M.ö. Başvurusu (B. No: 2017/34584)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, bir kısım mahpusun açık görüş hakkının iki ayda bir

olacak şekilde sınırlandırılması nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal

edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 8/9/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü sunmuştur.

6. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

8. Türkiye 15 Temmuz 2016 gecesi silahlı bir darbe teşebbüsüyle

karşı karşıya kalmış ve Bakanlar Kurulu tarafından ülke genelinde 21/7/2016

tarihinden itibaren doksan gün süreyle olağanüstü hâl (OHAL) ilan edilmesine

karar verilmiştir. Üç aylık sürelerle uzatılan OHAL süreci devam etmektedir.

Darbe teşebbüsüne ilişkin süreç, OHAL ilanı, OHAL döneminin gerektirdiği

tedbirlere ilişkin detaylı açıklamalar Anayasa Mahkemesinin Aydın Yavuz ve diğerleri (B. No:

2016/22169, 20/06/2017, §§ 12-20, 47-66) kararında yer almaktadır.

9. Eski Yargıtay üyesi olan başvurucu, 15 Temmuz 2016 tarihli darbe

teşebbüsü sonrasında terör örgütü (FETÖ/PDY, Fetullahçı

Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması) üyesi olduğu gerekçesiyle Ankara 1.

Sulh Ceza Hâkimliğinin 20/7/2016 tarihli kararıyla tutuklanarak Sincan T Tipi

Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna konulmuştur.

10. Başvurucu 8/10/2016 tarihinde Silivri 8 No.lu L Tipi Kapalı

Ceza İnfaz Kurumuna (Ceza İnfaz Kurumu) nakledilmiştir.

11. Ceza İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulunca farklı

tarihlerde verilen kararlarda, 17/6/2005 tarihli ve 25848 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret

Edilmeleri Hakkında Yönetmelik'in (Ziyaret Yönetmeliği) 5. maddesinin (e) bendi

gereğince başvurucunun iki ayda bir olacak şekilde açık görüş hakkından

yararlanabileceği belirtilmiştir.

12. Başvurucu "Açık görüş hakkının iki ayda bir yaptırılmak

suretiyle kısıtlanması" konulu şikâyet dilekçesini ilgili İnfaz

Hâkimliğine gönderilmek üzere söz konusu Ceza İnfaz Kurumuna 14/6/2017

tarihinde sunmuştur. Dilekçesinde başvurucu, diğer tutukluların ayda bir kez açık

görüş hakkını kullanabilmelerine rağmen kendisinin iki ayda bir kez açık görüş

hakkından yararlandırıldığını iddia etmiştir. Başvurucu, açık görüş hakkının

iki ayda bir kez verilmesi şeklindeki istisnai uygulamanın olağanüstü hâl

koşulları altında getirilmesine ve Ceza İnfaz Kurumu kurallarına uygun şekilde

davranmasına rağmen söz konusu uygulamanın kural hâline getirildiğini ileri

sürmüştür. Ayrıca başvurucu, farklı ceza infaz kurumlarında kendisiyle aynı

suçlamayla tutuklu bulunan kişilere bu hakkın ayda bir kez tanındığını

belirtmiştir. Başvurucu, iki ayda bir değil ayda bir kez olacak şekilde açık

görüş hakkından yararlandırılması talebinde bulunmuştur.

13. Silivri 2. İnfaz Hâkimliğinin (İnfaz Hâkimliği) 23/6/2017

tarihli kararıyla şikâyetin reddine karar verilmiştir. Kararda, Ziyaret

Yönetmeliği'nin 5. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi gereğince açık görüş

planlaması yapma yetkisinin idare ve gözlem kurullarında olduğu, ilgili İdare

ve Gözlem Kurulunun takdir hakkını kullanmasında usul ve yasaya bir uygunsuzluk

tespit edilemediği belirtilmiştir.

14. Silivri Ağır Ceza Mahkemesinin 27/7/2017 tarihli kararıyla,

İnfaz Hâkimliği kararının gerekçesi yerinde görülerek anılan karara yapılan

itiraz reddedilmiştir.

15. Nihai karar 21/8/2017 tarihinde başvurucuya tebliğ

edilmiştir.

