İlhan Akıllı Başvurusu (B. No: 2017/5223)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, ceza infaz kurumunda tek kişilik odada

tutulma nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 23/1/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne

karar verilmiştir.

5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE

OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucu, darbe teşebbüsü sonrasında Fetullahçı Terör

Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasına (FETÖ/PDY) üye olma suçundan 21/7/2016

tarihinde tutuklanarak Eskişehir H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna

yerleştirilmiştir.

10. Eskişehir H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu İdare ve

Gözlem Kurulunun 19/9/2016 tarihli kararıyla başvurucunun kurum güvenliği

gerekçesiyle tek kişilik odaya alınmasına karar verilmiştir.

11. İdare ve Gözlem Kurulunun kararına karşı yapılan

itiraz Eskişehir İnfaz Hâkimliğinin 6/12/2016 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

Anılan karar Eskişehir 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 14/12/2016 tarihli kararıyla

kesinleşmiştir.

12. Anılan karar başvurucuya 22/12/2016 tarihinde tebliğ

edilmiş, başvurucu 23/1/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

13. Başvurucunun 6/2/2018 tarihinde FETÖ/PDY'ye üye olma

suçundan mahkûmiyetine ve tahliyesine karar verilmiştir. Mahkûmiyet kararına

ilişkin istinaf incelemesi devam etmektedir.

14. Anayasa Mahkemesi Ceza İnfaz Kurumundan başvurucunun

barındırılma koşullarına ilişkin bilgi ve belge talep etmiştir. Ceza İnfaz

Kurumu tarafından gönderilen bilgiler ile Bakanlık tarafından bildirilenler

ışığında başvurucunun barınma koşulları şu şekildedir:

i. Başvurucu tahliye edilene kadar 19/9/2016-6/2/2018

tarihleri arasında tek kişilik odada barındırılmıştır.

ii. Başvurucunun barındırıldığı tek kişilik odaların her birinin

7,98 m2 ile 12,17 m2 arasında değişen kullanım alanı olup

buna ek olarak 3.25 m2lik alanda tuvalet ve banyo alanı

bulunmaktadır.

iii. Başvurucu, Ceza İnfaz Kurumuna kabulünden buradan

tahliye edildiği tarihe kadar toplamda 60 kez yakınlarıyla, 20 kez avukatıyla

görüşmüştür. Yakınlarıyla yaptığı görüşmelerin 55'i ve avukatıyla yaptığı

görüşmelerin 16'sı başvurucu tek kişilik odaya alındıktan sonra

gerçekleşmiştir. Ayrıca başvurucu, 34'ü tek kişilik odaya alındıktan sonra

olmak üzere 37 kez de yakınlarıyla telefonla görüşmüştür. Başvurucu, Ceza İnfaz

Kurumunda barındırıldığı süre boyunca kütüphaneden yararlanmayı talep etmiş,

bunun üzerine kendisine toplamda 68 kitap verilmiştir. Başvurucu, Ceza İnfaz

Kurumunda bulunduğu sürede birçok defa kantin ve alışveriş imkânlarından

faydalanmıştır. Bu yönüyle açık ve kapalı görüş, telefonla görüşme yapabilme,

avukatla görüşebilme, sosyal imkânlardan faydalanma hakları kısıtlanmadan

başvurucuya tanınmıştır.

iv. Başvurucu 19/9/2016-6/2/2018 tarihleri arasında her

gün düzenli olarak havalandırma imkânından faydalandırılmıştır.

19/9/2016-1/12/2017 tarihleri arasında havalandırma imkânından tek başına,

1/12/2017-6/2/2018 tarihleri arasında aynı bölümde ve aynı suç grubundan

barındırılmakta olan diğer tutuklu ve/veya hükümlülerle birlikte ortak bir

avluyu kullanmak suretiyle havalandırma hakkından günde 1 saat

faydalandırılmıştır.

