Kezban Uysal ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2014/20026)

29986

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davasında

taşınmaz bedel tespiti için sunulan emsal taşınmaz değerlerinin dikkate

alınmaması ve hükmedilen bedelin gerçek değeri karşılamaması nedenleriyle adil

yargılanma ve mülkiyet hakları ile eşitlik ilkesinin ihlal edildiği iddialarına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 23/12/2014 tarihinde Eskişehir Hukuk Mahkemeleri Ön

Bürosu vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan

ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek

bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 27/10/2015 tarihinde,

başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar

verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından 22/2/2016 tarihinde, başvurunun

kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar

verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık 21/3/2016 tarihinde sunduğu belge ile

mevcut başvuru hakkında verilen kabul edilebilirlik kararının Bakanlıklarına

gönderilmesi hâlinde 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 49/2. ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün

71. maddeleri uyarınca görüş bildirilebileceğini belirtmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucular aleyhine 16/1/2013 tarihinde Eskişehir 2. Asliye

Hukuk Mahkemesinde açılan kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davasında

davacı Odunpazarı Belediye Başkanlığı, Eskişehir ili Merkez Orta Mahallesi'nde bulunan 960

ada 7 parselde başvuruculara ait taşınmazın Odunpazarı

Belediye Encümeninin 13/11/2012 tarihli ve 2161 sayılı kararı ile

kamulaştırılmasına karar verilmesi üzerine söz konusu taşınmazın rıza ile satın

alınması için yapılan görüşmelerden sonuç alınamadığını belirterek taşınmazın

kamulaştırma bedelinin tespitine ve Odunpazarı

Belediye Başkanlığı adına tapuya tescil edilmesine karar verilmesini

istemiştir.

8. Başvurucular, aleyhlerine açılan davaya karşı sundukları

cevap dilekçelerinde uyuşmazlık konusu taşınmazın konumu itibarıyla

Eskişehir'in en merkezî yerinde bulunduğunu, tarihî, sosyal ve kültürel

merkezlere çok yakın olduğunu, kamulaştırma bedeli olarak Odunpazarı

Belediyesi Kıymet Takdir Komisyonunca tespit edilen tutarın çok düşük

kaldığını, esasen yaklaşık değerin 300.000 TL civarında bulunduğunu

belirtmişler; taşınmaza gerçek rayiç bedeline uygun bir kamulaştırma bedeli

tespit edilmesini istemişlerdir.

9. Davanın ilk duruşması 14/2/2013 tarihinde

gerçekleştirilmiştir. Bu duruşmada başvurucular Mahkemeye sundukları

"emsallerimiz" konulu

dilekçelerinde daha önce kamulaştırmaya konu olan Eskişehir ili Merkez Şarkiye Mahallesi'nde bulunan 148 ada 6

ve 3 nolu parsellerin kamulaştırma bedellerinin

tespiti ve idare adına tescili için açılan davalar kapsamında alınan bilirkişi

raporlarında bu taşınmazların 2005 yılı itibarıyla m² değerlerinin sırasıyla

330 TL ve 300 TL olarak tespit edildiğini ifade ederek, kendi taşınmazlarına

çok yakın olan bu yerleri emsal olarak belirtmişler, yaklaşık sekiz yıl önce

ortaya çıkan 330 TL ve 300 TL m² değerlerinin-görülmekte olan dava tarihi

olan2013 yılı esas alındığında- 1.500 TL olarak güncellenip kendi

taşınmazlarına uygulanması gerektiğini ileri sürmüşlerdir.

10. Yargılama sürecinde İlk Derece Mahkemesince uyuşmazlık

konusu taşınmazın ayrıntılı tapukaydı, çevre

komşularını gösterirşekilde krokisi, taşınmaza emsal

olabilecek taşınmazların ayrıntılı tapu kayıtları ve satış bedellerine ilişkin

bilgi ve belgeler taşınmazın dava tarihi itibarıyla; emsal olarak incelenen

taşınmazların ise satış tarihleri itibarıyla imar durumlarına ilişkin Eskişehir

Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı ile Odunpazarı Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün

yazıları, taşınmaz için en son verilen emlak vergisi beyannamesi sureti,

taşınmaza ve emsal olarak alınan taşınmazlara ilişkin Odunpazarı

Belediyesi tarafından emlak vergisine esas olmak üzere tespit edilen asgari

metrekare değerlerine ilişkin listeler dava dosyasına alınmış; taşınmaz

mahallinde 25/2/2013 tarihinde keşif yapılmıştır.