16. Başvurucu 8/9/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

17. Anayasa Mahkemesinin 20/2/2018 tarihli müzekkeresiyle,

başvurucunun tutuklu kaldığı süre boyunca aile fertleriyle yaptığı tüm

görüşlerin sıklığına, usulüne ve süresine ilişkin bilgi ve belgeler ilgili Ceza

İnfaz Kurumundan talep edilmiştir. 22/2/2018 tarihli cevap yazısında, normal

kapasitesi 1.746 kişi olan Ceza İnfaz Kurumunda bulunan tutuklu ve hükümlü

sayısının 15 Temmuz 2016 tarihli darbe teşebbüsünden sonra kapasitenin üzerine

çıktığı, sayının 2.189 kişiye kadar ulaştığı belirtilmiştir. Cevapta, infaz

koruma personelinin sayısının azaldığı ifade edilmiştir. Cevap yazısında, Ceza

İnfaz Kurumuna 8/10/2016 tarihinde nakledilen başvurucunun söz konusu tarihten itibaren

aile fertleriyle (eşi, iki çocuğu, annesi, kardeşleri ve kayınbabası) on üç kez

açık ve kırk iki kez kapalı görüş yaptığı ifade edilmiştir. Buna göre başvurucu

28/10/2016, 30/12/2016, 24/2/2017, 28/4/2017, 19/5/2017, 30/6/2017, 28/8/2017,

3/9/2017, 29/9/2017, 27/10/2017, 1/12/2017, 29/12/2017 ve 26/1/2018

tarihlerinde açık; 14/10/2016, 21/10/2016, 4/11/2016, 11/11/2016, 18/11/2016,

25/11/2016, 2/12/2016, 9/12/2016, 16/12/2016, 6/1/2017, 13/1/2017, 20/1/2017,

27/1/2017, 3/2/2017, 10/2/2017, 3/3/2017, 17/3/2017, 24/3/2017, 7/4/2017,

14/4/2017, 5/5/2017, 2/6/2017, 9/6/2017, 16/6/2017, 23/6/2017, 7/7/2017,

14/7/2017, 11/8/2017, 18/8/2017, 1/9/2017, 15/2017, 6/10/2017, 13/10/2017,

10/11/2017, 17/11/2017, 24/11/2017, 15/12/2017, 22/12/2017, 5/1/2018, 19/1/2018,

2/2/2018 ve 16/2/2018 tarihlerinde kapalı görüş hakkından yararlandırılmıştır.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. Ulusal Hukuk

18. 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik

Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un "Hükümlüyü

ziyaret" kenar başlıklı 83. maddesinin ilgili kısımları

şöyledir:

"(1) Hükümlü, belgelendirilmesi koşuluyla

eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile vasisi veya kayyımı

tarafından haftada bir kez ve ayrıca kuruma kabullerinde, zorunlu hâller

dışında bir daha değiştirilmemek üzere, ad ve adreslerini bildirdiği en fazla

üç kişi tarafından, yarım saatten az ve bir saatten fazla olmamak üzere çalışma

saatleri içinde ziyaret edilebilir. ...

.."(1) Hükümlü, belgelendirilmesi

koşuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile vasisi veya

kayyımı tarafından haftada bir kez ve ayrıca kuruma kabullerinde, zorunlu

hâller dışında bir daha değiştirilmemek üzere, ad ve adreslerini bildirdiği en

fazla üç kişi tarafından, yarım saatten az ve bir saatten fazla olmamak üzere çalışma

saatleri içinde ziyaret edilebilir...

..

(3) Görüşler, koşul ve süreleri Adalet

Bakanlığınca hazırlanan yönetmelikle kapalı ve açık olmak üzere iki biçimde

yaptırılır."

19. 5275 sayılı Kanun'un "Tutukluların hakları" kenar

başlıklı 114. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

"(2) Soruşturma ve kovuşturma evrelerinde

tutuklular, kurumun bu husustaki genel düzenine uymak suretiyle ziyaretçi kabul

edebilirler. Ancak soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma

evresinde hâkim veya mahkeme, soruşturmanın veya davanın selameti bakımından

tutuklunun ziyaretçi kabulünü yasaklayabilir veya bu hususta kısıtlamalar

koyabilir."

20. 5275 sayılı Kanun’un "Tutukluların

yükümlülükleri" kenar başlıklı 116. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

(1) Bu Kanunun; yüksek güvenlikli kapalı ceza

infaz kurumları,...ziyaret, yabancı hükümlüleri ziyaret, ziyaret ve görüşlerde

uygulanacak esaslar, beden eğitimi, kütüphane ve kurslardan yararlanma

konularında 9, 16, 21, 22, 26 ilâ 28, 34 ilâ 53, 55 ilâ 62, 66 ilâ 76 ve 78 ila

88 inci maddelerinde düzenlenmiş hükümlerin tutukluluk hâliyle uzlaşır

nitelikte olanları tutuklular hakkında da uygulanabilir."

