Haydar Kahraman Başvurusu (B. No: 2014/6787)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu,

cinsel saldırı suçunu işlediği iddiasıyla tutuklandığını ve hakkında

kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiğini, koruma tedbiri nedeniyle

açtığı tazminat davasının makul süre içinde sonuçlandırılmadığını belirterek,

adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve manevi tazminat talep

etmiştir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 15/5/2014 tarihinde

İstanbul 25. Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden

yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun

bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 30/6/2014 tarihinde, kabul

edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme

gönderilmesine karar verilmiştir.

4.

Bölüm Başkanı tarafından 15/9/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas

incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru

konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği, görüş için Adalet Bakanlığına

gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 1/10/2014 tarihli yazısında, Anayasa

Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen,

başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru

formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen

ilgili olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu, cinsel saldırı suçunu işlediği iddiasıyla

9/11/2008 tarihinde gözaltına alınmış, 10/11/2008 tarihinde Bakırköy 2. Sulh

Ceza Mahkemesinin 2008/215 Değişik İş sayılı kararı ile tutuklanmış ve

28/1/2009 tarihinde salıverilmiştir.

8. Başvurucunun tutuklandığı suç isnadı yönünden, Bakırköy

Cumhuriyet Başsavcılığınca 2008/100286 sayılı soruşturma dosyasında 17/3/2009

tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiştir.

9. Başvurucu, isnat olunan suç nedeniyle 9/11/2008

tarihinden 28/1/2009 tarihine kadar tutuklu kalmıştır.

10. Başvurucu, haksız yere tutuklu kaldığını ileri sürerek,

1/9/2009 tarihinde, Maliye Hazinesi aleyhine Tunceli Ağır Ceza Mahkemesinde

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. ve 142. maddelerine dayalı olarak

açtığı koruma tedbiri nedeniyle tazminat davasında, 2.000,00 TL maddi ve

10.000,00 TL manevi tazminat talep etmiştir.

11. Mahkeme, 30/6/2010 tarih ve E.2009/66, K.2010/40 sayılı

kararı ile başvurucu hakkında verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın

kesinleşmesinden önce tazminat davası açıldığı, dolayısıyla 5271 sayılı

Kanun'un 141. maddesindeki yasal şartların oluşmadığı gerekçesiyle davanın

reddine karar vermiştir.

12. Başvurucunun temyizi üzerine, Yargıtay 12. Ceza

Dairesinin 28/6/2012 tarih ve E.2012/168162, K.2012/16281 sayılı ilamıyla;

tazminat davasında yapılan yargılama sırasında kovuşturmaya yer olmadığına dair

kararın kesinleştiği dolayısıyla Anayasa'nın 141. maddesinin dördüncü fıkrası

gereği yargılamaya devam edilerek hüküm kurulması gerektiği belirtilerek karar

bozulmuştur.

13. Mahkemece bozma kararına uyularak yapılan yargılama

sonunda, 14/11/2012 tarih ve E.2012/52, K.2012/64 sayılı kararla tazminat

davasının kısmen kabulüne, 1.726,36 TL maddi, 1.700,00 TL manevi tazminatın

dava tarihinden itibaren yasal faiziyle davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

14. Tarafların temyizi üzerine, Yargıtay 12. Ceza Dairesinin

27/1/2014 tarih ve E.2013/26698, K.2014/1565 sayılı ilamı ile hüküm onanmıştır.

15. Karar, 24/4/2014 tarihinde başvuruya tebliğ edilmiştir.

16. Başvurucu, 15/5/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

17. 5271 sayılı Kanun’un 141. ve 142.

maddeleri.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

18. Mahkemenin 19/11/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucunun 15/5/2014 tarih ve 2014/6787 numaralı bireysel başvurusu incelenip

gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

19. Başvurucu, cinsel saldırı suçunu işlediği iddiasıyla

9/11/2008 tarihinde gözaltına alınarak 10/11/2008 tarihinde tutuklandığını ve

28/1/2009 tarihinde salıverildiğini, hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair

karar verilmesi üzerine 1/9/2009 tarihinde, koruma tedbiri nedeniyle açtığı

tazminat davasının nihai olarak 27/1/2014 tarihinde sonuçlandığını, makul

sürede yargılama yapılmadığını belirterek, Anayasa’nın 36. maddesinde

tanımlanan adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

20. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

21. Başvurucu, Tunceli Ağır Ceza Mahkemesinde açtığı koruma

tedbiri nedeniyle tazminat davasının makul sürede sonuçlanmadığını belirterek,

adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

22. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 5.

maddesi, tutuklama ve yakalamaya ilişkin esasları belirledikten sonra 5.

fıkrasında “Bu madde hükümlerine aykırı

olarak yapılmış bir yakalama veya tutuklama işleminin mağduru olan herkes

tazminat hakkına sahiptir” şeklindeki düzenleme ile Sözleşme’de belirlenen esaslara aykırı olarak

gerçekleştirilen bir yakalama veya tutuklama işleminden dolayı zarar görenlerin

tazminat talep edebileceğini hüküm altına almıştır.

23. Sözleşme’nin 5. maddesine benzer şekilde Anayasa’nın 19.

maddesinin son fıkrasında, “Bu esaslar

dışında bir işleme tâbi tutulan kişilerin uğradıkları zarar, tazminat hukukunun

genel prensiplerine göre, Devletçe ödenir” şeklindeki düzenleme ile

hukuka aykırı şekilde yakalanan veya tutuklanan kişilerin tazminat davası

açabilecekleri hüküm altına alınmıştır.

