Hasan Gökalp ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2013/9058)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kadastro davasının makul sürede bitirilememesi

nedeniyle adil yargılanma ve mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 16/12/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır.Başvuru formu ve

eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona

sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm İkinci Komisyon ve Birinci Bölüm İkinci

Komisyonunca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından

yapılmasına karar verilmiştir.

4. Başvurucular Hasan Gökalp, Methiye Özçelik, Burhan Gökalp,

Turan Gökalp, Ömer Gökalp, Hamdiye Gökalp, Haluk

Gökalp, Nebahat Gökalp, Mehmet Gökalp, Nezahat Gökalp

tarafından yapılan 2013/9058 sayılı başvuru ile başvurucular Necat Gökalp,

Mehmet Hatip Yılmaz, Zehra Akkoyun, Hatice Şenbayram,

Müzeyyen Çamçi, Saadet Çamçi,

Seyithan Gökalp, Zübeyir Çoksüer , Mehmet Başakçi tarafından yapılan 2014/2233 sayılı başvurunun

hukuki ve fiili irtibat nedeniyle birleştirilmesine karar verilmiş ve

incelemeye 2013/9058 sayılı bireysel başvuru dosyası üzerinden devam

edilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir.Bakanlığın

12/2/2015 tarihli yazısında Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu

kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağı

bildirilmiştir.

III. OLAYLAR VE OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

7. Mardin ili Derik ilçesi Hisaraltı

köyünde 1967 yılında yapılan kadastro çalışmaları esnasında 86 parsel numaralı

taşınmaz, B.A. adına tespit görmüş, başvurucuların murislerinin tespite yaptığı

itiraz Tapulama Müdürlüğü tarafından reddedilmiş, bu karardan sonra

başvurucuların murisleri, Derik Kadastro Mahkemesinde 30/11/1967 tarihinde B.A.

aleyhine kadastro tespitine itiraz davası açmışlardır.

8. Mahkeme 26/3/1971 tarih ve E.1967/170, K.1971/70 sayılı karar

ile hâkimlerin davadan çekinmeleri nedeniyle merci tayini için dosyanın Yargıtaya gönderilmesine karar vermiştir.

9. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 25/5/1971 tarih, E.1971/6075,

K.1971/5131 sayılı ilamıyla Kızıltepe Kadastro Mahkemesini davaya bakmak için

görevlendirilmiştir.

10. Kızıltepe Kadastro Mahkemesi, 20/3/1981 tarih ve E.1972/6,

K.1981/58 sayılı kararı ile Mahkemenin görevsizliğine, dosyanın Derik Kadastro

Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.

11. Anılan kararın temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 7. Hukuk Dairesi

20/10/1981 tarih ve E.1981/12525, K.1981/10813 sayılı ilâmıyla fiili ve hukuki

nedenin kalkmasından sonra bile merci sıfatıyla bakılmakta olan dava dosyası

hakkında yetksizlik kararı verilemeyeceği

gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesinin kararını bozmuştur.

12. Bozma ilamı üzerine dava, Kızıltepe KadastroMahkemesinin

E.1982/13 sayılı dosyasına kaydedilmiştir.

13. Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin kapatılmasından sonra dava

dosyası, Mardin Kadastro Mahkemesinin E.2013/81 sayılı dosyasına kaydedilmiş

olup yargılama hâlen devam etmektedir.

14. Başvurucular 16/12/2013 ve 19/2/2014 tarihindebireysel

başvuruda bulunmuşlardır.

B. İlgili Hukuk

15. 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun

30. maddesi ile 21/6/1987 tarih ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun 25.

maddesinin birinci fıkrası, 28. maddesinin birinci fıkrası, 29. maddesinin

birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, 30. maddesinin birinci ve ikinci

fıkraları, 32. maddesinin birinci fıkrası ve 36. maddesinin birinci fıkrasının

son cümlesi (Güher Ergun ve Tosun Tayfun

Ergun, B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 16-22).

