Halis Orhan ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2013/7257)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvurular, terör olayı nedeniyle köyü terk etmeye mecbur

kalınması sonucu 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden

Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılan başvuruların ve

açılan davaların reddedilmesive makul sürede

sonuçlandırılmaması nedeniyle adil yargılanma ve mülkiyet haklarının ihlal

edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular, muhtelif tarihlerde Ağrı Asliye Hukuk Mahkemeleri

vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formları ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesi neticesinde başvuruların Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek

bir eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Başvurucular, adli yardım talep etmişse de bireysel başvuru

yapıldıktan sonra harçların yatırıldığı görülmüştür.

4. Birinci Bölüm ve İkinci Bölüm Komisyonlarınca muhtelif

tarihlerde, başvuruların kabul edilebilirlik incelemelerinin Bölümler

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanları tarafından muhtelif tarihlerde, başvuruların

kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar

verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın muhtelif tarihli yazılarında Anayasa

Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen

başvurular hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

7. Anayasa Mahkemesi tarafından ekli tablonun A satırında

başvuru numaraları belirtilen dosyaların konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle

2013/7257 başvuru numaralı dosya ile birleştirilmesine, incelemenin 2013/7257

başvuru numaralı dosya üzerinden yürütülmesine ve diğer bireysel başvuru

dosyalarının kapatılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

8. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucular, Iğdır ili Tuzluca ilçesi Kartutan

köyünde ikamet etmekte iken 1994 yılında meydana gelen terör olayları ve köy

muhtarının öldürülmesi neticesinde köyün boşaltılmasıyla yerleşim yerlerinden

göç etmek zorunda kaldıklarını iddia etmişlerdir.

10. Başvurucular, ekli tablonun C satırında belirtilen

tarihlerde 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararlarının karşılanması

talebiyle Iğdır Valiliği Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) başvurmuşlardır.

11. Ekli tablonun D satırında tarih ve sayıları belirtilen

Komisyon kararlarında, terör olayları sonucu oluşan zararların karşılanması

talebiyle yapılan başvurularda dosyalarda yer alan bilgi ve belgeler uyarınca

başvuruculara belirlenen miktarlarda tazminat ödenmesine karar verilmiştir.

12. Başvurucular tarafından sulhname

tasarısı imzalanmayarak Komisyon kararında belirtilen miktarın eksik

hesaplandığı gerekçesiyle iptal davası açılmıştır.

13. Belirtilen Komisyon kararları aleyhine başvurucular

tarafından açılan iptal davalarında, ekli tablonun E satırında tarihleri

gösterilen Erzurum İdare Mahkemeleri kararları ile dava konusu işlemin iptaline

karar verilmiştir. Kararların gerekçelerinin ilgili kısmı şöyledir:

" ...

ara kararı ile davalı idareden,Iğdır İli Tuzluca

İlçesi Kartutan Köyü’nde 1993 yılı ve sonrasında

yaşanan terör olayları nedeniyle uğranılan zarar ziyandan dolayı aynı

tarihlerde Kartutan Köyü ile ilgili olarak tutulan

tüm tutanaklar ile olayla ilgili tüm diğer bilgi ve belgeler istenilmiş olup,

davalı idare tarafından ara kararına cevaben verilen yazı ile eklerinin

incelenmesi neticesinde; 15.5.2006 tarihinde yapılan ve Iğdır İli'ndeki birçok köyü kapsayan keşifle ilgili başvuru

sahibi veya yetkili temsilcisine keşif yeri ile gün ve saatinin yazılı olarak

bildirildiğine ilişkin tebliğ ve tebellüğ belgeleri ile hazır bulunmadıklarını

gösteren tutanağa ilişkin herhangi bir belgenin ibraz edilmediği görülmüştür.

Olayın Mahkememizce değerlendirilmesi

neticesinde; Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması

Hakkında Yönetmeliğin 11. maddesinde belirtilen usule uyulmaksızın keşif

yapıldığı, keşif yeri ile gün ve saatinin davacıya veya yetkili temsilcisine

yazılı olarak bildirilmediği; başvuru sahibinin kendisi veya yetkili temsilcisi

ve varsa şahitlerinin keşif mahallinde hazır bulundurulmadığı hususunun dava

dosyası mündericatında yer alan ... keşif tutanağından anlaşıldığından, eksik

incelemeye ve usule aykırı biçimde yapılan keşfe dayalı olarak tesis edilen

dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır."

