Mehmet Hadi Tunç Başvurusu (B. No: 2013/1958)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, emekli keseneği esas aylığına (6400) ek

göstergenin uygulanması istemiyle açılan davanın reddedilmesi nedeniyle eşitlik

ilkesi ile sosyal güvenlik hakkının ihlal edildiği iddiası hakkındadır.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 15/3/2013 tarihinde

Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede

başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumunun bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 25/11/2013

tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere,

dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm tarafından 25/2/2014

tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar

verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği

görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiş, Adalet Bakanlığının 25/3/2014 tarihli görüş yazısına karşı başvurucu, 15/4/2015

tarihinde beyanlarını sunmuşlardır.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve

UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle

şöyledir:

7. Başvurucu, İstanbul Halk Ekmek Un ve Unlu Maddeler Gıda

San. ve Tic. A.Ş.’de genel

müdür olarak görev yapmakta iken emekli keseneği esas aylığına (6400) ek

göstergenin uygulanması istemiyle 8/8/2002 tarihinde T.C. Emekli Sandığı Genel

Müdürlüğüne (Sandık) başvurmuş, isteminin reddi üzerine Ankara 6. İdare

Mahkemesinde iptal davası açmıştır.

8. Mahkemenin 3/6/2003 tarihli ve

E.2002/1462, K.2003/885 sayılı kararıyla; başvurucunun, 8/6/1949 tarihli ve

5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun 12. maddesinin (I)

işaretli (İ) fıkrasında sayılan kamu kurumunda görev yaptığı, 13/12/1983

tarihli ve 190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararname

hükümleri uyarınca kadro ihdasının yapılmadığı, Sosyal Sigortalar Kurumu

mevzuatına tabi İstanbul Halk Ekmek Un ve Unlu Maddeler Gıda San. ve Tic. A.Ş. Genel Müdürlüğü kadrosuna müşterek kararname

ile değil anılan şirketin yönetim kurulu kararıyla atandığı, 14/7/1964 tarihli

ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi ve müşterek kararnameyle atanan

genel müdürlere uygulanan (6400) ek gösterge yerine, en son görev yaptığı

birinci (I) derece kadrolu fabrika müdürleri için ön görülen (3000) ek

göstergeden yararlandırılmasına ilişkin işlemde hukuka aykırılık görülmediği

belirtilerek, iptal isteminin reddine karar verilmiştir.

9. Temyiz üzerine, Danıştay Onbirinci

Dairesinin 14/2/2006 tarihli ve E.2003/4192,

K.2006/621 sayılı ilamıyla; 5434 sayılı Kanun’un emekli keseneklerine esas

alınacak tutara ilişkin ek 48. maddesinin, 18/5/1994 tarihli ve 527 sayılı

Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde

Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname ile yeniden

düzenlenen (b) fıkrasında, aylıklarını personel kanunlarına göre almayan

iştirakçilere genel idari hizmetler sınıfında görev yapan müdürler için

belirlenen ek gösterge rakamını geçmemek üzere, ifa ettikleri görevleri itibarıyla,

657 sayılı Kanun’a göre girebilecekleri sınıflardaki benzer görevlerin aynı

kadro unvan ve derecesi ile belirlenmiş ek göstergelerin uygulanacağının

düzenlendiği, ilgili Kanun hükmü dikkate alınmadan karar verildiği belirtilerek

İlk Derece Mahkemesinin kararı bozulmuştur.

10. Mahkemece, 4/10/2006 tarihli ve

E.2006/1925, K.2006/1783 sayılı kararla direnme kararı verilmiştir.

11. Temyiz üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 20/3/2008 tarihli ve E.2006/4296, K.2008/371 sayılı ilamıyla

İlk Derece Mahkemesinin kararı onanmıştır.

12. Karar düzeltme istemi, Kurulun 10/12/2012

tarihli ve E.2008/1488, K.2012/2625 sayılı ilamıyla reddedilmiştir.

13. Karar, başvurucuya 25/2/2013

tarihinde tebliğ edilmiştir.

14. Başvurucu, 15/3/2013 tarihinde

bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

15. 5434 sayılı Kanun’un mülga 12. maddesi şöyledir:

“Bu kanunla tanınan haklardan aşağıda (I) işaretli

fıkrada yazılı yerlerde çalışanlardan, Türk uyruğunda olmak ve 18 yaşını bitirmiş

bulunmak şartıyla, (II) işaretli fıkrada gösterilenler faydalanırlar.

