Kenan Arslan ve Yusuf Sönmez Başvurusu (B. No: 2017/30700)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, yargılamanın makul sürede bitirilmemesi

nedeniyle adil yargılanma hakkının; ihtiyati haczin uzun sürmesi nedeniyle

mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvurular 18/7/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca 2017/30777 başvuru numaralı bireysel

başvuru dosyasının hukuki irtibat nedeniyle 2017/30700 başvuru numaralı

bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine, incelemenin 2017/30700 başvuru

numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir.

5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucu Kenan Arslan 1954, başvurucu Yusuf Sönmez

ise 1951 doğumludur. Emekli olan başvurucular Tokat'ta ikamet etmektedir.

10. Z. Bankası (Banka) 25/9/1998 tarihinde aralarında

başvurucuların da bulunduğu davalılar aleyhine alacak davası açmıştır. Dava

dilekçesinde, ilçe şubesinde görevli olan davalıların mevzuat ve genelgelere

aykırı hareket ederek usulsüz kredi kullandırmalarından dolayı bankanın

uğradığı 72.130.215.192 TL zararın davalılardan müştereken ve müteselsilen

tahsili talep edilmiştir. Banka 8/7/1999 tarihinde açtığı ikinci dava ile ilk

davadaki iddiaya dayalı olarak ayrıca 14.074.338.407 TL'nin de davalılardan

müştereken ve müteselsilen tahsilini istemiştir. Turhal 1. Asliye Hukuk Mahkemesi

(Mahkeme) açılan ikinci davayı ilk dava ile birleştirmiştir.

11. Davacı Banka, alacağı tahsilinin sağlanması için

başvurucuların mal varlığı hakkında ihtiyati haciz tedbiri uygulanmasını talep

etmiştir. Mahkeme 22/9/1998 tarihinde başvurucu Yusuf Sönmez yönünden,

6/10/1998 tarihinde ise başvurucu Kenan Arslan yönünden ihtiyati haciz talebini

kabul etmiştir. Mahkeme; teminatsız olarak başvurucuların menkul, gayrimenkul

malları ile üçüncü şahıslardaki hak ve alacakları üzerine ihtiyati haciz uygulanmasına

karar vermiştir.

12. Zile Cumhuriyet Başsavcılığı 15/11/2001 tarihinde

diğer şüphelilerle ile birlikte başvurucuların resmî evrakta sahtecilik, görevi

kötüye kullanma ve dolandırıcılık suçunu işledikleri iddiasıyla

cezalandırılmalarını talep etmiştir. Zile Ağır Ceza Mahkemesi 28/1/2009

tarihinde davanın zamanaşımına uğramış olması nedeniyle başvurucular hakkında

düşme kararı vermiştir. Yargıtay 11. Ceza Dairesi 13/5/2013 tarihinde kararı

onamıştır.

13. Mahkeme 12/4/2012 tarihinde davayı reddetmiştir.

Mahkeme gerekçesinde; dava konusunun bir kısmının lehlerine kredi kullandırılan

mudilerden icra kanalıyla tahsil edildiğini, bir kısmının tahsilatının ise

devam ettiğini belirtmiştir. Mahkeme; tahsilatı yapılamayan alacakların aciz

vesikasına bağlanmadığını ve aciz vesikasına bağlanmayan alacağın tahsil

imkânının olup olmadığının kesinleşmemesi nedeniyle de karar tarihi itibariyle

alacağın davalılardan tahsil imkânı bulunmadığını açıklamıştır.

14. Davacı Banka kararı temyiz etmiştir. Yargıtay 4.

Hukuk Dairesi (Daire) 25/1/2013 tarihinde kararı bozmuştur. Daire, Bankanın

asıl kredi borçluları ile birlikte kredilerin verilmesinde kusurları olduğunu

iddia ettiği davalılardan tahsilde tekerrür olmamak üzere alacağı isteme

hakkına sahip olduğunu belirtmiştir. Daire; dava dışı kişiler hakkında devam

etmekte olan ceza davasının sonucunun araştırılması, kredilerin verilmesi

sırasındaki davalıların görevlerinin gözönüne alınması ve lüzumu hâlinde uzman

bilirkişi görüşüne de başvurularak davalıların kusurlarının araştırılıp bir

karara varılması gerektiğini açıklamıştır.

15. Mahkeme 30/12/2014 tarihinde bozma kararına uyarak

davayı kısmen kabul etmiştir. Mahkeme, davalılar hakkındaki ceza dosyasını

getirterek incelemiş ve kredilerin verilmesinden doğan zarardan sorumluluğa

ilişkin davalıların kusur durumunu gösterir bilirkişi raporu almıştır.