14. İdare Mahkemelerinin iptal kararları üzerine Komisyon

tarafından ekli tablonun F satırında tarih ve sayıları gösterilen karalarla

taleplerin reddine karar verilmiştir. Kararların ilgili kısmı şöyledir:

"...Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü ile

11.11.2009 tarihinde yapılan yazışmaya ilişkin alınan cevabi yazıda

14/25.11.1983 yılında Kartutan köyünde meydana gelen

doğal afet (sel) nedeniyle köyde bulunan genel hane sayısı 11 olarak tespit

edilmiş ve 11 aile hak sahibi kabul edilerek Afet İşleri Genel Müdürlüğünce

Tuzluca merkez Tuzla civarı mevkide bulunan afet konutlarına yerleştirildiği,

ilçe nüfus müdürlüğü ile yapılan yazışma sonucu alınan 16.2.2007 tarih ve 146

sayılı cevabı yazıda Kartutan köyünde 1990-2000

tarihinde genel nüfus sayımı yapılmış olup köy nüfus sayısının sıfır olarak

belirtildiği,

İl İdare Kurulu Müdürlüğü ile 17.12.2009

tarihinde yapılan yazışmaya ilişkin alınan cevapta, ilgili köyü 1992 yılında

ekonomik ve sosyal nedenlerden dolayı köyü terk ederek başka yerleşim

birimlerine yerleştikleri, köydeki evlerin harap ve yıkık bir şekilde olduğu ve

herhangi bir hayat belirtisinin bulunmadığı bu nedenle adı geçen köyün Bakanlık

Makamının 19.12.2005 tarih ve 76-1 sayılı onayı ile köy tüzel kişiliğinin

kaldırıldığı,

Tuzluca ilçe jandarma komutanlığı ile

Komisyonumuzca 13.7.2009 tarihli yapılan yazışmaya ilişkin alınan cevabi yazıda

Kartutan köyünün bağlı olduğu Gaziler karakol arşiv

kayıtlarında ilgili köyde herhangi bir terör olayının meydana gelemediği ve

yine müracaat dosyalarında iddia edilen olaya ilişkin ilçe jandarma Komutanlığı

ile yapılan ikinci yazışma neticesinde 5.8.2009 tarihli alınan cevabi yazıda,

vatandaşlar tarafından iddia edilen olayın köy sınırları içerisinde değilde 4.4.1990 tarihinde Seyitçeşme

tepede gerçekleştiği,

İlçe Seçim Kurulu Başkanlığı ile

komisyonumuzca yapılan yazışmaya ilişkin 8.10.2009 tarihli alınan cevabi yazıda

ilgili mezrada yaşanan doğal afet sonucu Kartutan

mezrası halkının Tuzluca merkezde bulunan afet konutlarına yerleştirildiği ve

bu nedenle 3.27.1994 yılında yapılan mahalli idareler genel seçimlerinin de

burada yapıldığı anlaşılmış olup bu nedenle ... taleplerin reddine..."

15. Belirtilen Komisyon kararı aleyhine başvurucular tarafından

tekrar açılan iptal davalarında, ekli tablonun G satırında tarihleri gösterilen

Erzurum İdare Mahkemeleri kararları ile davanın reddine hükmedilmiştir.

Kararların gerekçelerinin ilgili kısmı şöyledir:

"...Uyuşmazlığın çözümü için Mahkememizce

yapılan ara kararlara verilen cevapların incelenmesinden; Iğdır Valiliği

Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü'nün 11.11.2009 gün ve 2345 sayılı yazısında; Kartutan Köyü'nde 14-25.11.1983 tarihinde meydana gelen

şiddetli yağmurlar sonucu oluşan afet nedeniyle 11 ailenin hak sahibi kabul

edildiği ve bu ailelerin Tuzluca ilçesinde yapılan afet konutlarına 1989

yılında yerleştirildikleri, Tuzluca Kaymakamlığı İlçe Nüfus Müdürlüğü'nün

18.01.2010 gün ve 50 sayılı yazısında; 1993-1999 yılları arasında genel nüfus

sayımı yapılmadığı, ancak 1997 yılında genel nüfus tespiti yapıldığı ve burada Kartutan Köyü nüfusunun sıfır olarak tespit edildiği,

