K.t. Başvurusu (B. No: 2014/18100)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, ülke genelinde yayımlanan Sabah gazetesindeki

habere karşı başvurucunun cevap ve düzeltme (tekzip) talebinin reddedilmesi

nedeniyle şeref ve itibarın korunması hakkının ihlal edildiği iddialarına

ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 19/11/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine

doğrudan yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir

eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 30/3/2015 tarihinde,

başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar

verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

6. Başvurucu 9/7/2012 tarihli Adalet Bakanı

"Olur"u ile 3/9/2012 tarihinden itibaren üç yıl süre ile Birleşmiş

Milletler New York Daimi Temsilciliğinde adalet müşaviri olarak

görevlendirilmiş olup 24/4/2014 tarihinde Adalet Bakanlığı tarafından tesis

edilen idari işlem ile anılan görevden alınmıştır.

7. 3 1/5/2014 tarihinde Sabah gazetesinin 1.

sayfasında manşette "Paralelin Yurtdışı Yapısına İlk Darbe"

ve aynı gazetenin 24. sayfası ile gazeteye ait "www.sabah.com.tr"

adlı İnternet sitesinde "Paralel Yapıya Yurtdışı Darbesi" başlığıyla

bir haber yayımlanmıştır. Söz konusu haber içeriği şöyledir:

"Paralel Yapı'ya yurtdışı darbesi

Adalet Bakanlığı, Paralel Devlet

Yapılanması (PDY) adına yurtdışında hükümet aleyhinde propaganda yapan 10 adli

müşaviri görevden aldı

Birleşmiş Milletler, Avrupa Güvenlik ve

İşbirliği Teşkilatı (AGİT), Avrupa Konseyi ve Avrupa Birliği gibi uluslararası

örgütlerde görev yapan adalet müşavirlerinde önemli bir değişikliğe gidildi.

2012'de Dışişleri Bakanlığı ile yapılan protokol kapsamında Bakan onayıyla 3

yıl için yurtdışında görevlendirilen 13 adalet müşavirinden 10'u 'Paralel

Devlet Yapılanması' ile bağlantılı oldukları gerekçesiyle geri çekildi.

"HÜKÜMET DÜŞECEK"

17 Aralık darbe girişimi sonrasında

Türkiye'yi uluslararası arenada zor durumda bırakmak isteyen PDY'nin, yurtdışındaki

adli müşavirlere de baskı yaparak kara propagandaya zorladığı, Türkiye'de

"hükümetin düşeceğine" ilişkin söylem içine girmelerini sağladığı

tespit edildi. Türkiye aleyhine yürütülen propagandanın da tespit edilmesiyle

Adalet Bakanlığı harekete geçti. Görevden alınan 10 adli müşavir arasında ABD,

Hollanda, Almanya gibi ülkelerdeki Türkiye temsilciliğinde görev yapanların da

olduğu öğrenildi.

YENİ MÜŞAVİRLER GÖREVDE

Görevden alınan adli müşavirlerin yerine

atanan adli müşavirler ise yaklaşık 10 gün önce temsilciliklerde göreve

başladı. Yeni adli müşavirlerin de Türkiye'den yola çıkmadan önce durumdan

haberdar edildiği ve belli çevrelerde Türkiye aleyhine yapılan propagandaların

asılsız olduğunu anlatmaları için uyarıldığı öğrenildi.

8 ÜLKE 10 MÜŞAVİR

Adalet Bakanlığı bünyesinde başlatılan

incelemeler sonucu PDY'nin yurtdışı yapılanmasına yönelik başlatılan incelemede

13 adalet müşavirinden 10'u geri çekildi. Strasbourg'da 1, Paris ve Londra'da 2

müşavir yerinde kaldı. Görevden alınan 10 müşavirin bulundukları ülke ve

temsilcilikler şöyle:

ABD / Washington Büyükelçiliği

Almanya/ Berlin Büyükelçiliği

Hollanda/ Lahey Büyükelçiği

New York/ BM Daimi Temsilciliği

Cenevre / BM Daimi Temsilciliği

Viyana / AGİT Daimi Temsilciliği

Brüksel / AB Daimi Temsilciliği (2

müşavir)

Strasbourg / Avrupa Konseyi Daimi

Temsilciliği (2 müşavir)