IV. İLGİLİ

HUKUK

15. İlgili hukuk için bkz. Raşit Konya, B. No:

2017/26780, 28/6/2018, §§ 15-30; Timur Demir, B. No: 2018/33190, 9/5/2019,

§§ 14-31.

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

16. Mahkemenin 13/10/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları ve Bakanlık görüşü

17. Başvurucu, hukuka aykırı şekilde tek kişilik odada

tutulması ve havalandırma hakkından yararlanma süresinin sınırlandırılması

nedeniyle kötü muamele yasağının, kişi hürriyeti ve güvenliği ile adil

yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

18. Bakanlık görüşünde, başvurucunun süresinde

yapılmadığı bildirilmiş bunun yanı sıra havalandırma alanını kullanabildiği,

telefonla görüşme hakkı sırasında aile fertleri ve avukatları ile belli

periyotlarla görüşebildiği, barındırıldığı tek kişilik odanın hücre olmadığı ve

oda içerisinde yeterli fiziki imkanların bulunduğu belirtilmiştir. Ayrıca somut

olayın özel koşulları, alınan tedbirin niteliği ve süresi, amacı ve söz konusu

kişi üzerindeki etkisi birlikte değerlendirildiğinde başvurucunun tek kişilik

odada tutulmasının asgari ağırlık eşiğini aşan bir muamele olarak değerlendirilmesinin

mümkün olmadığı, bu itibarla başvurucunun şikayetlerinin açıkça dayanaktan

yoksun olduğu görüşünü bildirilmiştir.

19. Başvurucu Bakanlık görüşüne karşı beyanında özetle,

başvurunun 30 günlük başvuru süresi içinde yapıldığını, tek kişilik odada

tutulmasına ilişkin kararların mevzuata aykırı olarak alındığını, kararların

hukuka aykırı ve gerekçesiz olduğunu, uygulamanın kötü muamele teşkil ettiğini

belirtmiştir.

B. Değerlendirme

20. Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

“…

Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz;

kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.

…”

21. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki tavsifi ile bağlı olmayıp, olay ve olguların hukuki

nitelendirmesini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969,

18/9/2013, § 16). Somut olayda ihlal iddialarının tamamı kötü muamele yasağı

kapsamında değerlendirilmiştir.

22. Devletin bireyin maddi ve manevi varlığını koruma ve

geliştirme hakkına saygı gösterme yükümlülüğü, öncelikle kamu otoritelerinin bu

hakka müdahale etmemelerini yani anılan maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen

şekillerde kişilerin fiziksel ve ruhsal zarar görmelerine neden olmamalarını

gerektirir. Bu, devletin bireyin vücut ve ruh bütünlüğüne saygı gösterme

yükümlülüğünden kaynaklanan negatif ödevidir (Cezmi Demir ve diğerleri,

B. No: 2013/293, 17/7/2014, § 81).

23. Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrası ve Avrupa

İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 3. maddesi herhangi bir sınırlama öngörmemekte

ve işkence, insanlık dışı ve onur kırıcı muamele ve cezaların yasaklanmasının

mutlak mahiyetini belirtmektedir. Kötü muamele yasağının mutlak mahiyeti

Anayasa’nın 15. maddesi kapsamında belirtilen savaş veya ulusun varlığını

tehdit eden başka bir genel tehlike hâlinde dahi istisna öngörmemiştir. Aynı

şekilde Sözleşme’nin 15. maddesi benzer bir düzenleme ile kötü muamele yasağına

ilişkin herhangi bir istisna öngörmemiştir (Turan Günana, B. No:

2013/3550, 19/11/2014, § 33).