28.07.2009 tarihli Jandarma tutanağında; Kartutan

Köyü'nde terör olayı meydana gelmediği, başvurucuların iddia ettikleri terör

olayının Seyisçeşme Tepe'de meydana geldiği, buranın

da Kartutan Köyü dışında bulunduğu, Jandarma

tarafından tutulan 15.11.2010 tarihli tutanakta; 1993-2000 yılları arasında Kartutan Köyü'nde geçici köy korucusu bulunmadığı ve

görevlendirilmediği, İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü'nün

19.12.2005 gün ve 76-1 sayılı onayıyla; Kartutan Köyü

halkının 1992 yılından itibaren ekonomik ve sosyal nedenlerle köyü terk ederek

başka yerleşim birimlerine yerleşmeleri ve köyde yerleşik nüfusun bulunmaması

nedeniyle tüzel kişiliğinin kaldırılmasına karar verildiği, Tuzluca İlçe Seçim

Kurulu Başkanlığı'nın 03.11.2010 gün ve 261 sayılı yazısında; 27 Mart 1994

tarihinde yapılan Mahalli İdareler Genel Seçimleri öncesinde Kartutan Köyü halkı topluca Tuzluca İlçe Merkezi Kartutan Afet Konutlarına yerleştirildiğindenYüksek

Seçim Kurulu Başkanlığı'nın 25.12.1993 gün ve 30 sayılı yazısı ekinde yer alan

165 sayılı kararı gereği Kartutan Köyü'nde sandık

kurulamadığı ve muhtar seçilemediği, 18 Nisan 1999 tarihinde yapılan Milletvekilliği

Genel Seçimlerinde Kartutan Köyü'nün sandık bölgesi

ilan edilmediği, Tuzluca İlçe Seçim Kurulu Başkanlığı'nın anılan yazısı

eklerinde yer alan belgelerde ise; Kartutan Köyü

Muhtarı Hasan Orhan'ın 17.02.1994 tarihli dilekçesinde; köylerinde heyelan olması

nedeniyle Tuzluca ilçe merkezinde kendilerine konut yapıldığı, söz konusu afet

konutlarına kendi köyleri adına sandık kurulması talebinde bulunulduğu,

dolayısıyla o tarih itibariyle anılan gerekçeyle köyün boşaldığının muhtarca

zımnen kabul edildiği, Tuzluca Kaymakamlığı Mahalli İdareler Bürosu'nun

03.03.1994 gün ve 310 sayılı yazısında da, Kartutan

Köyü'nün tamamen boşaltılarak Tuzluca ilçe merkezindeki afet konutlarına

yerleştiklerinin belirtildiği görülmüştür.

Bu durumda, yukarıda belirtilen hususların

birlikte değerlendirilmesinden, Kartutan Köyü'nün

idarece resmi şekilde veyaköy halkıtarafından

terör kaygısıyla fiilenboşaltılmadığı, dolayısıyla

... 5233 sayılı Yasadan yararlanma imkanı bulunmadığı

anlaşıldığından, ... başvurunun reddine dair dava konusu işlemde hukuka

aykırılık görülmemiştir..."

16. Başvurucuların temyizi üzerine ekli tablonun H satırında

gösterilen tarihlerde Danıştay Onbeşinci Dairesi

ilamları ile kararların usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçelerde ileri sürülen

temyiz nedenlerinin kararların bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediği

belirtilerek hükümlerin onanmasına karar verilmiştir.

17. Başvurucular tarafından karar düzeltme talebinde bulunulmuş,

ekli tablonun I satırında belirtilen tarihlerde karar düzeltme talepleri

Danıştay Onbeşinci Dairesinin ilamları ile

reddedilmiştir.

18. Karar düzeltme isteminin reddi kararları, başvuruculara

tebliğ edilmiş ve başvurucular muhtelif tarihlerde bireysel başvuruda

bulunmuşlardır.

B. İlgili Hukuk

19. 5233 sayılı Kanun’un 4., 6., 7., 8., geçici 1., geçici 3.,

geçici 4. maddeleri, 24/6/2013 tarihli ve 2013/5034 sayılı Bakanlar Kurulu

Kararı Eki Karar’ın 1. maddesi, Danıştay Onuncu Dairesinin 20/2/2009 tarihli ve

E.2008/6679, K.2009/1227 sayılı kararı (Celal

Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014, §§ 15-28).

20. 5233 sayılı Kanun'un 1. maddesi şöyledir:

"Bu

Kanunun amacı, terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamında yürütülen

faaliyetler nedeniyle maddî zarara uğrayan kişilerin, bu zararlarının

karşılanmasına ilişkin esas ve usulleri belirlemektir."

21. Aynı Kanun'un 2. maddesi şöyledir:

"Aşağıda

belirtilen zararlar bu Kanunun kapsamı dışındadır:

...

d)

Terör dışındaki ekonomik ve sosyal sebeplerle uğranılan zararlar ile güvenlik kaygıları dışında kendi

istekleriyle bulundukları yerleri terk edenlerin bu sebeple uğradıkları

zararlar."

