Metin Fakıoğlu Başvurusu (B. No: 2014/16626)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, gerekçeli kararın tebligat işlemlerinin

tamamlanamaması nedeniyle dosyanın temyiz incelemesi için Yargıtaya

gönderilmemesinin mahkemeye erişim hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 22/10/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

8. Altunhisar Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yapılan

soruşturma sonunda, petrol boru hattının delinerek petrol çalındığı iddiasıyla

başvurucu ve sekiz kişi hakkında petrol hırsızlığı suçundan kamu davası

açılmıştır.

9. Altunhisar (Kapatılan) Asliye Ceza Mahkemesince yapılan

yargılama sonunda 21/6/2001 tarihinde, 21/12/2000 tarihli ve 4616 sayılı 23

Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava

ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun gereği başvurucu ile diğer sekiz sanık

hakkındaki kamu davasının kesin hükme bağlanmasının ertelenmesine karar

verilmiştir.

10. Ceza davasının bu şekilde sonuçlanmasından sonra Botaş Petrol A.Ş. tarafından başvurucu ve sekiz kişi

aleyhine 10/12/2003 tarihinde haksız fiil nedeniyle tazminat davası açılmıştır.

11. Altunhisar (Kapatılan) Asliye Hukuk Mahkemesi 29/6/2007

tarihli kararı ile davanın kısmen kabulüne karar vermiştir.

12. Başvurucu tarafından 23/11/2007 tarihinde temyiz talebinde

bulunulmuş olup kararın tebligat işlemleri tamamlanmadığından dava dosyası

henüz Yargıtaya gönderilmemiştir.

13. Başvurucu dışındaki diğer davalılara 11/2/1959 tarihli ve

7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun 35. maddesine göre tebligat çıkarılmıştır.

14. Davalılar adına çıkarılan gerekçeli kararın tebligat

işlemlerinin henüz tamamlanamadığı, Mahkemece, ilanen tebligat masraflarını

yatırması için davacı Botaş Petrol A.Ş.ye ihtarat gönderildiği ancak davacı tarafından masraf

yatırılmadığı belirlenmiştir.

15. Altunhisar Adliyesinin kapatılmasının ardından başvuru

konusu dosya Bor Asliye Hukuk Mahkemesine devredilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

16. 22/4/1926 tarihli ve 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu'nun 41.

maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Gerek kasten gerek ihmal ve teseyyüp

yahut tedbirsizlik ile haksız bir surette diğer kimseye bir zarar ika eden

şahıs, o zararın tazminine mecburdur."

17. 18/6/1927 tarihli ve 1086 sayılı mülga Hukuk Usulü

Muhakemeleri Kanunu'nun 413. maddesi şöyledir:

"Müddei muhakeme masraflarını harç

tarifesi mucibince tediyeye mecburdur. Davayı mütekabilenin

müddeabihten fazlası hakkındaki muhakeme masraflarını

müddeaaleyh kezalik harç tarifesine tevfikan tediyeye

mecburdur."

18. 1086 sayılı mülga Kanun'un 414. maddesi şöyledir:

"İki taraftan her biri istimaını talep eylediği şahit ve ehlihibrenin veya

talebine mebni icra kılınacak keşif ve sair muamelenin masrafını tediyeye ve

buna kifayet edecek meblağı mahkeme veznesine tevdie mecburdur. Hakim

tarafından tayin olunan müddet içinde masrafı vermeyen taraf talebinden

sarfınazar etmiş addolunur."

19. 1086 sayılı mülga Kanun'un 415. maddesi şöyledir:

"Re'sen icrası emrolunan muamelenin istilzam ettiği masrafı iki taraftan

birinin veya her ikisinin tediye etmesine karar verilir ve bunun için takdir

olunacak meblağ mahkeme kalemine tevdi olunur.

Tayin olunan müddet içinde işbu muameleye ait

masraf tediye olunamaz ise ileride icap edenlerden istifa olunmak şartiyle Devlet hazinesinden tediye olunmasına karar

verilebilir."

20. 1086 sayılı mülga Kanun'un 416. maddesi şöyledir:

"Masarifi muhakemeyi berveçhi

peşin tediye eden taraf haklı çıkarsa bu masraf diğer tarafa tahmil

olunur."

21. 1086 sayılı mülga Kanun'un 417. maddesi şöyledir:

"Kanunen musarrah

olan hallerden maadasında masarifi muhakemenin

aleyhinde hüküm verilen taraftan istifa olunmasına karar verilir. Davada iki

taraftan her biri kısmen haklı çıkarsa mahkeme her birini masrafla ilzam veya

bu masrafı aralarında takdir ettiği surette taksim eder.