21. 22/7/2016 tarihli ve 23/7/2016 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 667 sayılı

Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde

Kararname'nin (OHAL KHK'sı) "Soruşturma

ve kovuşturma işlemleri" kenar başlıklı 6. maddesinin (1)

numaralı fıkrasının (e) bendi şöyledir:

"e) Tutuklu olanlar, belgelendirilmesi koşuluyla sadece eşi,

ikinci dereceye kadar kan ve birinci derece kayın hısımları ile vasisi veya

kayyımı tarafından ziyaret edilebilir. Adalet Bakanlığı ile Cumhuriyet

başsavcılığının yetkileri saklıdır. Tutuklular telefonla haberleşme hakkından

ancak onbeş günde bir ve bu bentte sayılan kişilerle

sınırlı olarak on dakikayı geçmemek üzere faydalanabilirler."

22. 17/6/2005 tarihli ve 25848 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanarak yürürlüğe giren Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri

Hakkında Yönetmelik'in (Ziyaret Yönetmeliği) "Temel

ilkeler" kenar başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasının olay

tarihinde yürürlükte olan (d) bendi şöyledir:

"(d) Hükümlü ve tutuklular, bu

Yönetmelikte belirtilen yakınları ile haftada bir kez olacak şekilde, üçü

kapalı biri açık görüş olmak üzere ayda dört kez görüşme yapabilir."

23. Ziyaret Yönetmeliği'nin "Temel

ilkeler" kenar başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasının

13/9/2017 tarihli ve 30179 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanarak yürürlüğe giren (d) bendi şöyledir:

"(d) Kurum idaresinin uygun göreceği bir

hafta açık görüş, ayın diğer haftaları kapalı görüş olmak üzere, hükümlü ve

tutuklular bu Yönetmelikte belirtilen yakınları ile haftada bir kez olacak

şekilde görüşme yapabilir."

24. Ziyaret Yönetmeliği'nin "Temel

İlkeler" kenar başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasına eklenen

ve 18/8/2016 tarihli ve 29805 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanarak yürürlüğe giren (e) bendi şöyledir:

"(e) Kurum mevcudu, güvenliği ve düzeni

dikkate alınmak suretiyle 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun

İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde

tanımlanan suçlar, 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu

kapsamına giren suçlardan, hükümlü ve tutuklular için ceza infaz kurumlarındaki

açık görüşler idare ve gözlem kurulu kararıyla iki ayda bir

yaptırılabilir."

25. Ziyaret Yönetmeliği'nin "Ziyaret

gün ve saatleri" kenar başlıklı 10. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

"Ziyaret günleri ve saatleri ile bir

hükümlü ve tutuklunun görüşebileceği ziyaretçi sayısı, kurumun fiziki yapısı ve

kapasitesi dikkate alınarak, kurumca belirlenir. ..."

26. Ziyaret Yönetmeliği'nin "Açık

görüş" kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir:

"Açık görüş, hükümlü ve tutuklular ile

ziyaretçilerinin maddi temasına imkan verecek şekilde, konuşulanların hazır

bulunan görevli tarafından işitilebildiği ve izlenebildiği, ceza infaz

kurumunun bu iş için tahsis edilmiş özel bölümünde yapılan ziyaret ve

görüşmelerdir."

27. Ziyaret Yönetmeliği'nin "Bayramlarda

ve özel günlerde açık görüş" kenar başlıklı 15. maddesinin

ilgili kısımları şöyledir:

"Hükümlü ve tutuklular, Bakanlıkça uygun

görülen, dinî ve milli bayramlar ile özel günlere mahsus olmak üzere,

belirlenen tarihlerde, anne, baba, eş, çocuk, torun, büyükanne, büyükbaba ve

kardeşleriyle açık görüş yapabilir.

Bakanlıkça belirlenen yakınları olmayan

hükümlü ve tutuklular, üçüncü dereceye kadar olan akrabalarından en çok üç

kişiyle görüşebilirler. ..

Bu ziyaretin, aynı haftada yapılacak kapalı

görüş ile çakışması halinde açık görüş yaptırılır..."

28. Ziyaret Yönetmeliği'nin "Açık

görüş yapılacak yer" kenar başlıklı 16. maddesi şöyledir:

"Açık görüşler, ceza infaz kurumunun oda ve eklentileri dışında,

bu iş için ayrılmış özel bölümünde, bulunmadığı takdirde, ceza infaz kurumu

müdürünün uygun göreceği yerde yaptırılır."