22. Danıştay Onuncu Dairesinin 30/12/2008 tarihli ve

E.2008/4141, K.2008/9584 sayılı kararı şöyledir:

"Öte yandan; kişilerin malvarlıklarına

ulaşamamaları nedeniyle uğradıkları zararların 5233 sayılı Yasa uyarınca

tazmini; köyün, idarece veya köy halkı tarafından tamamen boşaltılması halinde

mümkün olabileceğinden; Mahkemece bozma kararı üzerine davacının ikamet ettiği

köyün boşaltılıp boşaltılmadığının araştırılmasından sonra bir karar verilmesi

gerektiği tabiidir.

..."

23. Danıştay Onuncu Dairesinin 31/12/2008 tarihli ve

E.2008/5548, K.2008/9733 sayılı kararı şöyledir:

"5233 sayılı Yasanın yukarıda aktarılan maddelerinin

değerlendirilmesinden; kişilerin malvarlıklarına ulaşamaması nedeniyle

uğradıkları zararın 5233 sayılı

Yasa uyarınca tazmininin, terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler

sonucu meydana gelmesi şartına bağlı bulunduğu; başka bir ifadeyle, köyün,

idarece veya köy halkı tarafından tamamen boşaltılması halinde söz konusu

zararların tazmini yoluna gidilebileceği; güvenlik kaygısına dayansa dahi,

terör olayları sonucu köyü terk edenlerin malvarlıklarına ulaşamaması nedeniyle

uğradıkları zararın, sadece köyün idarece veya köy halkı tarafından tamamen

boşaltılması halinde ve köyün boşaltılmasından köye dönüşün başladığı tarihe

kadar geçen süreçle sınırlı olarak tazmininin mümkün olduğu sonucuna

ulaşılmaktadır. Zira, boşaltılan bir köye dönüşün başlaması, o köyde güvenli

bir şekilde yaşayabilme olanaklarına kavuşulduğu anlamına gelmektedir. Köye

dönüş için sağlanması zorunlu olan asgari güvenlik düzeyi ölçütünün ise

objektif olması gerektiği; başka bir anlatımla, köye geri dönen ve dönmeyen kişilere

göre değişmemesi gerektiği de tabiidir.

Bu kabule göre, uyuşmazlığa konu olayda,

davacının terör olayları sonucu terk ettiği Yoncalıbayır

Köyü'nde bulunan malvarlığına ulaşamamasından kaynaklanan zararının; sadece

köyün boşaltılmasından, köye dönüşün başladığı tarihe kadar geçen süreçle

sınırlı kalmak kaydıyla tazmini olanaklı bulunduğundan, davalı idarece

yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu 1 yıllık süre üzerinden hesaplanan

miktarın ödenmesi yolundaki dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

..."

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

24. Mahkemenin 31/3/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvurular incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

25. Başvurucular ikamet ettikleri Iğdır ili Tuzluca ilçesi Kartutan köyünde 1994 yılında terör olaylarının

yoğunlaşması ve muhtarın öldürülmesi nedeniyle güvenlik kaygısıyla köyün

boşaltıldığını, 5233 sayılı Kanun kapsamında yaptıkları talebin ve akabinde

açtıkları davanın reddedildiğini, Komisyonun ilk kararında tazminata hükmetmişken

daha sonra verdiği kararla önceki kararından haksız olarak döndüğünü, köyde

sürekli çatışma ortamının var olması karşısında devletin yeterli güvenli ortamı

sağlayamadığını, Mahkeme kararlarının kendi içinde çelişkili olduğunu, komşu

köylerde yaşayanlara terör nedeniyle tazminat verildiğini, köyün yoğun kış

şartlarına rağmen yıllardır boşaltılmadığını, terör olayı nedeniyle

boşaltıldığını, köyün sosyal ve ekonomik nedenlerle boşaltıldığı fikrinin soyut

ve afaki olduğunu, mal varlıklarına ulaşamamaktan dolayı maddi zararların

olduğunu, yapılan yargılamaların on yılı geçtiğini ve makul sürede

sonuçlandırılmadığını belirterek Anayasa’nın19., 35., 36. ve 45. maddelerinde

tanımlanan haklarının ihlal edildiğini iddia etmişler ve maddi tazminat

talebinde bulunmuşlardır.

B. Değerlendirme

26. Başvuruformları ve ekleri

incelendiğinde başvurucular, 5233 sayılı Kanun kapsamındaki zararlarının

tazmini amacıyla açtıkları davaların reddedilmesi nedeniyle Anayasa’nın 19.,

35., 36. ve 45. maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiğini iddia

etmişlerdir. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki

nitelendirmesi ile bağlı olmayıp, olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi

takdir eder (Tahir Canan, B. No:

2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucuların ihlal iddiaları aşağıdaki başlıklar

altında incelenmiştir.

