Eksen Bilimsel A.ş. ve Özel Yaprak A.ş. Başvurusu (B. No: 2015/1341)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, nefret söylemi içerdiği iddia edilen

ifadelerden dolayı yapılan şikâyet üzerine kovuşturmaya yer olmadığına karar

verilmesi nedeniyle şeref ve itibarın korunması hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 22/1/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru,

başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra

Komisyona sunulmuştur.

3. 2015/1341 sayılı başvurunun konu bakımından aynı

nitelikte olması nedeniyle 2015/1342 sayılı başvuru ile birleştirilmesine ve

incelemenin bu dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir.

4. Komisyonunca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

olaylar özetle şöyledir:

6. Birinci başvurucu, 2005 yılında dershane açmak

suretiyle faaliyetine başlayan ve başvuru tarihinde yedi şubesiyle bu alandaki

faaliyetlerine devam etmekte olan bir anonim şirkettir. İkinci başvurucu da

2005 yılında dershane açmak suretiyle faaliyetine başlayan ve başvuru tarihinde

beş şubesiyle bu alandaki faaliyetlerine devam etmekte olan bir anonim

şirkettir.

7. Başvurucular, o dönem Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı

olan Recep Tayyip Erdoğan'ın (Başbakan) 4 ve 28 Mart 2014 tarihleri arasında yapılan

mitinglerde kendileri yönünden eleştiri sınırlarını aşan ve nefret söylemi

içeren ifadelerde bulunduğu gerekçesiyle nefret ve ayrımcılık suçları

işlediğini iddia ederek suç duyurusunda bulunmuşlardır. Başvurucuların, nefret

söylemi boyutuna vardığını iddia ettikleri ifadeler bireysel başvuru formunda

şu şekilde belirtilmiştir:

"Bunların okullarına, yurtlarına,

dershanelerine çocuklarınızı göndermeyin, giden çocuklarınız varsa çekip alın,

bunlara söğüşlenmeyin, bunlara paranızı vermeyin, bunlar sülük gibi emdiler

sülük, çocukları anne babaya itaat edemez, etmez hale getirdiler, gece beddua

seansı yaptırıyorlar, bundan sonra bizden bunlara su yok, bunları artık

beslemeyin, Türkiye aleyhine, devlet aleyhine ulusal güvenliğimiz aleyhine

çalışan bu casuslara paranızı kaptırmayın, bunlar okullarda artık ders vermeyi

bıraktılar, şimdi 30 Martla ilgili propaganda yapıyorlar, dershanelerde ders

veren 50 bin kişiden 15-20 binin pedagojik formasyonu bulunmadığı, bunlar

zalimdir, bunların güç kaynaklarını bitireceğiz, yurtlarda, evlerde, ikna

odalarında zulüm yapıldığı, bu darbe girişimini onların burunlarından fitil

fitil getireceğiz ."

8. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı 8/10/2014 tarihinde söz

konusu şikâyet hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılmasına yer olmadığına

karar vermiştir. Kararda, başvurucuların şikâyet ettikleri konuşmaların

Başbakanlık göreviyle ilgili olduğu ve karar tarihinde şikâyet edilen kişinin

Cumhurbaşkanlığı görevini yürütmekte bulunduğu, ilgili mevzuat uyarınca

Başbakan ve Cumhurbaşkanı hakkında soruşturma yapma yetkisinin ise Türkiye

Büyük Millet Meclisine ait olduğu, ayrıca Cumhurbaşkanı hakkında yalnızca

vatana ihanet suçundan soruşturma yapılabileceği gerekçelerine yer verilmiştir.

9. Başvurucular anılan karara itiraz etmiştir. Ankara 6.

Sulh Ceza Hâkimliği 8/12/2014 tarihinde usul ve yasaya aykırılık olmadığı

gerekçesiyle itirazı reddetmiştir. Ret kararı 23/12/2014 tarihinde

başvuruculara tebliğ edilmiştir.

10. Başvurucular 22/1/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

11. Mahkemenin 13/9/2018 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

12. Başvurucular; Başbakan tarafından sarf edilen bu sözlerin

kendileri yönünden siyasal düşünceleri nedeniyle ayrımcılık içerdiğini, şiddet

çağrısı taşıdığını ve nefret söylemi boyutuna ulaştığını belirtmişlerdir.