24. Tutulma koşulları, tutulanlara yapılan uygulamalar,

ayrımcı davranışlar, devlet görevlileri tarafından sarf edilen hakaretamiz

ifadeler, kişiye normal olmayan bazı şeyleri yedirme, içirme gibi muameleler

kötü muamele olarak ortaya çıkabilir (Cezmi Demir ve diğerleri, §

90). Mahpuslar, Anayasa’nın 19. maddesi kapsamında hukuka uygun olarak kişi

özgürlüğü ve güvenliği hakkından mahrum bırakılabilirken (İbrahim Uysal,

B. No: 2014/1711, 23/7/2014, §§ 29-33) genel olarak Anayasa ve Sözleşme’nin

ortak alanı kapsamında kalan diğer temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Bununla

birlikte ceza infaz kurumunda tutulmanın kaçınılmaz sonucu olarak suçun

önlenmesi ve disiplinin sağlanması gibi ceza infaz kurumunda güvenliğin

sağlanmasına yönelik kabul edilebilir, makul gerekliliklerin olması durumunda

sahip olunan haklar sınırlanabilir. Dolayısıyla verilen bir mahkûmiyet

veya tutuklama kararının infazında mahkûmlar veya tutuklular için sağlanacak

şartlar insan onuruna saygıyı koruyacak nitelikte olmalıdır (Turan Günana,

§§ 35, 36).

25. Ceza infaz kurumlarında kötü muamele olarak kabul

edilecek hususlar farklı şekillerde tezahür edebilir. Bunlar ceza infaz kurumu

idaresi ve görevlilerinin kasıtlı davranışlarından kaynaklanabileceği gibi

yönetimsel hatalar veya yetersiz kaynaklar sebebiyle de ortaya çıkabilir. Ceza

infaz kurumlarındaki yaşam, mahpuslara sunulan aktivitelerin genişliğinden

mahpuslar ve ceza infaz görevlileri arasındaki ilişkilerin genel durumuna kadar

geniş bir alanda değerlendirilmelidir. İnfazın yöntemi ve infaz sürecindeki davranışların

mahpusları özgürlükten mahrum kalmanın doğal sonucu olan kaçınılmaz elem

seviyesinden daha fazla sıkıntılı veya eziyetli bir duruma sokmaması gerekir (Turan

Günana, §§ 37, 39).

26. Yukarıda ifade edilen tüm hususlara ilave olarak bir

muamelenin Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasının kapsamına girebilmesi

için asgari bir ağırlık derecesine ulaşmış olması gerekir. Her olayda asgari

eşiğin aşılıp aşılmadığı somut olayın özellikleri dikkate alınarak

değerlendirilmelidir. Bu bağlamda muamelenin süresi, fiziksel ve ruhsal

etkileri ile mağdurun cinsiyeti, yaşı ve sağlık durumu gibi faktörler önem

taşımaktadır (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 23).

27. Ceza infaz kurumlarında hükümlü ya da tutuklu

statüsüyle tutulan kişilerin hücre hapsine alınmasının ya da diğer

tutulanlardan ayrılmasının tek başına Anayasa'nın 17. maddesine aykırı bir

durum oluşturmadığı Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarında belirtilmiştir.

Buna göre disiplinin sağlanması, güvenlik gerekçesi veya ayrı tutulan kişiyi

diğer tutulan kişilerden korumak kaygısıyla bu tür uygulamalar yapılması

mümkündür (Turan Günana § 43; Ahmet Yeter, B. No: 2014/5100,

16/2/2017, § 39). Ayrıca tek başına tutma tedbirinin sadece güvenlik veya

disiplini sağlama kaygısıyla değil mahpusların devam eden soruşturmalarda

hileli iş birliği yapmalarını veya dışarıdakilerle yeni bir suç işlemek için iş

birliği yapmalarını önleme gibi amaçlarla uygulanması da mümkündür (Raşit

Konya, B. No: 2017/26780, 28/6/2018, § 44).

28. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 17.

maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde ceza infaz kurumlarında tutulma

koşullarını değerlendirirken başvurucu tarafından ileri sürülen somut olaylara

ilişkin iddialarla birlikte koşulların bir bütün olarak gözetilmesi ve bu kapsamda

önlemlerin şiddeti, süresi, amacı ve bireyler için sonuçlarının birlikte

değerlendirilmesi gerektiğini de kabul etmiştir (Turan Günana, § 38).