Bilirkişi raporundaki kusur ve hesaplamaları hükme esas alan Mahkeme,

kullandırılan krediler nedeniyle toplam 11.160,10 TL'nin başvurucu Yusuf Sönmez

ile birlikte bir kısım davalılardan dava tarihinden itibaren işleyecek yasal

faiziyle birlikte müştereken ve müteselsilen tahsiline karar vermiştir.

Mahkeme, başvurucu Kenan Arslan yönünden bir hüküm kurmamıştır.

16. Mahkemenin kararı taraflarca temyiz edilmiştir. Daire

10/3/2016 tarihinde kararı bozmuştur. Daire bozma kararında; başvurucu Kenan

Arslan yönünden olumlu veya olumsuz bir hüküm kurulmamasını ve reddedilen kısım

için davalılar yararına vekâlet ücretine hükmedilmemesini bozma nedeni olarak

göstermiş, tarafların sair temyiz itirazlarını ise reddetmiştir.

17. Mahkeme 7/12/2016 tarihinde Dairenin bozma kararına

uyarak yeniden hüküm tesis etmiştir. Mahkeme, başvurucu Yusuf Sönmez yönünden

bozma kararı olmadığından kısmen kabule ilişkin önceki hükmünü tekrardan kurmuş,

başvurucu Kenan Arslan yönünden davayı reddetmiş ve davanın reddedilen kısmı

için de davalılar lehine vekâlet ücretine hükmetmiştir. Davacı Banka 31/1/2017

tarihinde, başvurucular 27/1/2017 tarihinde kararı temyiz etmiştir.

18. Davacı Banka vekili 16/2/2017 tarihinde tüm tedbir ve

hacizlerin kaldırılmasını Mahkemeden talep etmiştir. Banka talep dilekçesinde;

davalıların sorumlu olduğu kredilerin ödendiğini ve Bankanın bir alacağının

kalmadığını ifade etmiştir. Başvurucular 17/2/2017 tarihinde sundukları dilekçe

ile Mahkemenin 22/9/1998 ve 6/10/1998 tarihlerinde verdiği ihtiyati haciz

kararlarının kaldırılmasını istemiştir. Başvurucular, Bankanın alacağının

kalmadığını ve on dokuz yıl süren davada tedbirin hak kaybını ziyadesiyle

uzatıp mağduriyete neden olduğunu belirtmiştir.

19. Mahkeme 20/2/2017 tarihindeki ek kararıyla 22/9/1998

ve 6/10/1998 tarihlerinde verilen tedbir kararlarının kaldırılmasına

hükmetmiştir. Mahkeme ek kararında, ihtiyati tedbire konu koşulların

değiştiğini ve ihtiyati tedbir nedenlerinin ortadan kalktığını

belirtmiştir. Ek karar 24/2/2017 tarihinde başvurucular vekiline tebliğ

edilmiştir.

20. Taraflarca temyiz edilmiş olan Mahkemenin 7/12/2016

tarihli kararı, Daire tarafından 27/4/2017 tarihinde onanmıştır.

21. Dairenin onama kararı 19/6/2017 tarihinde

başvuruculara tebliğ edilmiştir.

22. Başvurucular 18/7/2017 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ

HUKUK

23. İlgili hukuk için bkz. Hesna Funda Baltalı ve

Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve Tic. Ltd. Şti. [GK], B. No: 2014/17196,

25/10/2018, §§ 23-39; İbrahim Geçer, B. No: 2014/19056, 19/2/2019, §§

17-31.

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

24. Mahkemenin 18/11/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

25. Başvurucular, makul sürede yargılanma haklarının

ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

26. Bireysel başvurular sonrasında 31/7/2018 tarihli ve

30495 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı

Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair

Kanun'a geçici madde eklenmiştir.

27. 6384 sayılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre

yargılamaların uzun sürmesi, yargı kararlarının geç veya eksik icra edilmesi ya

da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yapılan ve bu maddenin

yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan

bireysel başvuruların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul

edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat

üzerine Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı (Tazminat

Komisyonu) tarafından incelenmesi öngörülmüştür.

28. Anayasa Mahkemesi, yargılamaların makul sürede

sonuçlandırılmadığı ya da yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da

hiç icra edilmediği iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen

bireysel başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru imkânının getirilmesine

ilişkin mevzuata önceki içtihadında yer vermiştir (Ferat Yüksel, B. No:

2014/13828, 12/9/2018, §§ 11-14).