11. Keşfe katılan bilirkişilerden olan kadastro bilirkişisi

tarafından düzenlenen 4/3/2013 tarihli rapor İlk Derece Mahkemesine sunulmuş,

raporda öncelikle uyuşmazlık konusu taşınmazın sınırları pafta örneği ve uydu

fotoğrafı aracılığıyla belirlenmiş, ardından dava dosyasında yer alan ve

uyuşmazlık konusu taşınmaza en az 58 metre en fazla 115 metre mesafede olan

emsal taşınmazlara ilişkin fiziki tespitlere yer verilmiştir.

12. Keşfe katılan diğer bilirkişiler, üç inşaat mühendisi ve bir

ziraat mühendisi ile bir harita mühendisi tarafından hazırlanan 11/3/2013

tarihli bilirkişi heyeti raporunda ise taşınmazın değerini belirleyecek

etmenler başlıklar hâlinde incelenmiş; bu incelemeye dava dosyasında bulunan,

tapu sicil müdürlüğünce gönderilen ve resen tespit edilen emsal olabilecek,

yedi tanesi Eskişehir ili Orta Mahallesi'nde,

bir tanesi Eskişehir ili Bahçelievler

Mahallesi'nde, bir tanesi Eskişehir ili Akarbaşı Mahallesi'nde bulunan

toplam dokuz adet taşınmazın satışlarına göre bedelleri de dâhil edilmiştir.

13.Bilirkişi heyetince yapılan inceleme sonucu emsal olabileceği

düşünülerek incelemeye alınan dokuz adet taşınmazdan Orta Mahallesi'nde bulunan yedi taşınmazın satışları sırasında

beyan edilen değerlerinin gerçeği yansıtmadığı kanaatine varılmış, Akarbaşı ve Bahçelievler Mahallelerinde bulunan

taşınmazların ise emsal olarak değerlendirilebileceği sonucuna ulaşılmış, bu

doğrultuda bedeli etkileyebilecek diğer etmenler de dikkate alınarak uyuşmazlık

konusu taşınmaz için 121.427,86 TL kamulaştırma bedeli hesaplanmıştır.

14. Bilirkişi raporuna karşı taraflarca itirazda bulunulmuş;

davacı idarece sunulan 25/3/2013 tarihli itiraz dilekçesinde bilirkişilerin

yeterli açıklama ve emsal araştırması yapmadıkları, raporda kamulaştırma

bedelinin neye göre tespit edildiğinin belirtilmediği ve resen dikkate alınan

taşınmazlar üzerinden değer tespiti yapıldığı hususları itiraz konusu yapılmış;

bu usulde yapılan tespitin kabul edilemeyeceği ifade edilmiştir.

15. Bilirkişi raporuna karşı başvurucular da 3/4/2013 tarihinde

sundukları dilekçe ile itirazda bulunmuşlar, keşiften önce 14/2/2013 tarihinde

dava dosyasına sundukları, uyuşmazlık konusu taşınmazın hemen yanında bulunan

ve söz konusu taşınmaz ile aynı usulde kamulaştırılmış olan emsallerin

bilirkişi raporunda hiç tartışılmadığını belirtmişlerdir.

16. İlk Derece Mahkemesi, dava dosyasına sunulan bilirkişi

raporunda hesaplanan kamulaştırma bedeli ile Kıymet Takdir Komisyonunca

hesaplanan kamulaştırma bedeli arasında bariz fark bulunduğunu belirtmiş ve

tarafların da bilirkişi raporlarına itirazlarını dikkate alarak keşfin

tekrarlanması yönünde karar almış ve 10/6/2013 tarihinde farklı kişilerden

oluşan bilirkişi heyeti ile keşfi tekrarlamıştır.

17. İkinci kez yapılan keşfin ardından bu defa dört inşaat

mühendisi bilirkişi ile bir ziraat mühendisi bilirkişiden oluşan heyetçe

20/6/2013 tarihli yeni bir rapor düzenlenmiştir.