24. Hukuka aykırı şekilde yakalandığını veya tutuklandığının

iddia eden kişi, 5271 sayılı Kanun’un 141. maddesinde belirtilen şekilde ilgili

ağır ceza mahkemesinde, koruma tedbiri nedeniyle tazminat davası açabilir. Bu

davaya bakan mahkeme, 5271 sayılı Kanun’un 142. maddesine göre istemin ve ispat

belgelerinin değerlendirilmesinde ve tazminat hukukunun genel prensiplerine

göre verilecek tazminat miktarının saptanmasında gerekli gördüğü her türlü

araştırmayı yapabilir.

25. Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan

bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar

verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni

ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil

yargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36.

maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa

Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı bir çok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve

AİHM içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle, gerek Sözleşme’nin lafzi

içeriğinde yer alan gerek AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına

dâhil edilen ilke ve haklara, Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer

vermektedir. Somut başvurunun dayanağını oluşturan makul sürede yargılanma

hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca adil yargılanma hakkının

kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan süratle

sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141.

maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma

hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B.

No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

26. Davanın karmaşıklığı,

yargılamanın kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama

sürecindeki tutumu ve başvurucunun davanın hızla sonuçlandırılmasındaki

menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir davanın süresinin makul olup

olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması gereken kriterlerdir (B. No:

2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

27. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesi

uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul sürede

karara bağlanması gerekmektedir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 49). Başvuru

konusu koruma tedbiri nedeniyle açılan tazminat davasında, 5271 sayılı Kanun’da

yer alan usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni

hak ve yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur.

28. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara

ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,

uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka

bir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, somut başvuru açısından bu tarih

1/9/2009 tarihidir.

29. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını da

kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir (B. No: 2012/13, 2/7/2013,

§ 52; B. No: 2013/695, 9/1/2014, § 35). Somut başvuru açısından bu tarih,

Mahkemece verilen kararın Yargıtay 12. Ceza Dairesince onanarak kesinleştiği

27/1/2014 tarihidir.

30. Başvuruya konu yargılama

sürecinin incelenmesinde, başvurucu, haksız tutuklu kaldığını ileri sürerek,

Maliye Hazinesi aleyhine 1/9/2009 tarihinde Tunceli Ağır Ceza Mahkemesinde

koruma tedbiri nedeniyle tazminat davası açmıştır. Mahkemece, başvurucu

hakkındaki soruşturma dosyası ve kovuşturmaya yer olmadığına dair karar

değerlendirilmiş, 30/6/2010 tarihinde, tazminat davasının 1/9/2009 tarihinde

açıldığı, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın ise dava açıldıktan sonra

4/12/2009 tarihinde kesinleştiği gerekçesiyle davanın reddine karar

verilmiştir. Temyiz üzerine Yargıtay 12. Ceza Dairesi tarafından 28/6/2012

tarihinde hüküm bozulmuş, Mahkemece bozma kararına uyularak bilirkişi raporu

alınmış ve 14/11/2012 tarihinde davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Temyiz üzerine 27/1/2014 tarihinde Yargıtay 12. Ceza Dairesince hüküm onanarak

aynı tarihte kesinleşmiştir.

31. 5271 sayılı Kanun’un öngördüğü yargılama usullerine tabi

mahkemeler nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki

iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi

tarafından makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde kararlar

verilmiştir (B. No: 2012/625, 9/1/2014, §§ 23-41; B. No: 2013/695, 9/1/2014, §§

24-40).

32. Başvurunun değerlendirilmesi

neticesinde, başvuruya konu koruma tedbiri nedeniyle tazminat davası; hukuki

meselenin çözümündeki güçlük, maddi olayların karmaşıklığı, delillerin

toplanmasında karşılaşılan engeller, taraf sayısı gibi kriterler dikkate

alındığında karmaşık olmaktan uzaktır. Başvurucunun tutum ve davranışlarıyla ve

usuli haklarını kullanırken özensiz davranmasıyla

yargılamanın uzamasına sebep olduğu da söylenemez. Anılan davaya bütün olarak

bakıldığında, somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini gerektirecek

bir yön bulunmadığı ve söz konusu dört yıl dört ay yirmi altı gün devam

yargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

33. Açıklanan nedenlerle,

başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

34. Başvurucu, uzun süren

yargılama nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğinin tespitini ve

50.000,00 TL manevi tazminatın ödenmesini talep etmiştir.

35. 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar

başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal

bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak

için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden

yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine

tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu

gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa

Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

36. Başvurucunun tarafı olduğu

uyuşmazlığa ilişkin dört yıl dört ay yirmi altı gün devam eden yargılama süreci

nazara alındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal

tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya net

2.100,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

37. Başvurucu tarafından maddi

tazminat talebinde bulunulmuş olmakla beraber, tespit edilen ihlal ile iddia

edilen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı anlaşıldığından,

başvurucunun maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

38. Başvurucu tarafından yapılan

ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. Başvurucunun, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

yönündeki iddialarının KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Başvurucunun, Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan

makul sürede yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvurucuya net 2.100,00 TL manevi TAZMİNAT ÖDENMESİNE,

başvurucunun tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,

D. Başvurucu tarafından yapılan 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA

ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

19/11/2014

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Serruh KALELİ Üyeler : Nuri NECİPOĞLU Hicabi DURSUN Erdal TERCAN Hasan Tahsin GÖKCAN Raportör : Murat AZAKLI Başvurucu : Haydar KAHRAMAN Vekili : Av. İnan AKMEŞE