Mustafa Yavuz ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2014/13131)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; 1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü'nde Taksim Meydanı'na

gitmek isteyen ancak gidişlere izin verilmediğini öğrenen ve evlerine dağılma

kararı aldıklarını belirten başvurucuların bir polis aracının kundaklanması

sonrası şüpheli olarak gözaltına alınmaları ve gözaltı süresinin gerekçesiz

uzatılması nedenleriyle kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 6/8/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından

yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Arka Plan Bilgisi

5. 2014 yılı 1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü (İşçi Bayramı)

etkinlikleri çerçevesinde İstanbul Valiliğinin (Valilik) 14/4/2014 tarihli ve

2014/492 sayılı kararı ile İstanbul'un Kadıköy İskele Meydanı, Kadıköy Yeni

Salı Pazarı, Kadıköy Meydan Otobüs Durakları, Maltepe Sahil Alanı, Fatih Sahil

Alanı, Kartal Meydanı toplantı ve gösteri alanı olarak belirlenmiş; kamuoyuna

çeşitli iletişim araçları ile duyurulmuştur.

6. 28/4/2014 tarihinde Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu

(DİSK), Kamu Emekçileri Sendikası Konfederasyonu (KESK), Türkiye Mimarlar ve

Mühendisler Odası Birliği (TMMOB) ve Türk Tabipler Birliği (TTB) tarafından

oluşturulan ortak platformca Valiliğe hitaben düzenlenen "1 Mayıs 2014 Anması ve Kutlamaları"

konulu dilekçe ile 1 Mayıs 2014 Perşembe günü saat 13.00'te Taksim Cumhuriyet

Anıtına çelenk ve Kazancı Yokuşu başına karanfil bırakılarak saygı duruşunda

bulunulacağı, kutlama gerçekleştirileceği yönünde talep ve bildirimde

bulunulmuştur.

7. Valilik 29/4/2014 tarihli kararı ile 6/10/1983 tarihli ve 2911

sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun 6. maddesinin ikinci fıkrası

uyarınca 2014 yılı içinde İstanbul'da yapılacak gösteri yürüyüşleri, açık yer

toplantı alanları ile güzergâhlarının tespit edildiğini belirterek Taksim

Meydanı'nda kutlama yapılması taleplerini reddetmiş ve karar müracaatçı

sendika, birlik ve odalar ile kamuoyuna 30/4/2014 tarihinde duyurulmuştur.

8. Bazı gruplar, İşçi Bayramı kutlamalarını İstanbul Valiliğinin

belirlediği alan dışında kalan Taksim Meydanı'nda yapmakta ısrar etmiştir.

Çevik Kuvvet polisleri Taksim Meydanı'nda toplanmak isteyen grupları dağıtmak

amacıyla biber gazı ile müdahalede bulunmuş, göstericiler küçük gruplar hâlinde

ara sokaklara dağılmıştır.

9. Başvurucuların bir araya geldiği bölgede -polis tutanaklarına

göre- ara sokaklara dağılan göstericiler tarafından bir polis aracına taşlı ve

sopalı saldırı gerçekleştirilmiş, araçta maddi hasar meydana gelmiş, araçta

bulunan polislerin yardım talebi üzerine olay yerine takviye ekipler intikal

ederek olayı gerçekleştirenler tespit edilmeye çalışılmış ve gösteriye

katıldığı değerlendirilenler gözaltına alınmıştır.

B. Somut Olaya İlişkin

Bilgiler

10. Başvurucular, Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası

(EĞİTİM-SEN) üyesi olup öğretmen olarak görev yapmaktadırlar. Başvurucular

-kendi beyanlarına göre- bağlı bulundukları Sendikanın çağrısına uyarak İşçi

Bayramı kutlamalarını Taksim Meydanı'nda yapmak üzere yola çıkmışlar, Taksim

Meydanı'na giden yolların kapalı olması ve polisin geçişe izin vermemesi

nedeniyle evlerine geri dönmeye karar vermişlerdir. Başvuruculara göre dönüş

sırasında ihtiyaç gidermek ve dinlenmek amacıyla 10-15 dakika mola verdikleri

kafede polis kendilerini gözaltına almış, gözaltı işlemi sırasında polisler

kendilerine sert davranmış ve iki gün gözaltında tutulmuşlardır.

11. Polis tutanaklarına göre 1 Mayıs 2014 günü saat 12.30

sıralarında içinde iki polis memurunun bulunduğu bir ekip arabası gösteri

yapanların taşlı saldırısına uğramıştır. Araçları saldırıya uğrayan ve araç

camları kırılan polis memurları can güvenliklerini sağlamak amacıyla koşarak

bir otele sığınmışlardır.Zor

durumda olan ekibe yardım için olay yerine gelen destek ekipleri ekip

arabasının dört tekerleğinin patlak, sağ ön, orta, arka ve sağ bagaj camı, sol

ön farı ile aynalarının kırılmış, aracın plakalarının sökülmüş, ön camının

çatlak olduğunu; arabanın iç ve dış bölgelerinde taş izleri bulunduğunu ve

arabanın kullanılamaz hâle getirildiğini görmüşlerdir.