18. Anılan bilirkişi heyeti raporunda taşınmazın değerini

belirleyecek etmenler başlıklar hâlinde incelenmiş; bu incelemeye dava

dosyasında bulunan, Tapu Sicil Müdürlüğünce gönderilen ve resen tespit edilen

emsal olabilecek, yedi tanesi Eskişehir ili

Orta Mahallesi'nde, bir tanesi Eskişehir

ili Akarbaşı Mahallesi'nde bulunan ve 11/3/2013 tarihli

bilirkişi raporunda da incelemeye alınan taşınmazlar ile Eskişehir ili Güllük Mahallesi'nde bulunan toplam dokuz adet taşınmazın satışlarına

göre bedelleri de dâhil edilmiştir.

19.Bilirkişi heyetince yapılan inceleme sonucu emsal olabileceği

düşünülerek incelemeye alınan dokuz adet taşınmazdan 11/3/2013 tarihli raporda

da incelenerek aynı sonuca ulaşılan Orta

Mahallesi'nde bulunan yedi taşınmazın satışları sırasında beyan

edilen değerlerinin gerçeği yansıtmadığı kanaatine varılmış, Akarbaşı ve GüllükMahallelerinde

bulunan taşınmazların ise emsal olarak değerlendirilebileceği sonucuna

ulaşılmış, bu doğrultuda bedeli etkileyebilecek diğer etmenler de dikkate

alınarak uyuşmazlık konusu taşınmaz için 118.740,83 TL kamulaştırma bedeli

hesaplanmıştır.

20.Taraflar ikinci kez yapılan keşfin ardından düzenlenen

bilirkişi raporuna da itirazda bulunulmuşlar, davacı idare 1/7/2013 kayıt

tarihli itiraz dilekçesinde, bilirkişilerin yeterli açıklama ve emsal

araştırması yapmadıklarını, raporda kamulaştırma bedelinin neye göre tespit

edildiğinin belirtilmediğini, resen dikkate alınan taşınmazlar üzerinden değer

tespiti yapıldığını, ilk bilirkişi heyeti raporundan farklı bir rapor

düzenlenmediğini, dolayısıyla bu usulde yapılan tespitin kabul edilemeyeceğini

ifade etmiştir.

21. Başvurucular da bilirkişi raporuna 2/7/2013 tarihinde

sundukları dilekçe ile itirazda bulunmuşlar, 14/2/2013 tarihinde dava dosyasına

sundukları emsal listesinin yine dikkate alınmadığını, bu bağlamda ya ek rapor

aldırılmasını ya da sundukları emsal listesinin neden dikkate alınmadığının

açıklanmasını istemişlerdir.

22. Yargılama sonunda Eskişehir 2. Asliye Hukuk Mahkemesi 19/7/2013

tarihli ve E.2013/28, K.2013/425 sayılı kararı ile 20/6/2013 tarihli bilirkişi

raporunda hesaplanan 118.740,86 TL tutarın kamulaştırma bedeli olarak

tespitine, uyuşmazlık konusu taşınmazın Odunpazarı

Belediyesi adına tapuya tesciline hükmetmiştir. Kararın ilgili kısımları

şöyledir:

"...

Mahkememizce mahallinde yapılan 2. keşif sonucu alınan 25.06.2013

havale tarihli bilirkişi heyeti raporu içeriği, gerekçeleri ve özellikle

mahkememizce yapılan 1. keşif sonucu alınan 11.03.2013 havale tarihli bilirkişi

heyeti raporunu büyük oranda teyit etmesi ve taşınmazın kamulaştırma tarihi

itibarıyla rayiç ekonomik değerini yansıtması ve keza adil ve hakkaniyete uygun

olması nedeniyleyeterli kabul ve takdir edilmiştir.

...

Bunun üzerine davacı tarafa, dava konusu taşınmaz için mahkememizce

mahallinde yapılan 2. keşif ve alınan 25.06.2013 havale tarihli bilirkişi

heyeti raporunda kamulaştırma bedeli olarak tespit ve takdir edilen ve

mahkememizce de uygun görülenmiktarın, 2942 sayılı

Kanunun 10. maddesi gereğince davalı taraf adınaTürkiye

Vakıflar Bankası T.A.O. Eskişehir Şubesinedepo

edilmesi hususunda 15 gün süre verilmiş ve davacı tarafça bu konuda gerekli

usulü işlemlerin yapılarak dekontun bir suretinin mahkememize sunulduğu müşahade edilmekle, aşağıdaki şekilde karar verilmesi

gerekmiştir.

..."