29. Ziyaret Yönetmeliği'nin "Görüş

süresi ve saatleri" kenar başlıklı 17. maddesi şöyledir:

"Açık ziyaretler, bir saatten fazla olmamak kaydıyla 09.00 - 17.00

saatleri arasında yaptırılır. Ziyaret süresi, görüşmenin fiilen başladığı andan

itibaren işler."

30. Ziyaret Yönetmeliği'nin "Açık

görüşe ilişkin diğer konular" kenar başlıklı 18. maddesinin

ilgili kısımları şöyledir:

"Hükümlü ve tutuklu sayısının, verilen

açık görüş günü sayısına bölünmesi suretiyle, görüş gününe kadar gruplar

oluşturulur, her grubun görüş günü ve saatleri, ailelerine bildirilmek üzere,

hükümlü ve tutuklulara tebliğ edilir ve hazırlanan program ayrıca koğuşlara ve

ziyaretçilerin görebileceği uygun yerlere asılır.

Belirtilen gün ve saatler dışında görüş yaptırılmaz,

...

Her grubun açık görüşü bittikten sonra, görüş

yerinde bulunan hükümlü ve tutuklular, görevliler nezaretinde dikkatli bir

şekilde arandıktan sonra koğuş veya odalarına götürülerek burada sayılır.

Kimlikleri, fotoğraflı belgelerle kontrol edilir, grup mevcudunun tam olduğunun

anlaşılması üzerine, ziyaretçilerin kurum dışına çıkmasına izin verilir.

Açık görüşlerde, görüş mahallinde yeteri kadar

dış güvenlik görevlisi gözlemci olarak bulundurulur.

..."

B. Uluslararası Hukuk

31. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Özel ve aile hayatına saygı hakkıÖzel

ve aile hayatına saygı hakkı" kenar başlıklı 8. maddesi

şöyledir:

"(1) Herkes özel ve aile hayatına,

konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.

(2) Bu hakkın kullanılmasına bir kamu

makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir

toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin

korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının

hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz

konusu olabilir."

32. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) göre özel hayat,

özel bir sosyal hayat sürdürmeyi yani kişinin sosyal kimliğini geliştirme hakkı

anlamında bir “özel hayatı” güvence altına almaktadır. Bu yönü ile birlikte

değerlendirildiğinde bahsi geçen hak, ilişki kurmak ve geliştirmek üzere

çevresinde bulunanlarla temas kurma hakkını da içermektedir (Özpınar/Türkiye, B. No: 20999/04, 19/10/2010, §

45; Oleksandr Volkov/Ukrayna,

B. No: 21722/11, 9/1/2013, §§ 165-167; Niemietz/Almanya, B. No: 13710/88, 16/12/1992, § 29).

33. AİHM'e göre hükümlü ve tutuklular

Sözleşme kapsamında kalan temel hak ve hürriyetlerin tamamına kural olarak

sahiptirler (Hirst/Birleşik Krallık (No. 2), B. No:

74025/01, 6/10/2005, § 69).

34. AİHM'e göre, suçun mahiyeti haklı

gösteriyorsa bir tutuklunun özel bir hapishane rejimine veya sınırlayıcı

ziyaret düzenlemelerine tabi tutulması onun Sözleşme'nin 8. maddesi

kapsamındaki hakkına müdahale teşkil eder ancak kendiliğinden bu hakkın ihlali

anlamına gelmez. (Vlasov/Rusya, B. No: 78146/01, 12/6/2008, §

123).

35. AİHM, ceza infaz kurumunda tutulmanın kaçınılmaz sonucu

olarak suçun önlenmesi ve disiplinin sağlanması gibi güvenliğin ve düzenin

korunmasına yönelik kabul edilebilir gerekliliklerin olması durumunda

mahkûmların sahip olduğu haklara sınırlama getirilebileceğini kabul etmiştir.

Ancak bu durumda dahi hükümlü ve tutukluların haklarına yönelik herhangi bir

sınırlama makul ve ölçülü olmalıdır (Silver

ve diğerleri/Birleşik Krallık, B. No: 5947/72 ..., 25/3/1983, §§

99-105).

36. AİHM'e göre hükümlü ve

tutukluların özel ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı, ceza infaz kurumu

idaresinin hükümlü ve tutukluların ailesi ve yakınlarıyla temasını devam

ettirecek önlemleri almasını zorunlu kılmaktadır (Messina/İtalya (No. 2),

B. No: 25498/94, 28/9/2000, § 61; Ouinas/Fransa (k.k.), B. No: 13756/88, 12/3/1990; Kučera/Slovakya, B. No: 48666/99, 17/7/2007, §

127). Bu hakka getirilen sınırlamalar, suç ve düzensizliğin önlenmesi için

güvenlik nedeniyle uygulamaya konulmuş olsa da haklı bir gerekçeye dayanmalıdır

(Gülmez/Türkiye, 16330/02,

20/5/2008, § 46).

37. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Üye Devletlere Avrupa

Cezaevleri Kuralları Hakkında REC (2006) 2 sayılı tavsiye kararlarının hükümlü

ve tutukluların dış dünya ile ilişkilerine dair kısmı şöyledir:

"Dış Dünya ile İlişki

24.1. Mahpusların mümkün olabilen sıklıkta

mektup, telefon veya diğer iletişim vasıtalarıyla aileleriyle, başka kişilerle

ve dışarıdaki kuruluşların temsilcileriyle haberleşmelerine ve bu kişilerin

mahpusları ziyaret etmelerine izin verilmelidir.

24. 2 Devam etmekte olan bir ceza

soruşturması, emniyet, güvenlik ve düzeninin muhafaza edilmesi, suç

işlenmesinin önlenmesi ve suç mağdurunun korunması için gerekli görülmesi

halinde, haberleşme ve ziyaretlere kısıtlamalar konabilir ve izlenebilir. Ancak

adli bir merci tarafından konulan özel kısıtlamalar da dahil olmak üzere, bu

tür kısıtlamalar yine de kabul edilebilir asgari bir iletişime izin vermelidir.

24.3. Ulusal hukuk, mahpuslarla iletişim

kurması kısıtlanamayacak olan ulusal ve uluslararası kuruluşları

belirlemelidir,

24.4. Ziyaretler için yapılan düzenlemeler,

mahpuslara aile ilişkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine

ve geliştirmelerine izin verecek bir tarzda olmalıdır.

24.5. Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla

yeterli bir iletişim sürdürmelerinde mahpuslara yardım etmelidirler ve bunun

için onlara uygun destek ve yardım sağlamalıdırlar. ..."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

38. Mahkemenin 22/3/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü

39. Başvurucu, terör örgütü üyesi olduğu gerekçesiyle

tutuklandığı 20/7/2016 tarihinden bireysel başvuruda bulunduğu 8/9/2017

tarihine kadar geçen sürede iki ayda bir olacak şekilde açık görüş hakkından

yararlandırıldığını, bu kapsamda 16/9/2016, 28/10/2016, 30/12/2016, 24/2/2017,

28/4/2017 ve 19/5/2017 tarihlerinde olmak üzere altı kez yakınlarıyla açık

görüş yapabildiğini belirtmiştir. Başvurucu, bu görüşlerden dördünün dinî ve

millî bayramlarda yapacağı açık görüşlerle hukuka aykırı şekilde

birleştirildiğini, yalnızca iki açık görüşünü periyodik olarak yapabildiğini,

oysa aynı dönemde uyuşturucu ticareti yapma suçlamasıyla tutuklu olan birinin

özel günler dışında periyodik olarak on kez açık görüş hakkından

yararlandırıldığını ileri sürmüştür. Başvurucu, OHAL koşulları altında Ziyaret

Yönetmeliği'nin 5. maddesinde yapılan değişiklikle açık görüş hakkının sınırlandırılmasının

kanunilik koşulunu taşımadığını, meşru amacının bulunmadığını ve demokratik

toplumda gerekli olmadığını belirterek aile hayatına saygı hakkının ihlal

edildiğini iddia etmiştir. Başvurucu, tutuklu olması nedeniyle başvuru harç ve

giderlerini ödeyecek gelirinin bulunmadığını belirterek adli yardımdan

faydalandırılma talebinde bulunmuştur. Başvurucu ayrıca, kimliğinin kamuya açık

belgelerde gizli tutulmasını talep etmiştir.

40. Bakanlık görüşünde, OHAL ilanı ve bu kapsamda alınan

tedbirlere ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Görüşte, Sözleşme'nin 15.

maddesine istinaden hazırlanan derogasyonun 21/7/2016

tarihinde Avrupa Konseyi Genel Sekreterliğine bildirildiği belirtilmiştir.

Görüş yazısında, 15 Temmuz 2016 tarihli darbe teşebbüsü sonrasında ceza infaz

kurumlarında tutuklu ve hükümlü sayısının arttığı, ceza infaz memuru sayısının

ise azaldığı ifade edilmiştir. Görüşte, ilgili Yönetmelikte yapılan

değişiklikle bazı suçlar yönünden açık görüşün iki ayda bir olacak şekilde

yaptırılabilmesine ilişkin olarak ceza infaz kurumlarına takdir hakkı tanındığı

ancak bu düzenlemenin emredici nitelikte olmadığı belirtilmiştir. Görüş

yazısında, başvurucunun tutuklu bulunduğu süre boyunca sekizi periyodik, beşi

özel günlerde verilen izinle olmak üzere on üç kez yakınlarıyla açık şekilde

görüştürüldüğü vurgulanmıştır. Görüş yazısında; ceza infaz kurumlarının

güvenliği, düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi ile aile hayatına saygı

gösterilmesi hakkı arasında adil bir dengenin sağlandığı şeklinde

değerlendirmelere yer verilmiştir.

41. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında OHAL koşulları

ve 21/7/2016 tarihli derogasyon gerekçe gösterilerek Sözleşme'den kaynaklanan yükümlülüklerin gözardı edilemeyeceğini belirtmiştir. Başvurucu, açık görüş

hakkının kısıtlanması şeklindeki müdahalenin kamu düzeni ve güvenliğin

sağlanması ile suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla bir ilgisinin bulunmadığını

ifade etmiştir. Başvurucu, uygulamanın keyfî ve hukuka aykırı olduğunu

vurgulayarak başvuru dilekçesindeki beyanlarını tekrar etmiştir.

B. Değerlendirme

1. Adli Yardım Talebi

Yönünden

42. Anayasa Mahkemesinin Mehmet

Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013, §§ 22-27) kararında

belirtilen ilkeler dikkate alınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin

yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun

açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi

gerekir.

2. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

43. İddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak Anayasa'nın

20. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Herkes ... aile hayatına saygı

gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. ... aile hayatının gizliliğine

dokunulamaz."

44. Anayasa’nın 41. maddesinin ilgili kısımları şöyledir:

“Aile, Türk toplumunun temelidir ...

Devlet, ailenin huzur ve refahı ... için

gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar.

Her çocuk, ... yüksek yararına açıkça aykırı

olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme

hakkına sahiptir...”

45. Aile hayatına saygı hakkı, Anayasa’nın 20. maddesinin

birinci fıkrasında güvence altına alınmıştır. Madde gerekçesi de dikkate

alındığında resmî makamların özel hayata ve aile hayatına müdahale edememesi ile

kişinin ferdî ve aile hayatını kendi anladığı gibi düzenleyip yaşayabilmesi

gereğine işaret edildiği görülmekte olup söz konusu düzenleme, Sözleşme’nin 8.

maddesi çerçevesinde korunan aile hayatına saygı hakkının Anayasa’daki

karşılığını oluşturmaktadır. Ayrıca Anayasa’nın 41. maddesinin -Anayasa’nın

bütünselliği ilkesi gereği- özellikle aile hayatına saygı hakkına ilişkin

pozitif yükümlülüklerin değerlendirilmesi bağlamında dikkate alınması gerektiği

açıktır (Murat Atılgan, B. No:

2013/9047, 7/5/2015, § 22; Marcus Frank Cerny

[GK], B. No: 2013/5126, 2/7/2015, § 36).

46. Anayasa'nın 19. maddesi gereğince hükümlü ve tutukluların

özel ve aile hayatının sınırlanması hukuka uygun olarak ceza infaz kurumunda

tutulmanın kaçınılmaz ve doğal bir sonucudur. Öte yandan hükümlü ve

tutukluların özel ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı, ceza infaz kurumu

idaresinin hükümlü ve tutukluların ailesi ve yakınlarıyla temasını devam

ettirecek önlemleri almasını zorunlu kılmaktadır. Nitekim Avrupa Konseyi

Bakanlar Komitesinin Üye Devletlere Avrupa Cezaevleri Kuralları Hakkında REC

(2006) 2 sayılı tavsiye kararlarında da hükümlü ve tutukluların aileleri, başka

kişiler ve dışarıdaki kuruluşların temsilcileri tarafından ziyaret edilmelerine

izin verilmesi gerektiği belirtilmiştir (Mehmet

Zahit Şahin, B. No: 2013/4708, 20/4/2016, § 36). Söz konusu tavsiye

kararında, koşulların oluşması ve gerekli görülmesi hâlinde ziyaretlere

kısıtlamalar konulabileceği ancak bu tür kısıtlamaların kabul edilebilir asgari

bir iletişime imkân tanıyacak nitelikte olması gerektiği ifade edilmiştir.