12. Bunun üzerine olayı gerçekleştirdiği düşünülen göstericiler

göz takibine alınmış ve olayı gören çevredeki kişilerin bilgisine

başvurulmuştur. Alınan bilgiler doğrultusunda polis ekipleri yaptıkları

kovalamaca neticesinde aralarında başvurucuların da bulunduğu olayı gerçekleştirmiş olması muhtemel 9

(dokuz) kişiyi yakalamışlardır. Ayrıca bahse konu yerde etrafta biriken

kalabalık grup arasında vatandaşların olayı gerçekleştiren kişi olduğunu

söyleyerek darbetmeye çalıştıkları bir kişi daha

yakalanarak gözaltına alınmıştır. Yapılan üst aramasında yakalananların

bazılarında taş parçaları, eldiven, gaz maskesi gibi materyaller bulunmuştur.

Başvuruculardan Mustafa Yavuz'un üzerinden ise bir adet beyaz renkli bez gaz

maskesi çıkmış, diğer başvurucular üzerinde herhangi bir materyal

bulunmamıştır.

13. Başvurucular 1/5/2014 günü kamu malına zarar verme, toplantı

ve gösteri yürüyüşüne silah ve benzeri aletle katılma ve görevli memura direnme

suçlarından şüpheli olarak gözaltına alınmıştır. Gözaltı süresi Cumhuriyet

Başsavcılığınca aleyhteki delil ve emareler, yüklenen suçun özelliği, şüphelilerin

kaçma ve delilleri yok etme ihtimali, soruşturmanın ikmali için gereken süre

nazara alınarak 2/5/2014 tarihinde 3/5/2014 tarihine kadar uzatılmıştır.

2/5/2014 günü gözaltı süresinin uzatıldığını öğrenen başvurucular avukatları

aracılığıyla yetkili Sulh Ceza Mahkemesine itiraz etmişlerdir. İstanbul

(kapatılan) 19. Sulh Ceza Mahkemesi 2/5/2014 tarihinde başvurucuların itirazını

reddetmiştir. Bu karara karşı başvurucuların yaptığı itirazı ise İstanbul 26.

Asliye Ceza Mahkemesi 14/5/2014 tarihinde reddetmiştir.

14. Nihai karar 8/7/2014 tarihinde başvurucular vekiline tebliğ

edilmiştir.

15. Başvurucular 6/8/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

16. Soruşturma sonrasında başvurucular hakkında, İstanbul

Cumhuriyet Başsavcılığınca 6/6/2014 tarihinde kamu malına zarar verme ve

toplantı ve gösteri yürüyüşüne silah ve benzeri aletle katılma suçlarından kamu

davası açılmıştır. Yargılamayı yapan İstanbul 46. Asliye Ceza Mahkemesi

14/7/2017 tarihinde; başvurucuların kamu malına zarar verme suçunu işlediklerinin

sabit olmaması, başvuruculardan Rifat Keskintürk ve Miyese Ergin'e

ilişkin olarak toplantı ve yürüyüşlere silahtan sayılan aletlerle katılmak

suçunun yasal unsurları oluşmaması, Mustafa Yavuz'un da anılan suçu işlediğinin

sabit olmaması nedenleriyle ayrı ayrı beraatlerine

karar vermiştir. Karar istinaf yoluna başvurulmaksızın kesinleşmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

17. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tazminat istemi" kenar başlıklı

141. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısımları şöyledir:

"Suç soruşturması veya kovuşturması

sırasında;

...

d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde

makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında

hüküm verilmeyen,

...

Kişiler, maddî ve manevî her türlü

zararlarını, Devletten isteyebilirler."

18. 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat

isteminin koşulları" kenar başlıklı 142. maddesinin (1)

numaralı fıkrası şöyledir:

"Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin

ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde

karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat

isteminde bulunulabilir."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

19. Mahkemenin 9/1/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Kişi Özgürlüğü ve

Güvenliği Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucuların

İddiaları

20. Başvurucular 1 Mayıs İşçi Bayramı kutlamalarına katılmak

üzere Sendika tarafından kiralanmış araçlarla yola çıktıklarını, otobüslerden

indiklerinde Taksim tarafının kapalı olduğunu ve polisin geçişe izin

vermediğini gördüklerini, bunun üzerine Sendika yetkilileriyle yaptıkları kısa

bir toplantı sonrası herkesin kendi imkânlarıyla evlerine dağılmasının

kararlaştırıldığını belirtmişlerdir.