23. İlk Derece Mahkemesi kararına karşı davacı idare tarafından

temyiz talebinde bulunulmuş; başvurucular da temyiz talebine karşı sundukları

cevap dilekçelerinde taşınmaz için tespit edilen bedelin gerçek değeri yansıtmadığını,

yargılama sırasında sundukları emsal olabilecek nitelikteki taşınmazlar

yönünden değerlendirme yapılmadığını, bu nedenle İlk Derece Mahkemesi hükmünün

bozulması gerektiğini belirtmişlerdir.

24. Temyiz incelemesi sonucu Yargıtay 18. Hukuk Dairesi 6/2/2014

tarihli ve E.2013/16585, K.2014/534 sayılı ilamı ile onamaya hükmetmiştir.

25. İlk Derece Mahkemesi kararının onanması üzerine başvurucular

bu defa karar düzeltme talebinde bulunmuşlar, karar düzeltme istemli

dilekçelerinde temyiz aşamasındaki itirazlarını tekrarlamışlardır.

26. Yapılan değerlendirme sonucu başvurucuların karar düzeltme

istemleri de Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 20/10/2014 tarihli ve E.2014/14463,

K.2014/14463 sayılı ilamı ile reddedilmiştir.

27. Karar düzeltme talebinin reddine ilişkin ilam başvuruculara

24/11/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.

28. Başvurucular 23/12/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuşlardır.

B. İlgili Hukuk

29. 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun "Kamulaştırma bedelinin mahkemece tespiti ve

taşınmaz malın idare adına tescili" kenar başlıklı 10.

maddesinin ilgili kısımları şöyledir:

"Kamulaştırmanın satın alma usulü ile

yapılamaması halinde idare, ... asliye hukuk mahkemesine müracaat eder ve

taşınmaz malın kamulaştırma bedelinin tespitiyle, ... idare adına tesciline

karar verilmesini ister.

Mahkeme, idarenin başvuru tarihinden itibaren

en geç otuz gün sonrası için belirlediği duruşma gününü, ... taşınmaz malın

malikine ... bildirerek duruşmaya katılmaya çağırır. Duruşma günü idareye de

tebliğ olunur.

...

Mahkemece belirlenen günde yapılacak duruşmada

hakim, taşınmaz malın bedeli konusunda tarafları anlaşmaya davet eder.

Tarafların bedelde anlaşması halinde hakim, taraflarca anlaşılan bu bedeli

kamulaştırma bedeli olarak kabul eder ve ...

Mahkemece yapılan duruşmada tarafların bedelde

anlaşamamaları halinde hakim, en geç on gün içinde keşif ve otuz gün sonrası

için de duruşma günü tayin ederek, 15 inci maddede sayılan bilirkişiler

marifetiyle ve tüm ilgililerin huzurunda taşınmaz malın değerini tespit için

mahallinde keşif yapar. ...

Bilirkişiler, taraflar ve diğer ilgililerin

beyanını da dikkate alarak, 11 inci maddedeki esaslar doğrultusunda taşınmaz

malın değerini belirten raporlarını onbeş gün içinde

mahkemeye verirler. Mahkeme bu raporu, duruşma günü beklenmeksizin taraflara

tebliğ eder. Yapılacak duruşmaya hakim, taraflar veya vekillerini ve

bilirkişileri çağırır. Bu duruşmada tarafların bilirkişi raporlarına varsa

itirazları dinlenir ve bilirkişilerin bu itirazlara karşı beyanları alınır.

Tarafların bedelde anlaşamamaları halinde

gerektiğinde hakim tarafından onbeş gün içinde

sonuçlandırılmak üzere yeni bir bilirkişi kurulu tayin edilir ve hakim,

tarafların ve bilirkişilerin rapor veya raporları ile beyanlarından

yararlanarak adil ve hakkaniyete uygun bir kamulaştırma bedeli tespit eder.

Mahkemece tespit edilen bu bedel, taşınmaz mal, kaynak veya irtifak hakkının

kamulaştırılma bedelidir. . İdarece, kamulaştırma bedelinin hak sahibi adına

yatırıldığına . dair makbuzun ibrazı halinde mahkemece, taşınmaz malın idare

adına tesciline ve kamulaştırma bedelinin hak sahibine ödenmesine karar verilir

ve bu karar, tapu dairesine ve paranın yatırıldığı bankaya bildirilir. Tescil

hükmü kesin olup tarafların bedele ilişkin temyiz hakları saklıdır.

