığı olan ücretinin ödendiği hususunda da bir tereddüt yoktur.

Olaydaki ihtilaf, yapılan bir ek ödemenin miktarına ilişkindir. Dolayısıyla

somut olayda başvurucuya mevzuatla tanımlı olanın dışında bir çalışma külfeti

yüklenmemiştir. Başvurucu bu çalışması karşılığında mevzuatla öngörülen ücreti

almaktadır. Bu durumda -olağan görevi kapsamında olmak kaydıyla-kamu

görevlilerinin ücretlerinin miktarına ilişkin hukuki ihtilaflar zorla

çalıştırma ve angarya yasağı olarak görülemez.

36. Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde başvurucu

tarafından icra edilen görevin zorla çalıştırma veya angarya yasağı kapsamına

girmediği anlaşılmaktadır.

37. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının da diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

15/1/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUN Kadir ÖZKAYA Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Furkan ULAŞ Vekili : Av. Mustafa HAMARAT