47. Bununla beraber bu yükümlülük yerine getirilirken ceza infaz

kurumunda tutulmanın kaçınılmaz ve doğal sonuçlarının gözetilmesi

gerekmektedir. Bu bağlamda kamu düzeni ve suç işlenmesinin önlenmesi ile özel

hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı arasında adil bir denge

kurulmalıdır. Ancak ceza infaz kurumunda bulunmanın doğal sonucu olarak

idarenin tutuklu ve hükümlülerin özel ve aile hayatına müdahale konusunda

takdir yetkisinin daha geniş olduğu gözetilmelidir (Mehmet Koray Eryaşa, B. No:

2013/6693, 16/4/2015, § 89; Mehmet Zahit

Şahin, § 37).

48. Öncelikle belirtilmelidir ki somut olayda başvurucu, aile

fertleriyle görüştürülmesinin engellendiğine ilişkin herhangi bir iddiada

bulunmamaktadır. Başvurucunun şikâyeti, açık görüş hakkının iki ayda bir olacak

şekilde belirlenmesi nedeniyle ailesini daha sık göremediği iddiasına

dayanmaktadır.

49. Belirli suçlardan hükümlü ve tutuklular için açık görüş

hakkının İdare ve Gözlem Kurulu kararlarıyla sınırlandırılması aile hayatına

saygı hakkına müdahale oluşturmaktadır.

50. Anılan müdahale, Anayasa’nın 13. maddesinde belirtilen

koşulları yerine getirmediği müddetçe Anayasa’nın 20. maddesini ihlal

edecektir. Bu sebeple sınırlamanın Anayasa’nın 13. maddesinde öngörülen ve

somut başvuruya uygun düşen kanun tarafından öngörülme, meşru amaç taşıma,

demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk ve ölçülülük ilkesine aykırı

olmama koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir.

51. 5275 sayılı Kanun'un 83. maddesinde, görüşlere ilişkin koşul

ve sürelerin Bakanlıkça hazırlanan yönetmelikle kapalı ve açık olmak üzere iki

biçimde yaptırılacağı; 114. maddesinde de soruşturma ve kovuşturma evrelerinde

tutukluların kurumun bu husustaki genel düzenine uymak suretiyle ziyaretçi

kabul edebilecekleri düzenlenmiştir. 5275 sayılı Kanun'un 83. maddesine

dayanılarak çıkarılan Ziyaret Yönetmeliği'nin 5. maddesinin birinci fıkrasının

(e) bendinde,5237 sayılı Kanun'da tanımlanan bir kısım suç ile 12/4/1991 tarihli

ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun kapsamına giren suçlardan hükümlü ve

tutuklular için ceza infaz kurumlarındaki açık görüşlerin idare ve gözlem

kurulu kararıyla iki ayda bir yaptırılabileceği hüküm altına alınmıştır. Buna

göre 3713 sayılı Kanun kapsamındaki suçlardan tutuklu olan başvurucuya anılan

yasal düzenlemelerin uygulandığı ve bu düzenlemelerin “kanunla sınırlama”

koşulunu karşıladığı sonucuna varılmıştır.

52. İsnat edilen suçların ağırlığına göre tutuklu ve hükümlülere

tanınan birtakım hak ve imkanların farklılaşması doğaldır. 3713 sayılı Kanun

kapsamına giren suçların ağırlığı, devam eden OHAL koşulları, Ceza İnfaz

Kurumunun mevcudu ile personel sayısı dikkate alındığında kamu düzenini ve

Kurum güvenliğini sağlama amacıyla bir kısım suçtan tutuklu ve hükümlü olanlar

için açık görüş hakkının sınırlandırılmasının meşru amaç taşıma koşulunu

karşıladığı değerlendirilmiştir.

53. Hükümlü ve tutukluların temel haklarına yapılan müdahalelere

gerekçe olarak gösterilebilecek makul nedenlerin somut olayın tüm koşulları

çerçevesi dâhilinde olaya özgü olgu ve bilgilerle gerekçelendirilmesi

gerekmektedir. Bunun yanı sıra yapılacak değerlendirmede kişinin itham edildiği

suçun ve tutuklama sebeplerinin de dikkate alınması gerekmektedir (Mehmet Zahit Şahin, § 63). Bu bağlamda

başvuru konusu olay bakımından yapılacak değerlendirmelerin temel ekseni,

müdahaleye neden olan idari makamlar ve derece mahkemelerinin, kararlarında

dayandıkları gerekçelerin aile hayatına saygı hakkının kısıtlaması bakımından

“demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk” ve “ölçülülük" ilkesine

uygun olduğunu inandırıcı bir şekilde ortaya koyup koyamadığı olacaktır (Mehmet Zahit Şahin, § 64; Ahmet Temiz, B.No:2013/1822, 20/5/2015, §

68).