(Ek fıkra: 11/04/2013-6459 S.K./6. md)

Kamulaştırma bedelinin tespiti için açılan davanın dört ay içinde

sonuçlandırılamaması hâlinde, tespit edilen bedele bu sürenin bitiminden

itibaren kanuni faiz işletilir.

..."

30.2942 sayılı Kanun'un

"Kamulaştırma bedelinin tespiti esasları" kenar başlıklı

11. maddesi şöyledir:

"15 inci madde uyarınca oluşturulacak

bilirkişi kurulu, kamulaştırılacak taşınmaz mal veya kaynağın bulunduğu yere

mahkeme heyeti ile birlikte giderek, hazır bulunan ilgilileri de dinledikten sonra

taşınmaz mal veya kaynağın;

a)Cins ve nevini,

b) Yüzölçümünü,

c) Kıymetini etkileyebilecek bütün nitelik ve

unsurlarını ve her unsurun ayrı ayrı değerini,

d)Varsa vergi beyanını,

e)Kamulaştırma tarihindeki resmi makamlarca

yapılmış kıymet takdirlerini,

f) Arazilerde, taşınmaz mal veya kaynağın

kamulaştırma tarihindeki mevkii ve şartlarına göre ve olduğu gibi kullanılması

halinde getireceği net gelirini.

g) Arsalarda, kamulaştırılma gününden önceki

özel amacı olmayan emsal satışlara göre satış değerini,

h) Yapılarda, (.)(2) resmi birim fiyatları ve

yapı maliyet hesaplarını ve yıpranma payını,

ı) Bedelin tespitinde etkili olacak diğer

objektif ölçüleri,

Esas tutarak düzenleyecekleri raporda bütün bu

unsurların cevaplarını ayrı ayrı belirtmek suretiyle ve ilgililerin beyanını da

dikkate alarak gerekçeli bir değerlendirme raporuna dayalı olarak taşınmaz

malın değerini tespit ederler.

Taşınmaz malın değerinin tespitinde,

kamulaştırmayı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün sebep olacağı değer

artışları ile ilerisi için düşünülen kullanma şekillerine göre getireceği kâr

dikkate alınmaz.

..."

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

31. Mahkemenin 12/1/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

32. Başvurucular, tarafı oldukları kamulaştırma bedelinin

tespiti ve tescil davasında tespit edilecek kamulaştırma bedeline emsal

oluşturabilecek, 2005 yılında kendi taşınmazlarının da dâhil edildiği aynı

proje kapsamında kamulaştırılan taşınmazları yargılamanın başında Mahkemeye

bildirmelerine, yargılama boyunca iki kez keşif yapılarak bedel konusunda iki

ayrı bilirkişi raporu düzenlenmesine ve yargılamanın her aşamasında emsal

olarak sundukları taşınmazların da dikkate alınmasını ya da dikkate alınmama

sebebinin bildirilmesini istemelerine rağmen bu itirazlarına yönelik Mahkemece

hiçbir değerlendirme yapılmadığını belirterek adil yargılanma haklarının, bu

hâliyle yargılama sonunda tespit edilen bedelin uyuşmazlık konusu taşınmazın

gerçek değerini yansıtmadığını belirterek mülkiyet haklarının ve eşitlik

ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüşler, ihlalin tespiti ile yeniden

yargılama yapılmasına karar verilmesini, lehlerine 200.000 TL tazminata

hükmedilmesini talep etmişlerdir.

B. Değerlendirme

33. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).

34. Başvurucuların, yukarıda sayılan şikâyetlerinden bireysel

başvuruya konu edilen kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davasında,

tespit edilecek kamulaştırma bedeline emsal oluşturabilecek taşınmazları

yargılamanın başında Mahkemeye bildirmelerine, yargılama boyunca iki kez keşif

yapılarak bedel konusunda iki ayrı bilirkişi raporu düzenlenmesine ve

yargılamanın her aşamasında emsal olarak sundukları taşınmazların da dikkate

alınmasını ya da dikkate alınmama sebebinin bildirilmesini istemelerine rağmen

bu itirazlarına yönelik Mahkemece hiçbir değerlendirme yapılmadığı iddialarının

gerekçeli karar hakkı yönünden incelenmesi uygun görülmüştür.