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

a. Yargılamanın Sonucu

İtibarıyla Adil Olmadığına İlişkin İddia

27. Başvurucular, Komisyonlarca verilen kararın akabinde

açtıkları davadan sonuç alamadıklarını, göç etmeye mecbur kalmaları nedeni ile

mal varlıklarına ulaşamadıklarını, tarım, hayvancılık ve diğer köy geçim

kaynaklarından mahrum kaldıklarını taşınma ile kira, taşınma gibi zararlarının

olduğunu anılan zararlara köy boşaltma eylemleri ile sebebiyet verilmiş

olmasına rağmen zararlarının tazmin edilmediğini belirterek mülkiyet hakkının

ihlal edildiğinden şikâyetçi olmuş; yargılama sürecinde yapılan incelemeler ve

lehine olmayan yargı kararı temeline dayandırıldığı tespit edilen bu iddiaların

Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında değerlendirilmesi uygun görülmüştür.

28. Başvurucular, yargılamanın adil olmadığı iddiası kapsamında

Komisyonun ve Mahkemenin kararlarının çelişkili olduğunu, iddialarının esastan

incelenmediğini, yeterli araştırmanın yapılmadığını, 1994 yılında muhtarın

öldürüldüğünü, yaşanan olaylar neticesinde güvenlik nedeniyle göç etmeye mecbur

kaldıklarını, oluşan zararları için yeterli bir giderim imkânı sağlanmadığını

iddia etmişlerdir.

29. Anayasa'nın 148. maddesinin dördüncü fıkrası ile 30/3/2011

tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun’un 49. maddesinin (6) numaralı fıkrasında, bireysel başvurulara

ilişkin incelemelerde kanun yolunda gözetilmesi gereken hususların incelemeye

tabi tutulamayacağı, 6216 sayılı Kanun'un 48. maddesinin (2) numaralı

fıkrasında ise açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Mahkemece kabul

edilemezliğine karar verilebileceği belirtilmiştir (Necati Gündüz ve Recep Gündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013,

§ 24).

30. Anılan kurallar uyarınca ilke olarak derece mahkemeleri

önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin

değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile derece

mahkemelerince uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun esas yönünden adil olup

olmaması bireysel başvuru incelemesine konu olamaz. Bunun tek istisnası, derece

mahkemelerinin tespit ve sonuçlarının adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda

bariz takdir hatası içermesi ve bu durumun kendiliğinden bireysel başvuru

kapsamındaki hak ve özgürlükleri ihlal etmiş olmasıdır. Bu çerçevede kanun yolu

şikâyeti niteliğindeki başvurular, derece mahkemesi kararları bariz takdir

hatası veya açık keyfîlik içermedikçe Anayasa

Mahkemesince esas yönünden incelenemez (Necati

Gündüz ve Recep Gündüz, § 26).

31. Başvurucular maddi vakıa ve delillerin hatalı takdiri

neticesinde davalarının reddedildiğini, bu kapsamda Derece Mahkemelerince

delillerin takdirinin hatalı ve hükmün sonuç itibarıyla hukuka aykırı olduğunu

belirtmekte olup başvurucuların iddialarının özünün, Derece Mahkemelerince

delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk kurallarının yorumlanmasında isabet

olmadığına ve esas itibarıyla yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu

anlaşılmaktadır.

32. Başvuru konusu İdare Mahkemesi kararlarında, başvurucular ve

idare tarafından sunulan bilgi ve belgelerden söz konusu olaylarla ilgili

olarak Iğdır Valiliği Bayındırlık ve İskan Müdürlüğünün yazısında Kartutan köyünde 14-25/11/1983 tarihinde meydana gelen

şiddetli yağmurlar sonucu oluşan afet nedeniyle on bir ailenin hak sahibi kabul

edildiği ve bu ailelerin Tuzluca ilçesinde yapılan afet konutlarına 1989

yılında yerleştirildiği; Tuzluca Kaymakamlığı İlçe Nüfus Müdürlüğünün yazısında

1993 ile 1999 yılları arasında genel nüfus sayımı yapılmadığı ancak 1997

yılında genel nüfus tespiti yapıldığı ve burada Kartutan

köyü nüfusunun sıfır olarak tespit edildiği; 28/7/2009 tarihli Jandarma

tutanağında Kartutan köyünde terör olayı meydana

gelmediği, başvurucuların iddia ettikleri terör olayının Seyisçeşme

tepede meydana geldiği, buranın da Kartutan köyü

dışında bulunduğu; jandarma tarafından tutulan 15/11/2010 tarihli tutanakta

1993 ile 2000 yılları arasında Kartutan köyünde

geçici köy korucusu bulunmadığı ve görevlendirilmediği, İçişleri Bakanlığı İller

İdaresi Genel Müdürlüğünün 19/12/2005 gün ve 76-1 sayılı onayıyla Kartutan köyü halkının 1992 yılından itibaren ekonomik ve