Dolayısıyla her başvuruda somut olayın özel koşulları, alınan tedbirin niteliği

ve süresi, amacı ve söz konusu kişi üzerindeki etkisi değerlendirilmelidir.

29. Ceza infaz kurumlarında kötü muamele olarak kabul

edilecek hususlar farklı şekillerde tezahür edebilir. Bu bağlamda tek kişilik

bir odada tutulmaya ilişkin koşullar olayın kendine özgü koşullarına göre kötü

muamele yasağı kapsamında gerçek bir sorun olarak ortaya çıkabilir. Bununla

birlikte bu koşulların söz konusu uygulamanın niteliğinden kaynaklanan ve

özgürlükten mahrum kalmanın doğal sonucu olan kaçınılmaz elem seviyesinin

ötesinde asgari bir ağırlık derecesine ulaşmış olması gerekmektedir (Raşit

Konya, § 50).

30. Başvurucunun barındırılma koşullarına ilişkin olarak

Bakanlığın sunduğu ve Anayasa Mahkemesince Ceza İnfaz Kurumundan istenen

bilgiler incelendiğinde başvurucunun toplam 1 yıl 5 aya yakın süre tek kişilik

odada tutulduğu, barındırıldığı tek kişilik odaların her birinin 7,98 m2 ile 12,17 m2 arasında değişen kullanım alanı

olup 3.25 m²lik alanda tuvalet ve banyo bulunduğu, başvurucunun avukat ve

ziyaretçi görüşleri ile telefon hakkını kısıtlama olmaksızın kullandığı, on beş

ay süre ile tek başına da olsa her gün düzenli olarak havalandırma imkânından

yararlandırıldığı anlaşılmıştır.

31. Koşullar değerlendirildiğinde başvurucunun tutulduğu

odanın hücre statüsünde bir oda olmadığı, büyüklüğü, havalandırma penceresi,

tuvalet ve duş için ayrılmış uygun ve yeterli bölümleri olduğu dikkate

alındığında odanın Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından kabul edilen

Avrupa Cezaevi Kurallarına (Raşit Konya, §§ 14-27) uygun olduğu

anlaşılmıştır (benzer yöndeki kararlar için bkz. Raşit Konya, § 46; Timur

Demir, § 45).

32. Başvurucu, açık havaya çıkma imkânından diğer

tutuklu/hükümlülerle ortak bir avluyu kullanmak suretiyle günde bir saat, on

beş ay ise tek başına yararlanmıştır. Diğer yandan başvurucu, tek başına

tutulduğu süre boyunca ailesi ve avukatı ile çok sayıda açık ve kapalı görüş

gerçekleştirmiştir.

33. Başvurucunun tek başına havalandırmaya çıkarıldığı

sürenin on beş ay ile sınırlı olması ve sonrasında tahliye edilmiş olması

dikkate alındığında toplamda 1 yıl 8 ay tek kişilik odada tutulmuş olmakla

birlikte ailesiyle ve dış dünyayla iletişimi bütünüyle kesilmeyen başvurucunun

duyusal ve sosyal olarak izole edilmediği sonucuna ulaşılmıştır.

34. Tek kişilik odada kalma ile diğer tutuklu/hükümlülerle

ve dış dünyayla iletişimin sınırlanması süresinin uzunluğu ve bu sürenin

tutulan kişi üzerindeki etkilerinin kötü muamele yasağı açısından aranan asgari

eşik seviyesine ulaşıp ulaşmadığı hususu, somut olaya özgü koşullar

çerçevesinde her başvurucuya veya başvurucunun her başvurusuna göre ayrı

değerlendirilmektedir. Somut olayda başvurucunun şikâyet ettiği tutulma

koşulları ve süresi bakımından söz konusu asgari eşik derecesinin aşılmadığı

sonucuna varılmıştır.

35. Açıklanan gerekçelerle kötü muamele yasağına ilişkin

bir ihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun

olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi

mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun

yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 13/10/2020 tarihinde

OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M.Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Gizem Ceren DEMİR KOŞAR Başvurucu : İlhan AKILLI