Mehmet Zeki Babat ve Servet Babat Başvurusu (B. No: 2014/4830)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, bir polis operasyonu sırasında kaydedilen görüntülerin

medyaya servis edilmesi nedeniyle maddi ve manevi varlığı koruma ve geliştirme

hakkının; yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 2/4/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

9. 1959 ve 1986 doğumlu olan başvurucular, olay tarihinde İstanbul'un

Esenler ilçesinde büfe işletmektedir. Narkotik polisleri bir ihbar üzerine

15/1/2007 tarihinde başvurucuların işlettikleri büfeye bir operasyon

düzenlemiştir.

10. Başvurucuların işyerinde yapılan aramada bir miktar esrar,

işyerinde çalıştığı belirtilen M.K. isimli şahıs üzerinde de bir miktar esrar,

hap ve maddeler bulunmuştur. Başvurucular uyuşturucu ticareti yaptıkları

suçlamasıyla gözaltına alınmıştır. İlgili mülki amirliğin 17/1/2007 tarihli

kararıyla başvuruculara ait işyeri otuz gün süreyle kapatılmıştır.

11. Başvurucular hakkında uyuşturucu madde bulundurmak suçundan

kamu davası açılmıştır. Dava (Kapatılan) Bakırköy 2. Sulh Ceza Mahkemesinde

görülmüştür. Mahkeme 25/7/2007 tarihli kararı ile başvurucuların delil

yetersizliğinden beraatine hükmetmiştir.

12. Başvurucular makul bir şüphe bulunmaksızın işlettikleri

büfeye operasyon düzenlendiği, operasyon ve gözaltına alma süresince kayıt

altına alınan görüntülerin medyaya servis edildiği ve bu nedenle zarara

uğradıkları iddiasıyla maddi ve manevi tazminat talebiyle 15/11/2007 tarihinde

tam yargı davası açmıştır. Başvurucular dava dilekçesi ekinde 17/1/2007 ve

19/1/2007 tarihli gazete küpürlerini sunmuşlardır.

13. Dava İstanbul 7. İdare Mahkemesinde görülmüştür. Mahkeme

30/12/2008 tarihinde davayı reddetmiştir. Mahkeme gerekçesinde; tam yargı

davalarında idarenin sorumluluğunun doğabilmesi için öncelikle idari nitelikte

bir eylem ve işlem bulunması, bu eylemve işlemden dolayı zararın doğması ve

bunlarla kişilerin uğradığını iddia ettikleri zarar arasında illiyet bağı

bulunması ve son olarak da idarenin kusurlu olması gerektiği belirtilmiştir.

Mahkeme; uyuşmazlık konusu olayda idarenin sorumluluğunu gerektirecek idari bir

eylem veya işlemin varlığından söz edilemeyeceğini, idareye atfedilecek bir kusura

rastlanmadığını belirterek tazminata hükmedilmesine olanak bulunmadığını ifade

etmiştir.

14. Mahkeme; dosya içine sunulan bilgi ve belgelerden medya

organlarında çıkan yayınlardaki hususların emniyet görevlilerince servis

edildiğine dair herhangi bir belgeye rastlanmadığını, başvurucular hakkında

yapılan ihbar üzerine polis memurlarının görevlerini yaptıklarını ifade

etmiştir. Mahkeme, başvurucuların işyerinde uyuşturucu niteliğinde madde ele

geçirildiğine de dikkat çekmiştir. Ayrıca Mahkeme, dava dilekçesinde belirtilen

işyerinin geçici olarak kapatılması nedeniyle başvurucuların zarar ettiği

iddiasıyla ilgili olarak -başvurucular işyerinin otuz gün süreyle geçici olarak

kapatılmasına ilişkin dava açmışlar ise de- idareye tazminat istemiyle tekrar başvuruda

bulunulabileceğinin açık olduğunu belirtmiştir.

15. Temyiz üzerine Danıştay 7/11/2013 tarihinde kararı

onamıştır. Onama kararı başvuruculara 3/3/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.

16. Başvurucular 2/4/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

17. Anayasa Mahkemesi tarafından başvuruculara gönderilen

16/11/2017 tarihli yazıda, başvuruculara ait büfeye yapılan operasyona ilişkin

görüntülerin medyaya servis edildiği ve operasyonun yazılı basında ve

televizyon kanallarında haber konusu olduğu ileri sürülmesine rağmen başvuru

formunda söz konusu görüntülerin yayımlanmasına dair yeterli açıklamada

bulunulmadığı belirtilmiştir. Söz konusu yazıyla medyaya servis edildiği

belirtilen görüntülerin yayımlanıp yayımlanmadığının, yayımlanmışsa söz konusu

operasyona ilişkin görüntülerin hangi tarihte ve hangi yayın organlarında

yayımlandığının açık bir şekilde belirtilmesi ve ellerinde varsa söz konusu

görüntü kayıtlarının gönderilmesi başvuruculardan talep edilmiştir.

Başvurucular vekiline 22/11/2017 tarihinde tebliğ edilen yazıyaherhangi bir

cevap verilmemiştir.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 13/9/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Maddi ve Manevi

Varlığı Koruma ve Geliştirme Hakkının

İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucuların

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

19. Başvurucular; işlettikleri büfeye ilgileri olmadığı hâlde

uyuşturucu ticareti yaptıkları iddiasıyla polis tarafından operasyon

düzenlendiğini, operasyon görüntülerinin medyaya servis edildiğini öne sürmüşlerdir.