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

16. Mahkemenin 6/4/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

17. Başvurucular, murisleri tarafından açılan kadastro tespitine

itiraz davasının makul sürede sonuçlandırılamadığını belirterek mülkiyet ve

adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşler ve tazminat talep

etmişlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

18. Başvuru formu ve eklerinin incelenmesi sonucunda açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

19. Başvurucular adil yargılanma ve mülkiyet haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

20. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)

ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni

ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil

yargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36.

maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa

Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok

kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında

yorumlamak suretiyle Sözleşme’nin lâfzî içeriğinde yer alan ve AİHM içtihadıyla

adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara, Anayasa’nın

36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağını oluşturan

makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca adil

yargılanma hakkının kapsamına dâhildir. Ayrıca davaların en az giderle ve

mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten

Anayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul

sürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde gözönünde

bulundurulması gerektiği açıktır (Güher

Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38, 39).

21. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde gözönünde

bulundurulması gereken kriterlerdir (Güher

Ergun ve diğerleri, §§ 41–45).

22. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesi uyarınca

medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul sürede karara

bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda taşınmaz mülkiyeti hakkında

Kızıltepe Tapulama Mahkemesinde açılan ve Mardin Kadastro Mahkemesine

devredilen kadastro tespitine itiraz davasında, 3402 sayılı Kanun ve 6100

sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama

faaliyetinin, medeni hak ve yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğuna

kuşku yoktur (Güher Ergun ve diğerleri,

§ 49).

23. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin

makul süre değerlendirmesinde sürenin başlangıcı kural olarak uyuşmazlığı

karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka bir deyişle

davanın ikame edildiği tarihtir. Somut başvuru açısından bu tarih

30/11/1967'dir.

24. Başvuruya konu dava, başvurucuların miras bırakanlarından

intikalle takip etmekte oldukları bir uyuşmazlık olup bu yönüyle makul süre

değerlendirmesi bakımından dikkate alınacak sürenin başlangıç anı, mirasçıların

yargılamaya katıldıkları an değil, somut olayda muris açısından değerlendirmeye

esas alınan sürenin başlangıç anıdır (Gülseren

Erdal ve diğerleri, B. No: 2013/1115, 5/12/2013, § 51).

25. Sürenin bitiş tarihi ise çoğu zaman icra aşamasını da

kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam eden

yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasını

içeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesi

olanağı bulunduğundan değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı

başvurunun karara bağlandığı tarihtir (Güher

Ergun ve diğerleri, § 52).

26. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,

başvurucuların murisleri tarafından davalı B.A. aleyhine kadastro tespitine

itiraz davası açıldığı, davanın Derik Tapulama Mahkemesinin E.1967/170 sayılı

dosyasına kaydedildiği, Mahkemenin 26/3/1971 tarihli ilâmı ile hâkimlerin

davadan çekinmeleri nedeniyle merci tayini için dosyanın Yargıtaya

gönderilmesine karar verildiği, Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin davaya bakmak için

Kızıltepe Tapulama Mahkemesini görevlendirdiği anlaşılmıştır. Kızıltepe

Tapulama Mahkemesinin 20/3/1981 tarihli kararıyla görevsizlik kararı vererek

dosyayı Derik Tapulama Mahkemesine gönderdiği, yapılan temyiz incelemesi

sonucunda İlk Derece Mahkemesinin kararının bozulduğu ve davanın, Mahkemenin

E.1982/13 sayılı dosyasına kaydedildiği belirlenmiştir. Kızıltepe Kadastro

Mahkemesinin kapatılması üzerine dosyanın Mardin Kadastro Mahkemesine

devredildiği ve yargılamanın hâlen devam ettiği belirlenmiştir.