29. Ferat Yüksel kararında Anayasa Mahkemesi

yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı ya da yargı kararlarının geç

veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği iddiasıyla 31/7/2018

tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurulara ilişkin olarak Tazminat

Komisyonuna başvuru imkânının getirilmesine ilişkin yolu ulaşılabilir olma,

başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesinin bulunup bulunmadığı

yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini tartışmıştır (Ferat Yüksel,

§ 26).

30. Ferat Yüksel kararında özetle anılan başvuru

yolunun kişileri mali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlaması

nedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarına

makul bir başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı ve tazminat

ödenmesine imkân tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi

olanakları sunması nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama

imkânına sahip olduğu hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat

Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk

bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve

yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Tazminat Komisyonuna başvuru

yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil

niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak başvuru yollarının

tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (Ferat

Yüksel, §§ 35, 36).

31. Mevcut başvuruda söz konusu karardan ayrılmayı

gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

32. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının

tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Mülkiyet

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucuların

İddiaları

33. Başvurucular, yaklaşık on dokuz yıl haksız bir

şekilde ihtiyati haciz uygulandığını ve bu süreçte mal varlığından yararlanma

imkânlarının kısıtlandığını belirtmiştir. Başvurucular, yargılama süreci

nedeniyle kendilerine şüpheyle bakıldığını; hayatlarının kısıtlandığını ve

adaletin geciktiğini ifade etmiştir. Başvurucular bu iddialar kapsamında

mülkiyet, adil yargılanma, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme

hakları ile çalışma ve sözleşme hürriyetlerinin ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

2. Değerlendirme

34. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucuların ihtiyati haczin uzun sürmesi kapsamında ileri sürdükleri

şikâyetler esas itibarıyla mülkiyet hakkını ilgilendirdiğinden başvurucuların

tüm iddialarının mülkiyet hakkı bağlamında incelenmesi uygun görülmüştür.

35. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralı

fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 64. maddesinin (1) numaralı fıkrası

gereği bireysel başvurunun başvuru yollarının tüketildiği, başvuru yolu

öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde

yapılması gerekir.

36. Başvuruya konu olayda; başvurucular aleyhine açılan

dava kapsamında başvurucu Yusuf Sönmez aleyhine 22/9/1998 tarihinde, başvurucu

Kenan Arslan aleyhine 6/10/1998 tarihinde ihtiyati haciz kararı verilmiştir.

Mahkeme 7/12/2016 tarihinde başvurucu Yusuf Sönmez yönünden davayı kısmen kabul

etmiş, başvurucu Kenan Arslan yönünden ise davayı reddetmiştir. Karar

taraflarca temyiz edilmiştir. Bu arada Mahkemece başvurucuların mal varlığı

üzerindeki ihtiyati haciz tedbiri 20/2/2017 tarihinde kaldırılmış ve bu karar

24/2/2017 tarihinde başvurucular vekiline tebliğ edilmiştir. Daire 27/4/2017

tarihinde Mahkeme kararını onamıştır. Başvurucular onama kararı sonrası

bireysel başvuruda bulunmuştur.

37. Başvurucular; ihtiyati haczin kaldırılması

kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde değil, Dairenin 27/4/2017

tarihindeki onama kararından sonra 18/7/2017 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur. Buna karşın başvurucuların ihtiyati haczin kaldırılmasından sonra

bireysel başvuruda bulunmaları beklenecektir. Şöyle ki başvurucuların şikâyete

konu ettikleri ihtiyati haczin uzun sürmesi nedeniyle uğradıkları zararın

giderimine ilişkin herhangi bir hukuk yolu mevcut değildir (benzer yöndeki

değerlendirmeler için bkz. Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık

San. ve Tic. Ltd. Şti., §§ 60-63; İbrahim Geçer, §§ 47-49).

Dolaysısıyla başvurucular yönünden artık kaldırılmış bir ihtiyati haciz kararı

sonrasında nihai kararın beklenmesini gerektirir bir neden kalmamıştır.

38. Tüm bu hususlar gözönüne alındığında; ihtiyati haczin

kaldırılmasına ilişkin ek kararın başvurucular vekiline tebliğ edildiği

24/2/2017 tarihinden itibaren otuz gün içinde bireysel başvuruda bulunulması

gerekirken, bu süre geçtikten sonra 18/7/2017 tarihinde bireysel başvuruda

bulunulduğu anlaşılmıştır.

39. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer

kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. 1. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine

ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL

EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın süre

aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde

BIRAKILMASINA 18/11/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucular : 1. Kenan ARSLAN 2. Yusuf SÖNMEZ Başvurucular Vekili : Av. Bilgin BAYRAMCI