Başvurucular ayrıca, kendi bünyelerinde açılan dershanelere kayıt yaptıran kişi

sayısında da bu konuşmalardan sonra düşüş olduğunu ifade etmişlerdir.

Başvurucular söz konusu konuşmalar nedeniyle Anayasa'nın 10., 14., 24. ve 48.

maddelerinde yer alan haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

13. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki tavsifi ile bağlı olmayıp, olay ve olguların hukuki

nitelendirmesini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Bu kapsamda başvurucuların şikâyetleri şeref ve itibarın korunması hakkı

bağlamında incelenecektir.

14. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 46. maddesine göre özel hukuk

tüzel kişilerinin sadece tüzel kişiliğe ait haklarının ihlal edildiği

gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilecekleri öngörülmüştür. Anayasa

Mahkemesinin anılan hüküm doğrultusunda yerleşik hâle gelmiş içtihadına göre

ise yalnızca üyelerinin haklarını etkileyen müdahaleler nedeniyle topluluk

tarafından bireysel başvuruda bulunulamayacağı kabul edilmiştir (Türk

Pediatrik Onkoloji Grubu Derneği, B. No: 2012/95, 25/12/2012, §§ 20-23).

15. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, bir özel hukuk

tüzel kişisi olan derneğin, ortak amacın gerçekleştirilmesi amacıyla açtığı bir

davada, yargılamaya konu uyuşmazlık özü itibarıyla gerçek kişilere mahsus bir

hakkı ilgilendirse dahi 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (2) numaralı

fıkrası bağlamında yalnızca adil yargılanma hakkının dernek tüzel kişiliğine

ait bir hak olarak değerlendirilebileceğini ve derneğin adil yargılanma hakkı

yönünden mağdur statüsünü kabul etmiştir (Egeçep Derneği ve diğerleri, B.

No: 2015/4453, 3/7/2018, § 26). Yine sendikaların da üyelerinin ortak hak ve

menfaatlerinin korunması amacıyla açtıkları bir davadaki adil yargılanma

hakkının 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (2) numaralı fıkrası bağlamında

sendika tüzel kişiliğine ait bir hak olduğu ve sendikaların anılan hâllerde

adil yargılanma hakkı yönünden mağdur statüsü bulunduğu kabul edilmiştir (Türkiye

Büro Bankacılık ve Sigortacılık Hizmet Kolu Kamu Görevlileri Sendikası, B.

No: 2017/17837, 19/4/2018, § 44).

16. Anayasa Mahkemesi, eş cinsel bireylerin haklarını

korumak amacıyla kurulmuş bir derneğin, doğrudan derneğe yöneltilen ifadelerin

nefret söylemi içerdiği iddiasıyla şeref ve itibarın korunması hakkının ihlal

edildiği iddiasıyla yaptığı başvuruda da derneğin mağdur statüsünü kabul

etmiştir (Kaos GL Derneği, B. No: 2014/18891, 23/5/2018, § 38).

17. Başvurucuların, özel hukuk hükümlerine göre ticari

faaliyet gösteren şirketler olduğu anlaşılmaktadır. Somut olayda ise Anayasa

Mahkemesinin özel hukuk tüzel kişilerinin sadece tüzel kişiliğe ait haklarının

ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabileceklerine dair yerleşik

içtihadından ayrılmasını gerektirecek istisnai bir durum bulunmadığı

değerlendirilmektedir. Bu bağlamda ticari faaliyet gösteren şirketler olan

başvurucuların, Başbakan tarafından sarf edilen sözler nedeniyle şeref ve

itibarın korunması hakkının ihlal edildiği iddiası yönünden mağdur statülerinin

bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

18. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizlik

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Şeref ve itibarın korunması hakkının ihlal edildiğine

ilişkin iddianın kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ

OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin BAŞVURUCULAR ÜZERİNDE

BIRAKILMASINA 13/9/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Burhan ÜSTÜN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Serruh KALELİ Hicabi DURSUN Kadir ÖZKAYA Raportör Yrd. : Ceren Sedef EREN Başvurucular : 1. Eksen Bilimsel Ara. Dan. Özel Eği. Öğr. Turz. Terc. Paz. İth. İhr. San. ve Tic. A.Ş. 2. Özel Yaprak Eğitim Yayın Bilgisayar Turizm İnşaat ve Ticaret A.Ş. Vekili : Av. Talha AKSOY