sosyal nedenlerle köyü terk ederek başka yerleşim birimlerine yerleşmeleri ve

köyde yerleşik nüfusun bulunmaması nedeniyle tüzel kişiliğinin kaldırılmasına

karar verildiği; Tuzluca İlçe Seçim Kurulu Başkanlığının yazısında 27/3/1994

tarihinde yapılan Mahalli İdareler Genel Seçimleri öncesinde Kartutan köyü halkı topluca Tuzluca İlçe Merkezi Kartutan Afet Konutlarına yerleştirildiğindenYüksek

Seçim Kurulu Başkanlığının yazısı ekinde yer alan karar gereği Kartutan köyünde sandık kurulamadığı ve muhtar

seçilemediği, 18/4/1999 tarihinde yapılan Milletvekilliği Genel Seçimlerinde Kartutan köyünün sandık bölgesi ilan edilmediği; Tuzluca İlçe

Seçim Kurulu Başkanlığının anılan yazısı eklerinde yer alan belgelerde ise Kartutan köyü muhtarı Hasan Orhan'ın 17/2/1994 tarihli

dilekçesinde köylerinde heyelan olması nedeniyle Tuzluca ilçe merkezinde

kendilerine konut yapıldığı, söz konusu afet konutlarına kendi köyleri adına

sandık kurulması talebinde bulunulduğu, dolayısıyla o tarih itibarıyla anılan

gerekçeyle köyün boşaldığının muhtarca zımnen kabul edildiği; Tuzluca

Kaymakamlığı Mahalli İdareler Bürosunun yazısında da Kartutan

köyünün tamamen boşaltılarak Tuzluca ilçe merkezindeki afet konutlarına

yerleştirildiği, belirtilen hususların birlikte değerlendirilmesinden Kartutan köyünün idarece resmî şekilde veya köy halkı

tarafından terör kaygısıyla fiilenboşaltılmadığı

belirtilerek davaların reddine karar verilmiştir. Başvurucuların iddiaları,

temyiz merciince de incelenip reddedilmek suretiyle yerel Mahkeme kararları

onanmış; karar düzeltme talepleri ise reddedilmiştir.

33. Başvurucuların iddialarına yönelik olarak muhtarın terör

nedeniyle öldüğü, köyün boşaltılmış olduğuna dayanak olarak gösterilmişse de

anılan Mahkeme kararları gereğince belirtilen olayın köy dışında gerçekleştiği,

köyün terör nedeniyle boşaltılmış olduğuna ilişkin bilgi ve belge sunulmadığı

da dikkate alındığında Derece Mahkemelerinin kararlarında bariz takdir hatası

ve açık keyfîlik bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

34. Açıklanan nedenlerle başvurucular tarafından ileri sürülen

iddiaların kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu anlaşıldığından, başvuruların

bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

35. Başvurucular, ayrıca idarenin can ve mal güvenliğini sağlama

yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle mülkiyet haklarının ihlal edildiğini

iddia etmektedirler.

36. Başvuru dilekçeleri incelendiğinde başvurucuların

Anayasa’nın 35. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürdükleri bölümde, 5233

sayılı Kanun kapsamında tanzim edilen belgelerde maddi zararlarının mevcut

olduğu iddia edilmiş, fakat idari yargı makamlarının tazminat başvurularına

ilişkin söz konusu düzenlemeleri dar ve aleyhe yorumlayarak Anayasa’nın 35.

maddesinin ihlal edildiği ileri sürülmüştür.

37. Başvurucular tarafından mülkiyet haklarının ihlal edildiği

hususundaki iddiaların yargılamanın sonucuna dayandırıldığı ve yargılama

sürecine ilişkin olarak yukarıda yapılan değerlendirme neticesinde

başvurucuların delillerini ve iddialarını sunma fırsatı bulamadığına ve

yargılamaya etkin olarak katılma imkânlarının ellerinden alındığına dair bir

bulgu da saptanmadığı anlaşılan somut yargılama faaliyetlerinin Derece

Mahkemelerince adil yargılanma hakkının gereklerine uygun şekilde yerine getirildiği

tespit edilmiş olduğundan mülkiyet hakkının ihlal edildiği yönündeki iddiaların

ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir (Ülkü Özgür, B. No: 2013/2263, 26/6/2014, § 43).

b. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

38. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvuruların bu kısmının

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

39. Başvurucular 5233 sayılı Kanun kapsamında ileri sürülen

giderim talebinin değerlendirilmesi hususundaki idari süreç ve yargılama

prosedürünün makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle Anayasa’nın 36.

maddesinde tanımlanan makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğini iddia

etmişlerdir.