35. Başvurucuların diğer ihlal iddialarının ise gerekçeli karar

hakkına yönelik incelemenin ardından değerlendirilmesi uygun görülmüştür.

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

36. Başvurucular, tarafı oldukları kamulaştırma bedelinin

tespiti ve tescil davasında tespit edilecek kamulaştırma bedeline emsal

oluşturabilecek, 2005 yılında kendi taşınmazlarının da dâhil edildiği aynı

proje kapsamında kamulaştırılan taşınmazları yargılamanın başında Mahkemeye

bildirmelerine, yargılama boyunca iki kez keşif yapılarak bedel konusunda iki

ayrı bilirkişi raporu düzenlenmesine ve yargılamanın her aşamasında emsal

olarak sundukları taşınmazların da dikkate alınmasını ya da dikkate alınmama

sebebinin bildirilmesini istemelerine rağmen bu itirazlarına yönelik Mahkemece

hiçbir değerlendirme yapılmadığını belirterek gerekçeli karar hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

37. Başvurucuların söz konusu şikâyetlerinin açıkça dayanaktan

yoksun olmadığı anlaşıldığından ve şikâyetlerin kabul edilemezliğine karar

verilmesini gerektirecek bir neden de görülmediğinden başvurunun bu şikâyetler

yönünden kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

38. Anayasa’nın “Hak arama

hürriyeti” kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak

suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile

adil yargılanma hakkına sahiptir.”

39.Anayasa’nın 141. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

“Bütün mahkemelerin her türlü kararları

gerekçeli olarak yazılır."

40.Anayasa Mahkemesi, Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme

yaptığı birçok kararında ilgili hükmü Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin

(Sözleşme) 6. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadı

ışığında yorumlamak suretiyle Sözleşmenin lafzi içeriğinde yer alan ve AİHM

içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen gerekçeli karar

hakkı ve silahların eşitliği ilkesi gibi ilke ve haklara Anayasa’nın 36.

maddesi kapsamında yer vermektedir (Güher

Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 38).

41. Hakkaniyete uygun yargılamanın bir unsuru olan gerekçeli

karar hakkı, Anayasa’nın 141. maddesinin birinci fıkrası uyarınca mahkemelerin

uyması gereken bir yükümlülük olarak düzenlenmiştir. Bir muhakemede usule

ilişkin koruma sağlayan adil yargılanma hakkının önemli unsurlarından biri olan

gerekçeli karar hakkı, kişilerin adil bir şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve

denetlemeyi amaçlamaktadır (Sencer Başat ve

diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, § 31).

42. Mahkeme kararlarının gerekçeli olması adil yargılanma

hakkının unsurlarından biri olmakla beraber bu hak, yargılamada ileri sürülen

her türlü iddia ve savunmaya ayrıntılı şekilde yanıt verilmesi şeklinde

anlaşılamaz. Bu nedenle gerekçe gösterme zorunluluğunun kapsamı kararın

niteliğine göre değişebilir. Bununla birlikte başvurucunun ayrı ve açık bir

yanıt verilmesini gerektiren usul veya esasa dair iddialarının cevapsız

bırakılmış olması bir hak ihlaline neden olacaktır (Muhittin Kaya ve Muhittin Kaya İnşaat Taahhüt Madencilik Gıda Turizm

Pazarlama Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi, B. No: 2013/1213,

4/12/2013, § 26).

43. Yargılama makamları yargılamanın taraflarınca ileri sürülen

iddiaları ve gösterdikleri delilleri gereği gibi incelemek zorundadır. Bununla

birlikte belirtilmelidir ki, belirli bir davaya ilişkin olarak delilleri

değerlendirme ve gösterilmek istenen delilin davayla ilgili olup olmadığına

karar verme yetkisi esasen derece mahkemelerine aittir (Yüksel Hançer, B. No: 2013/2116,

23/1/2014, § 19).

44.Bir kararda tam olarak hangi unsurların bulunması gerektiği

davanın niteliğine ve koşullarına bağlıdır. Bununla birlikte yargılama

sırasında açık ve somut biçimde öne sürülen iddia ve savunmaların davanın

sonucuna etkili olması, başka bir deyişle davanın sonucunu değiştirebilecek

nitelikte bulunması hâlinde davayla doğrudan ilgili olan bu hususlara

mahkemelerce makul bir gerekçe ile yanıt verilmesi gerekir (Sencer Başat ve diğerleri, § 35).