Başvurucular, operasyon görüntülerinin medyada yer alması ve kendilerinin haber

konusu olmaları nedeniyle zarara uğradıklarını iddia etmiş; ceza yargılaması

sonucunda beraat ettiklerini ancak halk nezdinde uyusturucu satıcısı olarak

damgalanmaları nedeniyle eski iş potansiyellerine dönemediklerini, yapılan

yayınlar nedeniyle çalışma hürriyetlerinin engellendiğini, masumiyet

karinesinin ihlal edildiğini, şeref ve itibarlarının zedelendiğini ileri

sürmüşlerdir.

20. Bakanlık görüşünde; adil yargılanma ve masumiyet karinesine

ilişkin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi

içtihatlarına yer verilerek başvurucuların iddialarının özünün delillerin

değerlendirilmesine ve hukuk kurallarının yorumlanmasına ilişkin olduğu,

Anayasa Mahkemesinin dördüncü derece yargı yeri olmadığı ve bu nedenle derece

mahkemelerinin uyuşmazlıkla ilgili vardıkları sonucun esas yönünden adil olup

olmadığının bireysel başvuru incelemesine konu edilemeyeceği belirtilmiştir.

2. Değerlendirme

21. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucuların şikâyet ettiği koşullar ve

şikâyetlerini dile getirme biçimi dikkate alındığında çalışma hürriyetlerinin

ve masumiyet karinesinin ihlal edildiğine ilişkin iddialarının da diğer

iddialarla birlikte Anayasa'nın 17. maddesinde koruma altına alınmış olan maddi

ve manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkı bağlamında incelenmesi uygun

görülmüştür.

22. İddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak Anayasa'nın

17. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Herkes, ... maddi ve manevi varlığını

koruma ve geliştirme hakkına sahiptir."

23. Kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme

hakkı, Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınmıştır. Anılan maddenin

birinci fıkrasında insan onurunun korunması amaçlanmıştır (Cezmi Demir ve diğerleri, B. No: 2013/293,

17/7/2014, § 80).

24. Somut olayda başvurucular hakkında makul şüpheye dayalı

olarak bir operasyon yürütülmüş ve operasyon görüntüleri polis tarafından kayda

alınmıştır. Başvurucular, tazminat talebiyle açtıkları idari davaya ilişkin

dava dilekçesi ekinde söz konusu operasyonla ilgili olarak basında çıkan

haberlere ilişkin gazete küpürlerini eklemişlerdir. Bununla birlikte

başvurucuların asıl iddiası operasyon görüntülerinin emniyet birimleri

tarafından medyaya sızdırıldığına, bu şekilde şeref ve itibarlarının korunması

hakkının ihlal edildiğine ilişkindir. Dosyada yer alan bilgi ve belgeler

kapsamında yapılan araştırmada, söz konusu operasyonlarla ilgili başvurucular

tarafından belirtilen tarihlerde -dava dilekçesi ekinde başvurucuların idare

mahkemesine sunduğu haber metinleriyle aynı içerikte- yayınlara rastlanmış ve

fakat televizyon kanallarında yayımlandığı belirtilen ve polis tarafından

çekilen görüntüler tespit edilememiştir. Bu nedenle başvuruculardan söz konusu

iddialarını temellendirmeleri amacıyla görüntülerin hangi tarihlerde ve mecralarda

yayımlandığının bildirilmesi ve görüntülerin bir örneğinin gönderilmesi talep

edilmiştir. Ancak başvuruculardan herhangi bir açıklama veya aydınlatıcı bilgi

elde edilememiştir.

25. Dolayısıyla başvurucular, devletin negatif yükümlülüğüne

aykırı davrandığına dair iddialarının incelenebilmesi için gerekli olan

bilgileri Anayasa Mahkemesine sunmamıştır. Bu nedenle başvurucuların polisin

görüntüleri servis ettiği ve bu görüntülerin medyada yayımlandığı şeklindeki

iddialarını temellendiremedikleri sonucuna ulaşılmıştır.

26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 48. maddesinin (2) numaralı

fıkrasına göre Anayasa Mahkemesi başvurucunun ihlal iddialarını

temellendiremediği başvuruları açıkça dayanaktan yoksun kabul edebilir (Kürşat Eyol, B. No: 2012/665, 13/6/2013, §

20).

27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal

Edildiğine İlişkin İddia

28. Başvurucular bireysel başvuru konusu yargılamanın uzun

sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşlerdir.

29. Anayasa Mahkemesi; Ferat

Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018) kararında, yargılamaların

makul sürede sonuçlandırılmadığı ya da yargı kararlarının geç veya eksik icra

edildiği ya da hiç icra edilmediği iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce

gerçekleştirilen bireysel başvurulara ilişkin olarak Adalet Bakanlığı İnsan

Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığına başvuru imkânının getirilmesine ilişkin

yolu ulaşılabilir olma, başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama

kapasitesinin bulunup bulunmadığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini

tartışmıştır.

30. Anılan kararda özetle anılan başvuru yolunun kişileri mali

külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlaması nedenleriyle

ulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarına makul bir

başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı vetazminat ödenmesine imkân

tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi olanakları sunması

nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama imkânına sahip olduğu

hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat

Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesi,

ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgilibaşarı şansı sunma ve

yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Tazminat Komisyonuna başvuru

yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil

niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak başvuru yollarının tüketilmemiş

olması nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (Ferat Yüksel, §§ 35, 36).

31. Mevcut başvuruda söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren

bir durum bulunmamaktadır.

32. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

13/9/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Serruh

KALELİ

Hicabi

DURSUN

Kadir ÖZKAYA

Raportör

:

Yücel ARSLAN

Başvurucular

:

1. Mehmet

Zeki BABAT

2. Servet

BABAT

Vekili : Av. Mehmet Nurullah UNAN