21. Başvurucular etrafta toplu taşıma aracı olmaması nedeniyle

dinlenmek üzere bir kafeye oturduklarını, 10-15 dakika sonrasında polislerin

kafeye girerek kendilerini gözaltına aldıklarını ve gözaltına alırken

kendilerine sert davrandıklarını ifade etmişlerdir.

22. Başvurucular yakalanmalarını gerektiren bir şüphenin

bulunmadığını, gözaltı süresinin gerekçesiz uzatıldığını, uzatma kararına karşı

itirazları ile itirazın habeas corpus hakkına

uygun olarak hâkim huzurunda incelenmesi talebinin gerekçesiz şekilde

reddedildiğini belirtmişler; yakalanma ve gözaltına alınmaları ile gözaltı

süresinin uzatılmasının kişi özgürlüğü ve güvenliği ile adil yargılanma

haklarını ihlal ettiğini iddia etmişlerdir.

2. Değerlendirme

23. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucuların doğrudan toplantı öncesinde

veya sırasında kolluk müdahalesi ile karşılaşmadıkları, polis tutanaklarına

göre bir polis aracının kundaklanması sonrasında -kendi beyanlarına göre- bir

kafede otururken yakalanmış ve gözaltına alınmışlardır. Başvuru formunda

başvurucular olayların genel akışını anlattıktan sonra Taksim'e geçişe izin

verilmediğini görmeleri üzerine evlerine dağılmaya karar verdiklerini

belirtmişlerdir.

24. Dolayısıyla başvurucuların dağılma kararını aldıktan sonra

toplantıdan bağımsız olarak yakalama ve gözaltı işlemine maruz kalmalarından

şikâyetçi oldukları görülmektedir. Bu çerçevede başvurucuların şikâyetlerinin

özünün haksız yere gözaltına alındıkları, gözaltı süresinin uzatılmasının

haksız olduğu, uzatma kararına karşı yaptıkları itirazın reddedilmesinin hukuka

aykırı olduğu iddialarına ilişkin olması nedeniyle başvurucuların şikâyetlerinin

Anayasa’nın 19. maddesi ile güvence altına alınan özgürlük ve güvenlik hakkı

kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

25. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesi

şöyledir:

"Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun

yollarının tüketilmiş olması şarttır."

26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkı" kenar başlıklı 45.

maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

"İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,

eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının

tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir."

27. Yukarıda belirtilen Anayasa ve Kanun hükümleri gereğince

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece

mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir

kanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincillik niteliği gereği Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun

yollarının tüketilmesi zorunludur (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403,

26/3/2013, § 17).

28. Anayasa Mahkemesi, kanunda öngörülen gözaltı süresinin aşıldığı

veya yakalama ve gözaltına alınmanın hukuka aykırı olduğu iddialarına ilişkin

olarak bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla asıl dava sonuçlanmamış

da olsa -ilgili Yargıtay içtihatlarına atıf yaparak- 5271 sayılı Kanun'un 141.

maddesinde öngörülen tazminat davası açma imkânının tüketilmesi gereken etkili

bir hukuk yolu olduğu sonucuna varmıştır (Hikmet

Kopar ve diğerleri [GK], B. No: 2014/14061, 8/4/2015, §§ 64-72; Hidayet Karaca [GK], B. No: 2015/144,

14/7/2015, §§ 53-64; Günay Dağ ve diğerleri [GK], B. No:

2013/1631, 17/12/2015, §§

141-150).

29. Somut olayda başvurucuların haksız şekilde yakalandıkları ve

gözaltına alındıkları, gözaltı süresinin gerekçesiz uzatılmasına karar

verildiğine ilişkin iddiaları,5271 sayılı Kanun'un 141. maddesi kapsamında

açılacak davada incelenebilir. Bu madde kapsamında açılacak dava sonucuna göre

başvurucuların gözaltına alınmalarının ve gözaltı süresinin yeterli gerekçe

olmadan uzatılmasına karar verildiğinin tespiti hâlinde görevli mahkemece

başvurucular lehine tazminata da hükmedilebilecektir. Buna göre 5271 sayılı

Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolu başvurucuların durumuna uygun,

telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yoludur ve bu olağan başvuru yolu

tüketilmeden yapılan bireysel başvurunun incelenmesi bireysel başvurunun ikincillik niteliği ile bağdaşmamaktadır.