40. 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan müracaatlarda idari

yargı makamları nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki

iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesinin bu

konuda verdiği kararlarında, komisyon ve yargılama aşamalarında geçen süreler

ile davanın tüm koşulları, karara bağlanan başvuru sayısı ve yargılama

sürecinde komisyon ve yargılama makamlarınca yapılan işlemler dikkate alınarak

uyuşmazlığın karara bağlanması konusunda kamu otoritelerine ve özellikle

yargılama organlarına atfedilebilecek bir gecikmenin olmadığı ve toplamda sekiz

yılın altında gerçekleşen başvuruların karara bağlanma süresinin makul sürede

yargılanma hakkının ihlaline yol açmadığı sonucuna ulaşılmıştır (Sabri Çetin, B. No: 2013/3007, 6/2/2014,

§§ 61-69; Mahmut Can Arslan, B.

No: 2013/3008, 6/2/2014, §§ 60-68; Mehmet

Gürgen, B. No: 2013/3202, 6/2/2014, §§ 58-66; Celal Demir, §§ 58-66). Başvurunun kesin

olarak karara bağlanmasının daha uzun bir sürede gerçekleştiği ve bu durumun

başvuruculara atfedilebilecek bir kusurdan kaynaklanmadığı durumlarda ise makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır (İsmet Kaya, B. No: 2013/2294, 8/5/2014, §§

46-70).

41. Somut davalara bir bütün olarak bakıldığında Komisyona

başvuru tarihleri (bkz. ekli tablonun C satırı)ile nihai karar tarihleri (bkz.

ekli tablonun I satırı) arasında geçen ve ekli tablonun İ satırında her bir

başvuru için ayrı ayrı toplam süreleri belirtilen ve toplamda sekiz yılı geçen

yargılama sürelerinde başvurucular açısından farklı karar verilmesini

gerektiren bir yön bulunmadığı ve söz konusu yargılama süreçlerinde makul

olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

42. Açıklanan nedenlerle başvurucuların Anayasa’nın 36.

maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının ihlal

edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un

50. Maddesi Yönünden

43. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2) numaralı

fıkraları şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun

hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı

verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması

gerekenlere hükmedilir. …

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir.”

44.

Başvurucular, başvuru formunda belirtikleri maddi tazminat miktarının

taraflarına ödenmesi talebinde bulunmuşlardır.

45. Mevcut başvuruda Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına

alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği tespit edilmiş olmakla

birlikte başvurucular tarafından manevi tazminat talebinde bulunulmadığı,

tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı da

olmadığı anlaşıldığından başvurucuların maddi tazminat taleplerinin reddine

karar verilmesi gerekir.

46. Başvurucular tarafından ayrı ayrı yapılan ve dosyadaki

belgelerden tespit edilen 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin

başvuruculara ayrı ayrı ve 1.800 TL vekâlet ücretinin müştereken ödenmesine

karar verilmesi gerekir.

A. 1. Yargılamanın sonucu itibarıyla adil olmadığına ilişkin

iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Tazminata ilişkin taleplerin

REDDİNE,

D. 206,10 TL harcın BAŞVURUCULARA

AYRI AYRI ÖDENMESİNE, 1.800 TL vekâlet ücretinin BAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN

ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini

takiben başvurucuların Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay

içinde yapılmasına, ödemelerde gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği

tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

31/3/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Hicabi DURSUN

Erdal TERCAN

Kadir ÖZKAYA

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör Yrd.