27. İlgili yargılama evrakının incelenmesinden başvuruya konu

yargılamanın Kadastro Mahkemesi önünde sürdüğü görülmekle 3402 sayılı Kanun’da

yer alan özel usul hükümleri ile medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin

uyuşmazlıkları konu alan yargılama faaliyetleri için geçerli genel usuli hükümler içeren 6100 sayılı Kanun’a tabi bir

yargılama faaliyetinin söz konusu olduğu ve 3402 sayılı Kanun’da yer alan özel

usul hükümleri ile 6100 sayılı Kanun’un 30. maddesinin, uyuşmazlıkların makul

sürede çözümlenmesi gerekliliğini ortaya koyduğu anlaşılmaktadır (bkz. § 15).

28. Kadastro mahkemesi nezdindeki yargılamaların makul sürede

tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve

Anayasa Mahkemesi tarafından özellikle 3402 sayılı Kanun’da yer alan ve

yargılamada sürati temin etmeye hizmet eden özel usul hükümlerinin dikkate

alınmadığı gözönünde bulundurularak makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde kararlar verilmiştir (Güher Ergun ve diğerleri, §§ 54-64; Güher Ergun ve Tosun Tayfun Ergun, §§

53-62; Gülseren Erdal ve diğerleri, §§

60-67; Haydar İzgi, B. No:

2012/673, 19/12/2013, §§ 37-43).

29. Başvuruya konu davanın taraf sayısı ve mahiyeti nedeniyle

icrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konu yargılamanın karmaşık

nitelikte olduğunu ortaya koymakla birlikte davaya bütün olarak bakıldığında

3402 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine tabi bir yargılama sürecine

ilişkin somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini gerektirecek bir

yön bulunmadığı ve kırk sekiz yılı aşkın süredir devam eden yargılama sürecinde

makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

30. Açıklanan nedenlerle başvurucuların Anayasa’nın 36.

maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının ihlal

edildiğine karar verilmesi gerekir.

31. Başvurucular, uzun süren yargılama nedeniyle taşınmazlarını

kullanamadıklarını, taşınmazlarının gelirlerinden yararlanamadıklarını

belirterek Anayasa’nın 35. maddesinde tanımlanan mülkiyet haklarının ihlal

edildiğini iddia etmiş olup, başvurucuların makul sürede yargılanma haklarının

ihlal edildiği yönünde yukarıda yer verilen tespitler ışığında mülkiyet

haklarının ihlal edildiği yönündeki iddialarının ayrıca değerlendirilmesine

gerek görülmemiştir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun

hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı

verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması

gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir.”

33. Başvurucuların her biri 250.000 TL maddi, 100.000 TL manevi

tazminat talebinde bulunmuştur.

34. Başvuruda adil yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna

varılmıştır.

35. Başvurucuların tarafı oldukları uyuşmazlığa ilişkin kırk

sekiz yılı aşkın süredir devam eden yargılama süresi dikkate alındığında

yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle yalnızca ihlal tespitiyle

giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucu Mehmet Gökalp'e

net 3.500 TL, başvurucu Zübeyir Çoksüer'e net 2.000

TL, başvurucular Hasan Gökalp, Ömer Gökalp, Hamdiye

Gökalp, Nezahat Gökalp, Seyithan Gökalp, Mehmet Hatip

Yılmaz, Necat Gökalp, Zehra Akkoyun, Müzeyyen Çamçi,

Saadet Çamçi, Mehmet Başakçi,

Methiye Özçelik, Burhan Gökalp, Turan Gökalp, Haluk Gökalp, Nebahat Gökalp,

Hatice Şenbayram'ın her birine ayrı ayrı net 500 TL

manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

36. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için

başvurucunun uğradığını iddia ettiği maddi zarar ile tespit edilen ihlal arasında

illiyet bağı bulunmalıdır. Başvurucuların bu konuda herhangi bir belge sunmamış

olmaları nedeniyle maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

37. Dosyadaki belgelerden tespit edilen başvurucular Hasan

Gökalp, Methiye Özçelik, Burhan Gökalp, Turan Gökalp, Ömer Gökalp, Hamdiye Gökalp, Haluk Gökalp, Nebahat Gökalp, Mehmet