AMİRLERE SÜRPRİZ OLDU

Adalet Bakanlığı'na bağlı olarak

Türkiye'yi yurtdışında temsil eden adli müşavirlerin görevden çekilmesiyle

ilgili operasyon gizlilik içinde yürütüldü. Bu nedenle, müşavirleri geri çeken

Adalet Bakanlığı, işlemi müşavirlerin birinci kademe amiri konumundaki Adalet

Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürü Nurdan Okur'a da

haber vermedi. Okur'un yeni atanan müşavirlerin isimlerini kurumun internet

sitesine bir süre koymadığı, görevden alınan isimlerin görevdeymiş gibi sitede

bir süre gösterildiği, bunun da kurum içinde yeni müşavirlere karşı bir 'tavır

koyma' olarak algılandığı belirtiliyor. Nurdan Okur'un eşi HSYK 1. Daire

Başkanı İbrahim Okur'un adı da bir süre önce 'Paralel Yapı' ile gündeme

gelmişti."

8. Başvurucu, yayımlanan haberin şeref ve haysiyetini

ihlal ettiği iddiasıyla 16/7/2014 tarihinde posta; 17/7/2014 tarihinde ise

elektronik posta vasıtasıyla anılan gazeteye cevap ve düzeltme metni

göndermiştir.

9. Başvurucu, anılan cevap ve düzeltme metninin ilgili

gazete tarafından yayımlanmaması üzerine 22/7/2014 tarihinde Sulh Ceza

Mahkemesine başvurarak cevap ve düzeltme yazısının yayımlanmasına karar

verilmesi talebinde bulunmuştur.

10. Ankara 8. Sulh Ceza Hâkimliği 24/7/2014 tarihli ve

2014/2468 Değişik İş sayılı kararı ile "...incelemeye konu edilen yazı

içeriği ve tüm dosya nazara alındığında New York Birleşmiş Milletler

Temsilciliğinde Adli Müşavir olarak görev yapan talep eden [K.T.] ile

ilgili olarak incelemeye konu haber yazısında gerçekliği kanıtlanmamış,

objektif kriterlerden uzak, kişilik haklarına saldırı niteliğinde ve kişilik

haklarını zedeleyici şekilde hükümet aleyhine propaganda yaptığından

bahsedildiği, bu şekilde de basın özgürlüğü, düşünce açıklaması, haber verme ve

eleştiri hakkı özgürlüğünün sınırlarının aşıldığı" gerekçesiyle

talebin kabulüne karar vermiştir.

11. Anılan karara gazetenin itirazı üzerine Ankara 1.

Sulh Ceza Hâkimliği, 8/9/2014 tarihli ve 2014/2905 Değişik İş sayılı kararı ile

"...5187 Sayılı Yasanın 14 maddesinde belirtilen usule uyulmadığı,

tekzibe konu haberin çıktığı gazetenin talep dilekçesine eklenmediği, tekzip

için yapılan tebligatın bulunmadığı gibi tebligatı takip eden 3 günlük

gazetelerin eklenmediği anlaşılmıştır. Ayrıca talep konusu yazının haber

niteliği taşıdığı, konunun güncel olduğu haber yapılmasının toplum

bilgilendirme ve haber verme niteliğinde olduğu, haberde talep edenin kişilik

haklarına saldırı niteliğinde olmadığı, talep edenin isim ve ünvanının yer

almadığı" gerekçesiyle itirazın kabulüne ve Ankara 8. Sulh Ceza

Hâkimliğinin 24/7/2014 tarihli ve 2014/2468 Değişik İş sayılı kararının

kaldırılmasına kesin olarak karar vermiştir.

12. Karar 27/10/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş

olup başvurucu tarafından 19/11/2014 tarihli dilekçe ile yapılan bireysel

başvuruda süre aşımı olmadığı tespit edilmiştir.

IV. İLGİLİ

HUKUK

13. 9/6/2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanunu’nun “Düzeltme

ve cevap” kenar başlıklı 14. maddesinin birinci, dördüncü ve beşinci

fıkraları ile “Düzeltme ve cevabın yayımlanmaması” kenar başlıklı 18.

maddesi, 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi.