Hakim huzurunda tetkik olunan davalara ait

masarifi muhakeme iki taraf beyninde mukaveleye göre ve böyle bir mukavele

yoksa ahkamı sabıkaya tevfikan hükmolunur."

22. 1086 sayılı mülga Kanun'un 419. maddesi şöyledir:

"Mahkumualeyhler

mütaaddit ise masarifi muhakeme davadaki alakalarına

göre taksim olunur ve kendileri müteselsilen mesul

addolunabilir."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

23. Mahkemenin 12/9/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

24. Başvurucu 10/12/2003 tarihinde aleyhine açılan haksız fiil

nedeniyle tazminat davasında Altunhisar Asliye Hukuk Mahkemesince 29/6/2007

tarihinde davanın kısmen kabulüne karar verildiğini belirtmiştir. Başvurucu; karara

ilişkin itirazlarını 23/11/2007 tarihli temyiz dilekçesi ile Yargıtaya gönderilmek üzere Mahkemeye sunduğunu ancak

kararın tebligat işlemleri tamamlanamadığından dava dosyasının yıllardır Yargıtaya gönderilmediğini, bu nedenle savunma hakkının

ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

25. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun yukarıda yer verilen

şikâyetlerinin özü, başvurucunun temyiz talebi üzerine kararın ve ilgili

dosyanın temyiz incelemesi için Yargıtaya

gönderilmediği iddiasına ilişkin olup başvurucunun belirtilen şikâyetleri, adil

yargılanma hakkının güvenceleri arasında yer alan mahkemeye erişim hakkı

kapsamında incelenmiştir.

26. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında, herkesin

yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma

hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla mahkemeye erişim hakkı,

Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün bir

unsurudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine adil yargılanma ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede,

Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan

adil yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Avrupa

İnsan Hakları Sözleşmesi'ni (Sözleşme) yorumlayan Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi (AİHM), Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının mahkemeye

erişim hakkını içerdiğini belirtmektedir (Özbakım Özel Sağlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd.

Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017,§ 34). Mahkemeye erişim hakkı,

ilk derece mahkemesine dava açma hakkının yanı sıra itiraz, istinaf veya temyiz

gibi kanun yollarına başvurma imkânı tanınmış ise anılan yollara başvurma

hakkını da içerir (Ali Atlı, B.

No: 2013/500, 20/3/2014, § 49).

27. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama

özgürlüğü, bir temel hak olmanın yanında diğer temel hak ve özgürlüklerden

gereken şekilde yararlanılmayı ve bunların korunmasını sağlayan en etkili

güvencelerden biridir. Bu bakımdan davanın bir mahkeme tarafından görülebilmesi

ve kişinin adil yargılanma hakkı kapsamına giren güvencelerden faydalanabilmesi

için ilk olarak kişiye iddialarını ortaya koyma imkânının tanınması gerekir.

Diğer bir ifadeyle dava yoksa adil yargılanma hakkının sağladığı güvencelerden

yararlanmak mümkün olmaz (Mohammed Aynosah, B. No:

2013/8896, 23/2/2016, § 33).

28. Mahkemeye erişim hakkı, mutlak bir hak olmayıp bu hakkın

sınırlandırılması mümkündür. Ancak mahkemeye erişim hakkına müdahalede

bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel

ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesinin gözönünde

bulundurulması gerekmektedir (Murat Kara ve

diğerleri, B. No: 2014/6042, 9/3/2017, § 59).

29. Buna göre uygulanacak sınırlandırmanın ihlale yol açmaması

için Anayasa’nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen

koşullardan kanuna dayanma, meşru amaç izleme ve ölçülü olma koşulları yerine

getirilmelidir.

30. Bu çerçevede kanun yollarına başvurma için belli şartların

öngörülmesi, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin bir gereğidir ve tek başına

bu durum mahkemeye erişim hakkına aykırılık oluşturmaz. Bununla birlikte

mahkemelerin usul kurallarını uygularken yargılamanın hakkaniyetine zarar

getirecek ölçüde katı şekilcilikten ve kanunla öngörülmüş usul şartlarının

ortadan kalkmasına neden olacak ölçüde aşırı esneklikten kaçınmaları gerekir (Kamil Koç, B. No: 2012/660, 7/11/2013, §

65).

31. Somut olayda Botaş Petrol A.Ş.

tarafından başvurucu ve sekiz kişi aleyhine 10/12/2003 tarihinde, haksız fiil

nedeniyle tazminat davası açılmış; Altunhisar Asliye Hukuk Mahkemesinin

29/6/2007 tarihli kararı ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Başvurucu tarafından temyiz talebinde bulunulduğu, kararın tebligat işlemleri

tamamlanamadığından dava dosyasının henüz Yargıtaya

gönderilemediği, dolayısıyla dosya derece mahkemesinde iken bireysel başvuruda

bulunulduğu anlaşılmıştır.

