Hacı İbrahim Pala ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2017/31345)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kamulaştırılan taşınmaza ilişkin kamu yararının

ortadan kalkmasına rağmen taşınmazın eski malike iade edilmemesi nedeniyle

mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 1/8/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

A. Uyuşmazlığın Arka

Planı

8. İstanbul'un Bakırköy ilçesine bağlı Mahmutbey köyünde bulunan

ve başvuruculara ait olan 999 parsel sayılı taşınmaz hakkında, 2/12/1985

tarihinde Arsa Ofisi Genel Müdürlüğü (AOGM) tarafından kamulaştırma kararı

alınmıştır.

9. Bakırköy 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 15/12/1987 tarihli

kararıyla anılan taşınmazın tapu kaydının iptali ile AOGM adına tesciline karar

verilmiş ve taşınmaz 23/11/1988 tarihinde AOGM adına tescil edilmiştir.

10. Başvuru konusu taşınmaz AOGM tarafından 18/8/1989 ve

11/12/1991 tarihlerinde S.S. İstanbul Toptan Ticaret Depolama ve Küçük Sanayi

Toplu İşyeri Yapı Kooperatifine (İSTOÇ) satılmıştır.

B. Kamulaştırma İşleminin

İptali Davası Süreci

11. Başvurucular tarafından 1986 yılında İstanbul 4. İdare

Mahkemesinde açılan kamulaştırma işleminin iptali davası 21/3/1989 tarihinde

reddedilmiştir. Temyiz edilen karar 13/6/1990 tarihinde Danıştay Altıncı

Dairesince onanmıştır.

C. Kamulaştırma Bedelinin

Arttırılması Davası Süreci

12. Başvurucular tarafından 5/9/1990 tarihinde Bakırköy 2.

Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan kamulaştırma bedelinin arttırılması davasında

24/10/1996 tarihinde davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. AOGM tarafından

temyiz edilen karar, Yargıtay 5. Hukuk Dairesince 3/6/1997 tarihinde onanmış ve

aynı Daire tarafından 13/10/1997 tarihinde karar düzeltme talebinin reddine

karar verilmiştir.

D. Kamulaştırılan

Taşınmazın Geri Alınmasına İlişkin İlk Dava Süreci

13. Başvurucular tarafından 26/12/1995 tarihinde Bakırköy 5.

Asliye Hukuk Mahkemesinde taşınmazın geri alınması davası açılmıştır.

10/10/1996 tarihinde bu davanın da reddine karar verilmiştir. Başvurucular

tarafından temyiz edilen karar, Yargıtay 5. Hukuk Dairesince 3/6/1997 tarihinde

onanmıştır.

E. Kamulaştırılan

Taşınmazın Geri Alınmasına İlişkin Başvuru Konusu Dava Süreci

14. Başvurucular tarafından 15/12/2014 tarihinde Bakırköy 10.

Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) taşınmazın kamulaştırma amacına aykırı

kullanıldığı iddiasıyla iadesi veya bedelinin tazmini davası açmıştır.

Mahkemece 12/11/2015 tarihinde davanın reddine karar verilmiştir.

15. Kararın gerekçesinde, taşınmazların kamulaştırma amacı

dışında tasarruf edilmesi hâlinde önceki mal sahibi veya mirasçıları tarafından

idareden herhangi bir hak, bedel veya tazminat talebinde bulunulamayacağı ifade

edilmiştir. Ayrıca önceki mahkeme kararları ile bu hususta kesin hüküm

şartlarının da oluştuğu belirtilmiştir.

16. Başvurucular tarafından temyiz edilen karar, Yargıtay 5.

Hukuk Dairesince 6/6/2017 tarihinde onanmıştır.

17. Nihai karar 11/7/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir.

18. Başvurucular 1/8/2017 tarihinde başvuruda bulunmuşlardır.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

19. Mahkemenin 11/3/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucu Möhübe Pala

Yönünden

20. Başvurunun incelemesi devam ederken başvurucunun 3/7/2018

tarihinde öldüğü, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla

incelenen nüfus kayıtlarından anlaşılmıştır.

21. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 80. maddesinin (1)

numaralı fıkrasının (ç) bendine göre başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini

haklı kılan bir sebebin olmadığı kanaatine varılması hâlinde başvurunun

düşmesine karar verilebilir. Bununla birlikte İçtüzük'ün 80. maddesinin (2)

numaralı fıkrası gereği Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması, temel hakların

kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli

kıldığı hâllerde başvurunun incelenmesine devam edilebileceği öngörülmüştür.