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

14. Mahkemenin 22/6/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

15. Başvurucu; süreci yukarıda ifade edilen (bkz.§§ 6-11)

olaylarla ilgili olarak Ankara 1. Sulh Ceza Hâkimliği kararının gerekçesiz

olduğunu, açılan benzer davalarda farklı kararlar verildiğini, yargılama

devam ederken yasa değişikliği ile itiraz merciinin değiştirildiğini, tekzip

yargılamasının kişilik haklarına saygı çerçevesinde Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6. maddesinin kapsamında olduğunu ve dolayısıyla

yapılan yargılanmanın bu maddede güvence altına alınan ve Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesinin (AİHM) içtihatlarıyla geliştirilen yargılama ilkelerine uygun

olmadığını, yargılamada iddialardan ve dava dilekçesi ile eklerinin içeriğinden

bağımsız karar verildiğini; haber içeriğinde görevden alma hariç diğer

iddiaların gerçek dışı ve hayal mahsulü olduğunu, hiçbir maddi bulgu ile

desteklenmediğini, iftira ve hakaret niteliğinde olduğunu, doğrudan haysiyet ve

şerefi ile maddi ve manevi bütünlüğüne saldırı mahiyetinde olduğunu, masumiyet

karinesini ihlal ettiğini, ifade özgürlüğünün sınırının aşıldığını, ifade

özgürlüğünün sınırsız olmadığını, AİHM kararlarında da belirtildiği gibi ifade

özgürlüğünün kullanımının aynı zamanda kullanıcıya bazı ödev ve sorumluluklar

yüklediğini, başvuru konusu olayda şeref ve haysiyetine saygı hakkı ile

gazetenin ifade özgürlüğü arasında makul bir denge gözetilmediğini belirterek

Sözleşme'nin 6. ve 8. maddeleri ile Anayasa'nın 17. ve 36. maddelerinin ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

16. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucunun; hakkında yapılan haberin gerçeği yansıtmadığını, haberde

geçen sözlerin tahkir içerdiğini, şeref ve itibarın korunması hakkının ihlal

edildiğini belirterek Anayasa’nın 17. ve 36. maddelerinin ihlal edildiği

iddialarının temel olarak hakkındaki habere yönelik tekzip talebinin reddine

karar verilmesi nedeniyle şeref ve itibarının korunması başlığında toplandığı

ve şikâyetin Anayasa’nın 17. maddesinde düzenlenen kişilik haklarının korunması

kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

17. Başvuru konusu olaya uygulanabilecek ilkeler ilk

olarak Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu tarafından Ahmet Oğuz Çinko ve Erkan

Çelik kararında ortaya konulmuştur. Hukuk sistemimizde cevap ve düzeltme

hakkının, başvurudaki gibi 5187 sayılı Kanun'un 14. maddesindeki usule uyarak

sulh ceza hâkimliklerine başvurmak suretiyle veya hukuk mahkemelerinde açılacak

nizalı dava yolu ile kullanılabilmesi mümkündür. Sulh ceza hâkimlikleri

tarafından verilen kararlar, basın yolu ile kişilik hakkının ihlali nedeniyle

açılan diğer ceza veya hukuk davalarında bir kesin hüküm teşkil etmemektedir.

Tekzip metninin yayımlanması bir müeyyide niteliği taşımasına rağmen bu hakkın

kullanılması ya da kullanılmaması, hak sahibinin bu nedenle diğer dava

haklarını kullanmasını etkilememektedir (Ahmet Oğuz Çinko ve Erkan Çelik

[GK], B. No: 2013/6237, 2/7/2015, § 51).

18. Başvurucunun şeref ve itibarına gerçek dışı basın

açıklaması ile hukuka aykırı olarak yapılan müdahalenin 5187 sayılı Kanun'un

14. maddesi gereği çelişmeli bir yargılama yapılmadan, gecikmeksizin ve süratle

bertaraf edilmesi ihtiyacı ortaya konulabilmiş değildir. Somut başvuruya konu

ihlal iddiasında, diğer ceza veya hukuk yollarının daha yüksek başarı şansı

sunabilecek, kullanılabilir ve etkili başvuru yolları olduğu anlaşılmaktadır.

19. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının

tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Başvurunun başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde

bırakılmasına 22/6/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Burhan ÜSTÜN Üyeler : Nuri NECİPOĞLU Kadir ÖZKAYA Rıdvan GÜLEÇ Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Osman SARIASLAN Başvurucu : K.T.