45. AİHM'e göre mahkemeler ve yargı mercileri verdikleri

kararlarda yeterli gerekçe göstermelidirler. Gerekçe gösterme yükümlülüğünün

kapsamı, kararın niteliğine göre değişir ve davaya konu olayın içinde bulunduğu

şartlar ışığında değerlendirilerek belirlenir (Mustafa

Kahraman B. No: 2014/2388, 4/11/2014, § 36).

46. Somut olayda, başvurucuların maliki oldukları taşınmaz için

kamulaştırma kararı alınması ancak kamulaştırma bedeli noktasında taraflar

arasında anlaşma sağlanamaması üzerine açılan kamulaştırma bedelinin tespiti ve

tescil davası söz konusudur. Dava kapsamında çözümlenmesi gereken temel mesele

2942 sayılı Kanun'da ayrıntılı olarak açıklanan usuller (bkz. §§

29,30)uygulanarak dava konusu taşınmazın kamulaştırmaya esas değerinin tespit

edilmesi hususudur.

47. Başvuruya konu davada İlk Derece Mahkemesinin dava konusu

taşınmazın kamulaştırmaya esas değerini tespit edebilmek için resmî kurumlardan

ayrıntılı olarak bilgi topladığı, tayin ettiği bilirkişiler ile keşif

gerçekleştirdiği ve bilirkişi raporu hazırlattığı, sunulan raporda hesaplanan

bedelin Kıymet Takdir Komisyonunca hesaplanan bedelden bariz farklı olduğunungörülmesi ve rapora her iki tarafın da itiraz

etmesi üzerine yeniden tayin ettiği farklı bilirkişiler ile tekrar keşif

yaparak ikinci bilirkişi raporunu hazırlattığı, bu raporda hesaplanan bedeli

ise uygun bularak hükme esas aldığı görülmektedir (bkz. §§ 10-13, 16-19,22).

48. Başvurucuların ise bu süreçte öncelikle yargılamanın ilk

duruşmasında "emsallerimiz" konulu

dilekçeleri ile Eskişehir ili Merkez Orta Mahallesi'nde yer alan taşınmazlarına

çok yakın olduklarını belirttikleri Eskişehir ili Merkez Şarkiye Mahallesi'nde

bulunan iki adet taşınmazın yaklaşık sekiz sene önce kamulaştırmaya konu

olduğunu belirterek bu taşınmazlar için açılan kamulaştırma bedelinin tespiti

davalarında ortaya konan metrekare/fiyat değerinin görülmekte olan davanın

tarihi olan 2013 yılına güncellenerek uygulanmasını, kısacası dilekçelerinde

belirttikleri taşınmazların bedel tespiti yönünden emsal olarak alınmasını

istedikleri, İlk Derece Mahkemesince bu taleplerine herhangi bir cevap

verilmemesi nedeniyle de ilerleyen safhalarda bu taleplerini her bilirkişi raporundan

sonra tekrarladıkları görülmektedir (bkz. §§ 9, 15, 21).

49. Bu durumda İlk Derece Mahkemesinin Yargıtay denetiminden de

geçerek kesinleşen 19/7/2013 tarihli hükmü ile belirlenen kamulaştırma

bedelinin tespitinde izlenen yöntemin ortaya konulması önem arz etmektedir.

50. İlk Derece Mahkemesinin kesinleşen 19/7/2013 tarihli hükmüne

dayanak olduğu anlaşılan 20/6/2013 tarihli bilirkişi raporunda, uyuşmazlık

konusu Eskişehir ili Merkez Orta Mahallesi'nde bulunan taşınmazın kamulaştırma

bedelinin tespiti için taşınmazın değerini belirleyecek etmenlerin başlıklar

hâlinde incelendiği, bu incelemeye dava dosyasında bulunan, Tapu Sicil

Müdürlüğünce gönderilen ve resen tespit edilen emsal olabilecek, yedi tanesi

Eskişehir ili Merkez Orta Mahallesi'nde, bir tanesi Eskişehir ili Merkez Akarbaşı Mahallesi'nde ve bir tanesi de Eskişehir ili