54. Terör örgütü üyeliği suçlamasıyla tutuklu olan başvurucu, 667

sayılı OHAL KHK'sının 6. maddesinde tahdidi olarak sayılan aile fertleri (eşi,

ikinci dereceye kadar kan ve birinci derece kayın hısımları) ile mevzuatta

açıkça öngörülen koşullarda görüşebilmektedir. Başvuruda bunun aksine herhangi

bir iddia ve tespit bulunmamaktadır. Başvurucu bu görüşmelerini -sıklığı

önceden belirlenen aralıklarda- kapalı ya da açık şekilde yapabilmektedir.

55. Ziyaret Yönetmeliği'nin 5. maddesinin birinci fıkrasının (e)

bendinde 18/8/2016 tarihinde yapılan değişik gereğince devletin güvenliğine

karşı, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı, millî savunmaya karşı,

devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk ile 3713 sayılı Kanun kapsamında olan

suçlardan tutuklu olanlar için ceza infaz kurumlarındaki açık görüşlerin idare

ve gözlem kurulu kararıyla iki ayda bir yaptırılabilmektedir. Söz konusu

sınırlama yalnızca açık görüş hakkına yöneliktir. Kapalı şekilde aile

fertleriyle yapılacak görüşmelere yönelik bir sınırlama söz konusu değildir.

Kapalı görüş hakkının sınırlandırıldığına ilişkin bir iddiası bulunmayan

başvurucunun tutuklu olduğu süre boyunca kırk iki kez kapalı ve on üç kez açık

görüş yaptığı görülmektedir (bkz. § 17). Başvurucunun bu görüşlerde eşi, iki

çocuğu, annesi, kardeşleri ve kayınbabası ile görüşebildiği, dolayısıyla aile

fertleriyle doğrudan temasını sürdürme imkânından yararlandığı anlaşılmaktadır.

56. Ziyaret Yönetmeliği'nin 10. maddesinde de ziyaret günleri ve

saatleri ile hükümlü ve tutuklunun görüşebileceği ziyaretçi sayısının -kurumun

fiziki yapısı ve kapasitesi dikkate alınarak- ilgili Ceza İnfaz Kurumunca

belirleneceği düzenlenmektedir. 15 Temmuz 2016 tarihli darbe teşebbüsünden

sonra ortaya çıkan OHAL koşulları ile tutuklu sayısı hızla artış göstermesine

rağmen personel sayısının azalması nedeniyle ceza infaz kurumlarında güvenlik

önlemlerinin artırılması hususunda oluşan acil ihtiyaç dikkate alındığında

isnat edilen suçların ağırlığı gözönüne alınarak

tutuklular hakkında getirilen birtakım sınırlamalar demokratik toplum düzeninin

gereklerine uygunluk koşuluna aykırılık oluşturmamaktadır. Ayrıca 3713 sayılı

Kanun kapsamında tutuklanan başvurucunun görüşme hakkını ortadan kaldırmayacak

ve yakınlarıyla temasını sürdürecek şekilde bu tür bir sınırlamaya muhatap

kılınmasının makul olduğu değerlendirilmektedir.

57. Tüm bu hususlar gözönüne

alındığında OHAL koşullarının gerektirdiği kamu düzeninin korunması ihtiyacı ve

Kurum güvenliğini sağlama amacı doğrultusunda -isnat edilen suçun ağırlığı da

dikkate alınarak- başvurucunun aile fertleriyle olan ilişkisinin sürdürülmesini

engellemeyen açık görüş hakkının sınırlandırılması şeklindeki söz konusu

müdahalede kamu makamları tarafından güdülen meşru amaç ile başvurucunun

bireysel yararı arasında adil bir dengenin kurulduğu, demokratik toplumda

gerekli olan müdahalenin ulaşılmak istenen amaçla ölçülü olduğu sonucuna

varılmıştır.

58. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 48. maddesinin (2) numaralı

fıkrasına göre Anayasa Mahkemesince açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul

edilemez olduğuna karar verilebilir. Başvurucunun ihlal iddialarını

temellendiremediği, iddialarının salt kanun yolunda gözetilmesi gereken

hususlara ilişkin olduğu, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veya

müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya zorlama

şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Hikmet Balabanoğlu,

B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).

59. Açıklanan gerekçelerle bir ihlalin bulunmadığı açık olan

başvurunun diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin gizli

tutulması talebinin KABULÜNE,

C. Başvurunun açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi

mağduriyetine neden olacağından başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten

TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 22/3/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Recep

KÖMÜRCÜ

Celal Mümtaz

AKINCI

Muammer

TOPAL

Recai AKYEL Raportör Yrd. : Fatih ALKAN Başvurucu : M.Ö.