Gökalp, Nezahat Gökalp tarafından yapılan 198,35 TL

harçtan oluşan yargılama giderinin anılan başvuruculara müştereken ödenmesine;

başvurucular Necat Gökalp, Mehmet Hatip Yılmaz, Zehra Akkoyun, Hatice Şenbayram, Müzeyyen Çamçi, Saadet

Çamçi, Seyithan Gökalp, Zübeyir Çoksüer

, Mehmet Başakçi tarafından yapılan 206,10 TL harçtan

oluşan yargılama giderinin anılan başvuruculara müştereken ödenmesine; ve 1.800

TL vekâlet ücretinin tüm başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi

gerekir.

38. Başvuruya konu yargılamanın kırk sekiz yılı aşkın süredir

devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkını ihlal ettiği

gözetilerek anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan bir yargılama

dosyasında hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü zararın devam

etmesinin önlenmesi amacıyla yargılamanın mümkün olan en kısa sürede

sonuçlandırılmasını teminen kararın bir örneğinin

ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

A. Makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvurucu Mehmet Gökalp'e net 3.500 TL, başvurucu Zübeyir Çoksüer'e net 2.000 TL, başvurucular Hasan Gökalp, Ömer

Gökalp, Hamdiye Gökalp, Nezahat

Gökalp, Seyithan Gökalp, Mehmet Hatip Yılmaz, Necat Gökalp, Zehra Akkoyun, Müzeyyen

Çamçi, Saadet Çamçi, Mehmet

Başakçi, Methiye Özçelik, Burhan Gökalp, Turan

Gökalp, Haluk Gökalp, Nebahat Gökalp, Hatice Şenbayram'ın

her birine ayrı ayrı net 500 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE; tazminata ilişkin

diğer taleplerinin REDDİNE,

D. Hasan Gökalp, Methiye Özçelik, Burhan Gökalp, Turan Gökalp,

Ömer Gökalp, Hamdiye Gökalp, Haluk Gökalp, Nebahat

Gökalp, Mehmet Gökalp, Nezahat Gökalp tarafından

yapılan 198,35 TL harçtan oluşan yargılama giderinin anılan BAŞVURUCULARA

MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE; Necat Gökalp, Mehmet Hatip Yılmaz, Zehra Akkoyun, Hatice

Şenbayram, Müzeyyen Çamçi,

Saadet Çamçi, Seyithan Gökalp, Zübeyir Çoksüer , Mehmet Başakçi

tarafından yapılan 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin anılan

BAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE; ve 1.800 TL vekâlet ücretinin tüm

BAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Mardin Kadastro Mahkemesine

GÖNDERİLMESİNE,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

6/4/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Nuri

NECİPOĞLU

Erdal TERCAN

Kadir ÖZKAYA

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör Yrd.

:

Yusuf Enes

KAYA

Basvurucular

:

1. Hasan

GÖKALP

2. Methiye

ÖZÇELİK

3. Burhan

GÖKALP

4. Turan

GÖKALP

5. Ömer

GÖKALP

6. Hamdiye GÖKALP

7. Haluk

GÖKALP

8. Nebahat

GÖKALP

9. Mehmet

GÖKALP

10. Nezahet

GÖKALP

11. Necat

GÖKALP

12. Mehmet

Hatip YILMAZ

13. Zehra

AKKOYUN

14. Hatice

ŞENBAYRAM

15. Müzeyyen

ÇAMÇİ

16. Saadet

ÇAMÇİ

17. Seyithan

GÖKALP

18. Zübeyir

ÇOKSÜER

19. Mehmet BAŞAKÇİ

Vekili

:

Av. Ali

AYDEMİR