I–

Daire, kurum ve ortaklıklar:

…

h)

Genel bütçeye giren veya katma bütçeli dairelerle özel idare ve belediyelere

bağlı idare ve müesseseler;

i) (h)

bendinde yazılı dairelerin döner sermayeli iş ve teşekkülleri;

16. 5434 sayılı Kanun’un mülga ek 48. maddesinin (b) fıkrası

şöyledir:

“Aylıklarını personel kanunlarına göre almayan iştirakçilere, genel

idare hizmetleri sınıfında görev yapan genel müdürler için belirlenen ek

gösterge rakamını geçmemek üzere, ifa ettikleri görevleri itibariyle Devlet

Memurları Kanununa göre girebilecekleri sınıflardaki benzer görevlerin aynı

kadro, unvan veya derecesi için belirlenmiş ek göstergeler uygulanır.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 7/7/2015 tarihinde

yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 15/3/2013 tarihli ve 2013/1958 numaralı

bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

18. Başvurucu, İstanbul Halk Ekmek Un ve Unlu Maddeler Gıda

San. ve Tic. A.Ş.’de genel

müdür olarak görev yapmakta iken emekli keseneği esas aylığına (6400) ek

göstergenin uygulanması istemiyle 8/8/2002 tarihinde Sandığa yaptığı başvurunun

reddi üzerine Ankara 6. İdare Mahkemesinde açtığı iptal davasının

reddedildiğini, atamasının müşterek kararname ile yapılmaması nedeniyle (6400)

ek göstergeden faydalanmamasının eşitlik ilkesine aykırı olduğunu belirterek,

Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen kanun önünde eşitlik ilkesinin ve 60.

maddesinde düzenlenen sosyal güvenlik hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

B. Değerlendirme

19. Başvurucu, emekli keseneği esas aylığına (6400) ek

göstergenin uygulanması istemiyle 8/8/2002 tarihinde

Sandığa yaptığı başvurunun reddi üzerine açtığı davada iptal isteminin

reddedildiğini belirterek, Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen kanun önünde

eşitlik ilkesinin ve 60. maddesinde düzenlenen sosyal güvenlik hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

20. Adalet Bakanlığı görüşünde, sosyal

güvenlik hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkin olarak; başvurunun esasının

incelenebilmesi için kamu gücü tarafından müdahale edildiği iddia edilen

hakkın, Anayasa’da güvence altına alınmasının yanı sıra Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi (Sözleşme) ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokoller kapsamında

korunan haklardan biri olması gerektiği, Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma

alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesinin mümkün olmadığı, ayrımcılık yasağının ihlal

edildiği iddiasına ilişkin olarak ise, kişinin hangi temel hak ve özgürlüğü

konusunda ayrımcılığa maruz kaldığının belirtilmesi gerektiği, başvurucu

tarafından bu konuda bir açıklama yapılmadığı hususlarının dikkate alınarak

inceleme yapılması gerektiği belirtilmiştir.

21. Adalet Bakanlığı görüşüne karşı başvurucu, başvuru

formunda ileri sürdüğü iddialarını tekrarlamıştır.

22. Anayasa’nın 10. maddesinin birinci ve beşinci fıkraları

şöyledir:

“Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,

felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun

önünde eşittir.

…

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine

uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.”

23. Sözleşme’nin 14. maddesi şöyledir:

“Bu Sözleşme’de tanınan hak

ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğer

kanaatler, ulusal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığa aidiyet, servet,

doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalı hiçbir ayrımcılık

gözetilmeksizin sağlanmalıdır.”

24. Anayasa’nın 60. maddesi şöyledir:

“Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir.

Devlet,

bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar.”

25. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve

özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin

kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine

başvurabilir.”

26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin

(1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Herkes,

Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki

herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa

Mahkemesine başvurabilir.”

27. Anılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre, Anayasa

Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun esasının incelenebilmesi için, kamu

gücü tarafından müdahale edildiği iddia edilen hakkın Anayasa’da güvence altına

alınmış olmasının yanı sıra Sözleşme ve Türkiye’nin taraf olduğu ek

protokollerinin kapsamına da girmesi gerekir. Bir başka ifadeyle, Anayasa ve

Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren

başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün değildir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18).

28. Sosyal güvenlik hakkı, Anayasa’nın 60. maddesinde güvence

altına alınmış olmakla birlikte Sözleşme'de

düzenlenen bir hak olmadığı açıktır. Dolayısıyla sosyal güvenlik hakkı bağımsız

bir hak olarak Sözleşme ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller

kapsamında bulunmadığından, bu hakka yönelik ihlal iddiasının bireysel başvuru

konusu yapılabilmesi mümkün değildir.

29. Öte yandan, başvurucunun, Anayasa’nın 10. maddesinde düzenlenen

eşitlik ilkesinin

ihlal edildiğine yönelik iddiasının, bahsi geçen maddedeki ifadeler dikkate

alındığında, soyut olarak değerlendirilmesi mümkün olmayıp, mutlaka Anayasa ve

Sözleşme kapsamında yer alan diğer temel hak ve özgürlüklerle bağlantılı olarak

ele alınması gerekir (Onurhan Solmaz, § 33).

30. Açıklanan nedenlerle başvurunun,

diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin “konu bakımından yetkisizlik” nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

M. Emin KUZ

Raportör Yrd. : Gökçe GÜLTEKİN Başvurucu : Mehmet Hadi TUNÇ Vekili : Av. Güzin ÖĞRETİM