:

Tuğba YILDIZ

Başvurucular

:

Halis ORHAN

ve diğerleri [bkz. ekli tablonun B satırı]

Vekilleri

:

Av. Ali

ARTUK

Sıra

1

2

3

4

5

6

7

A

Başvuru

Numarası

2013/7257

2013/7258

2013/7435

2013/7436

2013/7437

2013/7441

2013/7667

B

Başvurucu

Halis

Orhan

Mehmet

Orhan

Saliha

Korkusuz

Ahmet

Orhan

Emine

Orhan

Mehmet Orhan

Cemal

Orhan

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt

Numarası

1/1/2005

587

1/1/2005

603

1/1/2005

595

1/1/2005

605

1/1/2005

586

1/1/2005

591

1/1/2005

585

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası (1)

8/12/2006

2006/1-138

8/12/2006

2006/1-148

8/12/2006

2006/1-149

8/12/2006

2006/1-139

8/12/2006

2006/1-216

8/12/2006

2006/1-150

8/12/2006

2006/1-132

E

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi (1)

24/11/2008

11/9/2008

11/9/2008

24/11/2008

24/11/2008

11/9/2008

16/10/2008

F

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası (2)

27/1/2010

2010/1-5

27/1/2010

2010/1-7

27/1/2010

2010/1-27

27/1/2010

2010/1-8

27/1/2010

2010/1-10

27/1/2010

2010/1-37

27/1/2010

2010/1-1

G

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi (2)

19/4/2011

19/4/2011

19/4/2011

19/4/2011

19/4/2011

2/2/2011

19/4/2011

H

Temyiz Yolu Karar Tarihi

28/11/2012

28/11/2012

5/12/2012

28/11/2012

28/11/2012

5/12/2012

5/12/2012

I

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

27/6/2013

27/6/2013

27/6/2013

27/6/2013

27/6/2013

27/6/2013

27/6/2013

İ

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

8 yıl

5 ay

8 yıl

5 ay

8 yıl

5 ay

8 yıl

5 ay

8 yıl

5 ay

8 yıl

5 ay

8 yıl

5 ay

Sıra

8

9

10

11

12

13

14

A

Başvuru

Numarası

2013/7669

2013/7670

2013/7671

2013/7673

2013/7675

2013/7705

2013/7708

B

Başvurucu

Abdulcebbar Orhan

Hatice

Orhan

Zeki

Orhan

Yaşar

Orhan

Abdulvahap

Orhan

Birol

Orhan

Abdülaziz

Taşin

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt

Numarası

1/1/2005

593

1/1/2005

597

1/1/2005

606

1/1/2005

589

1/1/2005

599

1/1/2005

602

1/1/2005

1573

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası (1)

8/12/2006

2006/1-136

8/12/2006

2006/1-158

8/12/2006

2006/1-134

8/12/2006

2006/1-142

8/12/2006

2006/1-137

8/12/2006

2006/1-152

8/12/2006

2006/1-151

E

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi (1)

24/11/2008

4/11/2008

24/11/2008

24/11/2008

24/11/2008

4/11/2008

17/12/2008

F

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası (2)

27/1/2010

2010/1-28

27/1/2010

2010/1-3

27/1/2010

2010/1-6

27/1/2010

2010/1-35

27/1/2010

2010/1-30

27/1/2010

2010/1-2

27/1/2010

2010/1-32

G

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi (2)

19/4/2011

2/2/2011

19/4/2011

2/2/2011

2/2/2011

2/2/2011

2/2/2011

H

Temyiz

Yolu Karar Tarihi

28/11/2012

28/11/2012

5/12/2012

28/11/2012

28/11/2012

5/12/2012

5/12/2012

I

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

27/6/2013

12/6/2013

27/6/2013

12/6/2013

12/6/2013

12/6/2013

27/6/2013

İ

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

8 yıl

5 ay

8 yıl

5 ay

8 yıl

5 ay

8 yıl

5 ay

8 yıl

5 ay

8 yıl

5 ay

8 yıl

5 ay

Sıra

15

16

17

18

A

Başvuru

Numarası

2013/7712

2013/7713

2013/8494

2014/149

B

Başvurucu

Lütfi

Orhan

Sabri Taşin

Latif

Orhan

Mehmet

Orhan

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt

Numarası

1/1/2005

3182

1/1/2005

582

1/1/2005

590

1/1/2005

584

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası (1)

8/12/2006

2006/1-157

8/1/2006

2006/1-159

8/12/2006

2006/1-133

8/12/2006

2006/1-135

E

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi (1)

24/11/2008

24/11/2008

24/11/2008

11/9/2008

F

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası (2)

27/1/2010

2010/1-36

27/1/2010

2010/1-33

27/1/2010

2010/1-34

27/1/2010

2010/1-12

G

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi (2)

2/2/2011

2/2/2011

19/4/2011

19/4/2011

H

Temyiz Yolu Karar Tarihi

28/11/2012

5/12/2012

5/12/2012

28/11/2012

I

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

12/6/2013

12/6/2013

27/6/2013

19/9/2013

İ

İdari ve Yargısal Süreçte Geçen Toplam Süre 8 yıl 5 ay 8 yıl 5 ay 8 yıl 5 ay 8 yıl 5 ay