22. Başvuru tarihinden sonra ölen başvurucunun mirasçılarının

makul bir süre içinde başvuruyu devam ettirme yönünde iradelerini Anayasa

Mahkemesine bildirmemeleri hâlinde anılan İçtüzük hükümleri uyarınca başvurunun

incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir sebebin olmadığı kanaatine

varılabilir (Asya Oktay ve diğerleri, B.

No: 2014/3549, 22/3/2017, §§ 18-21). Somut olayda başvuruculardan Möhübe Pala,

başvuru tarihinden sonra 3/7/2018 tarihinde ölmüş, ancak mirasçıları makul bir

süre içinde başvuruya devam etme yönünde iradelerini bildirmemişlerdir.

Başvurunun incelenmesine devam etmeyi gerekli kılan ve İçtüzük'ün 80.

maddesinin (2) numaralı fıkrasında öngörülen nedenlerden biri de

bulunmamaktadır.

23. Açıklanan gerekçelerle başvurucu Möhübe Pala yönünden

başvurunun düşmesine karar

verilmesi gerekir.

B. Diğer Başvurucular

Yönünden

1. Başvurucuların

İddiaları

24. Başvurucular, AOGM tarafından kamulaştırılan taşınmazın

İSTOÇ'a satılması nedeniyle kamulaştırma amacının ortadan kalktığını

belirtmişlerdir. Başvurucular kamu yararının ortadan kalkması sebebiyle bahsi

geçen taşınmazın kendilerine iade edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

2. Değerlendirme

a. Genel İlkeler

25. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un geçici 1. maddesinin (8)

numaralı fıkrası uyarınca Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisinin

başlangıç tarihi 23/9/2012 olup bu tarihten sonra kesinleşen nihai işlem ve

kararlar aleyhine yapılan bireysel başvurular incelenebilir (Zafer Öztürk, B. No: 2012/51, 25/12/2012,

§ 17).

26. Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisinin doğru

olarak belirlenebilmesi için kesinleşen nihai işlem ve kararın tarihinin yanı

sıra gerçekleştiği iddia edilen müdahalenin zamanının da doğru tespit edilmesi

gerekir. Bu tespit yapılırken müdahaleyi oluşturan olaylar ve ihlal edildiği

iddia edilen hakkın kapsamı birlikte değerlendirilmelidir (Agavni Mari Hazaryan ve diğerleri, B. No:

2014/4715, 15/6/2016, § 100; başka bir hak ile ilgili olmakla birlikte ilgisi

nedeniyle bkz. Zeycan Yedigöl

[GK], B. No: 2013/1566, 10/12/2015, § 31).

27. Mülkiyetten yoksun bırakma şeklindeki mülkiyet hakkına

yapılan müdahaleler kural olarak anlık eylemler olup sürekli bir müdahale

oluşturmaz (Agavni Mari Hazaryan ve

diğerleri, § 114). Ancak bu kuralın bir istinası ise mevzuatta yeni

bir başvuru yolunun bulunması ve bu başvuru yolunun zaman bakımından yetki

alanında devam etmesi durumudur (benzer yöndeki karar için bkz. Emin Acar, B. No: 2014/333, 4/10/2017, §

55).

28. Anayasa Mahkemesi, taşınmazın tapusunun orman olduğu

gerekçesiyle iptal edilmesi üzerine yapılan bir başvuruda mülkiyetten yoksun

bırakmaya yol açan yargı kararının 23/9/2012 tarihinden önce kesinleştiğini

belirterek mülkiyet hakkının ihlaline yönelik başvuruyu zaman bakımından

yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulmuştur (Nurdan Sesiz, B. No: 2012/317, 16/4/2013, §§ 21-23).

29. Yine Agavni Mari Hazaryan

ve diğerleri başvurusunda başvurucuların uyuşmazlık konusu

taşınmazın mülkiyetini 1958 yılında kaybettiklerine ve 1975 yılında bu işleme

karşı açtıkları davanın da reddedildiğine vurgu yapılmıştır. Anayasa Mahkemesi

bu sebeple başvurucuların mülkiyet hakkına konu ettikleri taşınmazla hukuki

ilişkilerinin Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuruları incelemeye başladığı

23/9/2012 tarihinden kırk bir yıl önce kesilmiş olduğu ve daha sonra açtıkları

davanın ise etkili ve başarı şansı sunan yeni bir hukuk yolu olmadığı

gerekçeleriyle mülkiyet hakkına yönelik şikâyetin zaman bakımından yetkisi

dışında kaldığı sonucuna varmıştır (Agavni

Mari Hazaryan ve diğerleri, §§ 118-120).