30. Açıklanan gerekçelerle gözaltı işleminin haksız olduğu ve

gözaltı süresinin gerekçesiz uzatıldığı iddiası yönünden başvuru yollarının tüketilmemiş olması

nedeniyle başvurunun kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Toplantı ve Gösteri

Yürüyüşü Düzenleme Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

31. Başvurucular daha önce Taksim'de futbol takımı

taraftarlarının kutlama yaptıklarını, iftar ve benzeri etkinliklerin düzenlendiğini

ancak 1 Mayıs kutlamasına izin verilmediğini, bayram kutlaması için Taksim'e

gitmelerinin engellenmesinin yasal dayanağının bulunmadığını, Taksim'e

gidilmesine izin verilmemesinin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme

haklarını ihlal ettiğini iddia etmişlerdir. Başvuruculardan Miyese

Ergin ayrıca kafeye dinlenmek için girmeden önce yoğun gaz bombasından

etkilendiğini, Taksim'e gitmek isteyenlere müdahale sırasında polisin

kalabalığa ve yakında bulunan mezarlığın içine gaz bombası attığını, tazyikli

su sıktığını gördüğünü belirtmiştir.

32. 6216 sayılı Kanun’un 47. maddesinin (3) numaralı, 48.

maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 59. maddesinin (2), (3) ve (4) numaralı

fıkraları uyarınca Anayasa Mahkemesine başvuru konusu olaylarla ilgili

delilleri sunmak suretiyle olaylar hakkındaki iddialarını ve dayanılan Anayasa

hükmünün kendilerine göre ihlal edildiğine dair açıklamalarda bulunarak hukuki

iddialarını kanıtlamak başvurucuya düşer. Başvuru dilekçesinde bireysel başvuru

kapsamındaki haklardan hangisinin hangi nedenle ihlal edildiği ve buna ilişkin

gerekçeler ve deliller açıklanmalıdır (Sabah

Yıldızı Radyo ve Televizyon Yayın İletişim Reklam Sanayi ve Ticaret Anonim

Şirketi [GK], B. No: 2014/12727, 25/5/2017, § 19).

33. Yukarıda belirtilen koşullar yerine getirilmediği takdirde

Anayasa Mahkemesi, başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle kabul

edilemez bulabilir. İddiaların dayanaktan yoksun olmadığı konusunda Anayasa

Mahkemesinin ikna edilmesi, başvurucu tarafından ortaya konulan somut bilgi ve

belgelerin niteliğine bağlıdır. Başvurucunun başlangıçta, başvuru hakkında

kabul edilemezlik kararı verilmesini önlemek için başvuru formu ve eklerinde

iddialarını destekleyici belgeleri sunması ve gerekli açıklamaları yapması

zorunludur (Veli Özdemir, B. No:

2013/276, 9/1/2014, § 23; Ünal Yiğit,

B. No: 2013/1075, 30/6/2014, § 22).

34. Dosyadaki bilgi ve belgelere göre başvuruculara kutlamalara

katıldıkları ya da katılmak amacıyla toplanmaları gerekçesiyle değil yetkili

merci tarafından kutlama yapılmasına izin verilmeyen bir yer olan Taksim'e

gitmek üzere toplanan grupların dağıtılması sırasında ara sokaklara dağılan

küçük grupların rastlantı sonucu karşılarına çıkan polis aracına saldırmaları

olayıyla bağlantılı olarak ve kamu malına zarar verme eylemlerini işledikleri

gerekçesiyle yakalama ve gözaltı işlemi uygulandığı anlaşılmaktadır. Her ne

kadar o bölgede toplanan kişiler toplantı haklarını kullanmak amacıyla orada

bulunmakta ise de olayın oluş şekli dikkate alındığında başvurucuların toplantı

haklarını kullanmaktan vazgeçtiklerini ve evlerine dağılmaya karar verdiklerini

belirttikleri, bir kafede otururken gözaltına alındıklarını iddia ettikleri

görülmektedir. Bu olgular karşısında başvuruculardan toplantı sonrası gözaltına

alınmalarının yalnızca toplantı haklarını kullanmalarının engellenmesine

yönelik olduğu ve bu suretle toplantı haklarına müdahale edildiğini ikna edici

surette ortaya koymaları ve kanıtlamaları beklenir.

35. Dolayısıyla başvurucuların başvuru formunda toplantı hakkına

ilişkin iddialarını soyut ve genel ifadelerle belirttikleri ve iddialarını

temellendiremedikleri anlaşılmış olup bu suretle yakalama ve gözaltı işleminin

toplantı hakkına yönelik bir müdahale oluşturduğunu kanıtlayamadıkları sonucuna

varılmıştır.

36. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

9/1/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Hicabi DURSUN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Raportör

:

Yücel ARSLAN

Başvurucular

:

1. Mustafa YAVUZ

2. Rifat

KESKİNTÜRK

3. Miyese

ERGİN

Vekilleri : Av. Metin İRİZ