Merkez Güllük Mahallesi'nde bulunan toplam dokuz adet taşınmazın satışlarına

göre bedellerinin de dâhil edildiği, bilirkişilerce yapılan değerlendirme

sonucu emsal olabileceği düşünülerek incelemeye alınan dokuz adet taşınmazdan

Orta Mahallesi'nde bulunan yedi taşınmazın satışları sırasında beyan edilen

değerlerinin gerçeği yansıtmadığı kanaatine varılması üzerine uyuşmazlık konusu

taşınmazın bulunduğu Orta Mahallesi dışında kalan Akarbaşı

ve Güllük Mahallelerinde bulunan taşınmazların emsal olarak alınabileceği

sonucuna ulaşılmış; bu taşınmazlardan yararlanılarak hesaplanan metrekare

değerleri ile birlikte bedeli etkileyebilecek diğer etmenler de dikkate

alınarak kamulaştırma bedeli hesabının yapıldığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla

uyuşmazlık konusu Orta Mahallesi'nde bulunan taşınmaz için kamulaştırma bedeli

hesaplanırken Akarbaşı ve Güllük Mahallelerinde yer

alan taşınmazların metrekare değerlerinin esas alındığı görülmüştür.

51. Bu durumda başvurucuların davanın 14/2/2013 tarihli ilk

duruşmasında Mahkemeye sundukları "emsallerimiz" konulu dilekçelerinde, taşınmazlarının

değer tespiti için emsal gösterdikleri Şarkiye Mahallesi'nde bulunan ve

taşınmazlarına çok yakın olduklarını belirttikleri (bkz. § 9), ayrıca ilk

bilirkişi raporuna sundukları itiraz dilekçelerinde de (bkz. § 15) kendi

taşınmazları ile aynı usulde kamulaştırılmış olduklarını ileri sürdükleri ve

emsal olarak değerlendirilmesini açıkça talep ettikleri taşınmazların emsal

olarak kabul edilip edilemeyeceği hususunun yargılama makamlarınca

değerlendirilmesi gerekliliğinin önem arz ettiği anlaşılmaktadır.

52. Ayrıca temyiz ve karar düzeltme aşamalarında da tekrarlanan

(bkz. §§ 23, 25) davanın sonucunu etkileyebilecek bu hususa yönelik herhangi

bir değerlendirmenin kanun yolu incelemesinde de yapılmadığı görülmekte,

dolayısıyla başvurucuların gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği sonucuna

varılmaktadır.

53. Açıklanan nedenlerle başvurucular tarafından açıkça ileri

sürülen ve yargılamanın sonucunu etkileyebilecek nitelikteki esaslı hususların

İlk Derece Mahkemesi ve Yargıtay kararlarında tartışılmamasından dolayı

başvurucuların gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi

gerekir.

54. Öte yandan başvurucuların bireysel başvuru konusu yaptıkları

yargılama neticesinde tespit edilen bedelin uyuşmazlık konusu taşınmazın gerçek

değerini yansıtmadığı, bu nedenle mülkiyet haklarının ve eşitlik ilkesinin

ihlal edildiği şikâyetlerinin, söz konusu yargılama sürecine yönelik gerekçeli

karar hakkının ihlal edildiği sonucuna varıldığından bu aşamada incelenmesine

gerek görülmemiştir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden

55. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2) numaralı

fıkraları şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun

hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı

verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması

gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir.”

56.

Başvurucular, adil yargılanma ve mülkiyet hakları ile eşitlik ilkesinin ihlal

edildiğini ileri sürmüşler; ihlalin tespiti ile yeniden yargılama yapılmasına

karar verilmesini, ayrıca lehlerine 200.000 TL tazminata hükmedilmesini talep

etmişlerdir.

57.Gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır.

58. Gerekçeli karar hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan

kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğundan

kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Eskişehir 2. Asliye

Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

59. Verilen ihlal kararı gözönüne

alındığında başvurucuların tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi

gerekir.

60. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.800

TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.006,10 TL yargılama giderinin

başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. Gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın

KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan gerekçeli

karar hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin gerekçeli karar hakkının ihlalinin

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere

Eskişehir 2. Asliye Hukuk Mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,

D. Başvurucular tarafından yapılan 206,10 TL harç ve 1.800 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.006,10 TL yargılama giderinin başvuruculara

MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

12/1/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Engin YILDIRIM Üyeler : Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Recai AKYEL Raportör Yrd. : İsmail Emrah PERDECİOĞLU Başvurucular : 1. Kezban UYSAL 2. Tuncay AKARÇAY 3. Mehmet AKARÇAY Vekili : Av. Rıza ÖZTEKİN