30. Emine Görgülü

(B. No: 2014/5871, 6/7/2017) başvurusunda da başvurucu, vakıf evladı olduğunun

tespiti ve vakfa mütevelli olarak atanması talebinin reddedilmesinden

yakınmıştır. Anayasa Mahkemesi mülkiyet hakkına müdahale teşkil eden başvuruya

konu mülhak vakfın mazbut vakıflar arasına alınmasına ilişkin sürenin fiilen 30/11/1965

tarihinde sona erdiğine işaret etmiştir. Sonuç olarak başvurucunun vakfa

yönetici olarak atanma talebine ilişkin hukuk yolunun da başarı şansı bulunan,

etkin bir başvuru yolu olmadığı vurgulayarak başvurunun zaman bakımından

yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar vermiştir (Emine Görgülü, §§ 31-54).

b. İlkelerin Olaya

Uygulanması

31. Somut olayda başvuru 15/12/1987 tarihinde çevre düzeni

planında toptan ticaret depolama ve küçük

sanayi toplu işyeri gelişme alanı olarak ayrılan alan içinde kalan

başvuru konusu taşınmaz AOGM tarafından kamulaştırılmış; 18/8/1989 ve

11/12/1991 tarihlerinde de İSTOÇ'a satılmıştır. Başvurucular tarafından

kamulaştırma işleminin iptali talebiyle açılan davanın reddine karar

verilmiştir.Ardından başvurucular tarafından kamulaştırma bedelinin

arttırılması talebiyle açılan davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Daha

sonra 26/12/1995 tarihinde taşınmazın kamulaştırma amacına aykırı kullanıldığı

gerekçesiyle geri verilmesi talebiyle açılan dava reddedilmiş ve karar

13/10/1997 tarihinde karar düzeltme talebinin reddedilmesiyle kesinleşmiştir.

Son olarak yine taşınmazın kamulaştırma amacına aykırı kullanıldığı iddiasıyla

iadesi veya bedelinin tazmini talebiyle açılan dava da reddedilmiştir. Kararın

gerekçesinde kamulaştırılan taşınmazlar üzerinde daha sonra hak sahipleri

tarafından hak ve tazminat talebinde bulunulamayacağı ifade edilmiştir. Ayrıca

13/10/1997'de kesinleşen ilk davanın kesin hüküm oluşturduğu da belirtilmiştir.

32. Buna göre başvurucuların 26/12/1995 tarihinde açtığı davanın

reddedilmesinden sonra aynı taleple ikinci kez taşınmazın iadesi veya bedel

tazmini davasıyla yargı yoluna gitmiş olmalarının idari ve yargısal yolları

canlandırmaya yönelik olduğu kabul edilmelidir. 6216 sayılı Kanun ve İçtüzük'ün

hükümleri daha önce tamamlanmış olan bir sürece yönelik yeni bir başvuru hakkı

imkânı tanımamaktadır.

33. Sonuç olarak başvurucuların mülkiyet hakkının ihlali

iddiasına temel teşkil eden 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma

Kanunu'nun 22. ve 23. maddelerine istinaden taşınmazın iadesi talebine ilişkin

sürecin Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisinin başladığı 23/9/2012

tarihinden önce sona erdiği anlaşılmaktadır.

34. Başvurucular, taşınmazın iade talebi bu şekilde

sonuçlandıktan sonra 2942 sayılı Kanun'un 22. ve 23. maddeleri kapsamında

yeniden talepte bulunmuş ise de derece mahkemelerince söz konusu sürecin

kesinleştiği gözetilerek dava reddedilmiştir. Dolayısıyla bireysel başvuruların

incelenmeye başlandığı tarih olarak belirlenen 23/9/2012 tarihinden sonra

başvurulması sonucu verilen ret kararı üzerine yapılan bireysel başvurunun

Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisi kapsamında olduğunun kabul

edilmesi mümkün değildir.

35. Açıklanan gerekçelerle başvurunun, diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin zaman

bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

B. Diğer başvurucular yönünden mülkiyet hakkının ihlal

edildiğine ilişkin iddianın zaman bakımından

yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

11/3/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Recep KÖMÜRCÜ

Üyeler

:

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Hacı İbrahim PALA 2. Mamure PALA 3. Mehmet PALA 4. Muzaffer PALA 5. Zeynep PALA 6. Möhübe PALA Vekili : Av. İbrahim Hakkı BOZAT