32. Başvurucu aleyhine açılan davanın ceza davasının

sonuçlanmasından sonra haksız fiile dayalı olarak açılan tazminat davası

olduğu, bir kısım davalıların adreslerinin tespit edilememesi nedeniyle

gerekçeli kararın tebliğ edilemediği belirlenmiştir.

33. Davanın açıldığı ve karara bağlandığı tarihte 1086 sayılı

mülga Kanun yürürlüktedir. Anılan Kanun'un 415. ve devamı maddelerine göre

yargılama giderleri ve bu kapsamdaki tebligat masrafları iddia sahibi olan

davacıya aittir. Aynı şekilde davalıların adreslerini bildirme veya adres

araştırması yapılmasını Mahkemeden talep etme yükümlülüğünün de davacıya ait

olduğu, hukuk davalarında yargılama makamlarının pozitif yükümlülüklerini

yerine getirmeleri dışında resen adres araştırma veya tebligat çıkarma

yükümlülüklerinin bulunmadığı gözden uzak tutulmamalıdır.

34. Kamu gücünün taraf olmadığı yargılamalarda, yargı

makamlarınca her iki tarafın menfaatlerinin dengelenmesi ve yargılama sürecinin

taraflardan biri aleyhine ölçüsüz bir şekilde işletilmemesi gerekir. Devletin

pozitif yükümlülükleri, usule ilişkin güvenceleri sunan yargısal yolları da

içeren etkili hukuksal bir çerçeve oluşturma ve oluşturulan bu hukuksal çerçeve

kapsamında yargısal makamların bireylerin özel kişilerle olan uyuşmazlıklarında

etkili ve adil bir karar vermesini temin etme sorumluluklarını içermektedir.

35. Somut olayda Botaş Petrol A.Ş.

tarafından başvurucu ve sekiz kişi aleyhine açılan tazminat davasında

yargılamanın tamamlandığı, başvurucunun da adil yargılanma hakkı kapsamında

usulü tüm haklardan yararlandığı, gerekçeli kararın başvurucu dışındaki iki

davalının adresinin tespit edilememesi nedeniyle tebliğ edilemediği derece

mahkemesince belirlenmiştir. Başvurucunun başvuru formunda da belirttiği üzere

kararın icra edilebilmesi için kesinleşmesinin gerekmediği, başvurucunun

aleyhine icra takibi yapıldığına yönelik bir şikâyetinin de bulunmadığı tespit

edilmiştir.

36. Derece mahkemesi tarafından kararın tebliğ işlemlerinin

devam ettiği, en son iki davalı adına çıkarılan gerekçeli karar tebligatlarının

iade edildiği, Mahkemece davacı Botaş Petrol A.Ş.ye

yazı yazılarak tebligat yapılamayan davalılar adına ilanen tebligat yapılması

için masraf yatırılması ihtaratının yapıldığı, davacı

tarafından masraf yatırılmadığı için kararın bir kısım davalılara tebliğ

edilemediği ve dosyada masraf olmadığı için dosyanın Yargıtaya

gönderilemediği belirlenmiştir.

37. Sonuç olarak taraflarca takibi esas olan ve yargılama

giderlerinin taraflarca karşılanmasının esas olduğu somut başvuruya konu hukuk

davasında yargısal makamların pozitif yükümlülüklerini yerine getirdiği,

davalıların adreslerinin tespiti için gerekli girişimlerde bulunulduğu, buna

rağmen iki davalının adresinin tespit edilemediği, anılan davalılara ilanen

tebligat yapılması amacıyla gerekli masrafların davacı tarafından yatırılması

için ihtaratta bulunulduğu ancak davacının herhangi

bir masraf yatırmadığı tespit edilmiştir. Başvurucunun dahi diğer davalıların

adreslerini yargılama makamlarına sunabileceği veya ilanen tebligat için

yargılama masraflarını yatırabileceği, kararın bir kısım davalılara tebliğ

edilememesi nedeniyle dosyanın Yargıtaya

gönderilememesinin başvurucuyu zor ve telafisi imkânsız bir duruma sokmadığı,

yargısal makamların pozitif yükümlülüklerini yerine getirmediğine yönelik somut

bir iddia bulunmadığı da dikkate alındığında mahkemeye erişim hakkına yönelik

bir ihlalin olmadığının açık olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

38. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

12/9/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Celal Mümtaz

AKINCI

Muammer

TOPAL

Rıdvan GÜLEÇ

Recai AKYEL

Raportör Yrd.

:

Derya ATAKUL

Başvurucu

:

Metin

FAKIOĞLU

Vekili

:

Av. Ahmet

SAĞTAŞ