Nuray Kırdal Başvurusu (B. No: 2016/3580)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; katılma payı alacağının tahsili talebiyle açılan

alacak davasında hakkaniyete aykırı karar verilmesi, temyiz ve karar düzeltme

taleplerinin gerekçesiz olarak reddedilmesi, onama ilamı ile birlikte maktu

harca hükmedilmesi gerektiği hâlde nispi harca hükmedilmesi ve yargılamanın

makul sürede sonuçlandırılmaması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal

edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 22/2/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu 14/1/2011 tarihinde kesinleşen kararla boşanmış,

11/5/2001 tarihinde boşandığı eşi ile birlikte müşterek edindikleri taşınmazın

katkı payı alacağının davalıdan tahsiline karar verilmesi talebiyle dava

açmıştır. Başvurucu; taraflar arasında düzenlenen boşanma protokolünde dava

konusu evin müştereken edinildiğinin kabul edildiğini, bu evin edinilmesinde

büyük bir katkısının olduğunu açıklamıştır.

8. İlk derece mahkemesi taşınmazın değerinin tespiti açısından

mahallinde keşif icra etmiş, dosya katkı payının tespiti için dosyayı

bilirkişiye tevdi etmiştir. Safranbolu Asliye Hukuk Mahkemesi (aile mahkemesi

sıfatıyla) 25/2/2013 tarihinde gerekçeli kararında tarafların taşınmazın

edinilmesindeki katkısının ibraz edilen deliller doğrultusunda somut olarak

tespitinin mümkün olmadığını açıklamıştır. Mahkeme; bu sebeple tarafların

katkısının hakkaniyet ilkesi ve davalının elde etmiş olduğu gelirin davacıya

oranla fazla oluşu, davacının gelirinin bir kısmını kişisel ihtiyaçlarına

kullanmak zorunda oluşu, davalının ise ev başkanı sıfatıyla müşterek hayatın

ihtiyaçlarına daha fazla katkıda bulunmuş olmasının hayatın olağan akışına

uygun düştüğünü, taşınmazın edinilmesindeki katkının %50 olarak tespitinin

hakkaniyete uygun olduğunu belirtmiştir. Mahkeme bu gerekçelerle taşınmazın

dava tarihi itibarıyla tespit edilen değerinin yarısının davalıdan alınarak

davacı tarafa verilmesine, davanın kısmen kabul edilmiş oluşu hakkaniyet gereği

olduğundan yargılama giderlerinin davalı üzerinde bırakılmasına karar

vermiştir.

9. Başvurucu temyiz dilekçesinde, taşınmazın edinilmesindeki

katkısının davalıya oranla daha fazla olduğunu, hem öğretmenlik yaparak

kazandığı gelirle maddi katkı sağladığını hem de ev yaşamında gerekli ve zaruri

işleri ifa ederek katkıda bulunduğunu açıklamıştır. Başvurucu bu sebeple

taşınmazın edinilmesindeki katkısının %60 oranında olduğu kanaatine itibar

edilerek taleplerinin tamamen kabulüne karar verilmemesinin hatalı olduğunu ileri

sürmüştür.

10. Tarafların temyiz talepleri Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin

onama ilamıyla reddedilmiş, bu kararda başvurucu aleyhine 187,85 TL peşin

harcın mahsubuyla 3.569,15 TL harca hükmedilmiştir. Başvurucunun karar düzeltme

talebinin aynı Daire tarafından reddedilmesi üzerine karar kesinleşmiştir.

11. Nihai karar 18/1/2016 tarihinde tebliğ edilmiş, başvurucu

17/2/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

12. 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 15.

maddesi şöyledir:

"Yargı harçları (1) sayılı tarifede

yazılı işlemlerden değer ölçüsüne göre nispi esas üzerinden, işlemin nev'i ve

mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınır."

13. 492 sayılı Kanun'un 16. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Değer ölçüsüne göre harca tabi

işlemlerde (1) sayılı tarifede yazılı değerler esastır. Müdahelenin men'i

tescil ve tapu kayıt iptali gibi gayrimenkulün aynına taallük eden davalarda

gayrimenkulün değeri nazara alınır."

14. 492 sayılı Kanun'a ek 1 sayılı Tarife'nin 2015 yılına ait ''Yargı Harçları" bölümünün nispi harca

ilişkin (a) ve (e) bentleri şu şekildedir:

"(a) Konusu belli bir değerle ilgili

bulunan davalarda esas hakkında karar verilmesi halinde hüküm altına alınan

anlaşmazlık konusu değer üzerinden (binde 59,4)

...

(e) Yukarıdaki nisbetler Bölge Adliye

Mahkemeleri, Bölge İdare Mahkemeleri, Danıştay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi

ve Yargıtayın tasdik veya işin esasını hüküm altına aldığı kararları için de

aynen uygulanır."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

15. Mahkemenin 20/10/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. İncelemenin Kapsamı

16. Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

''Herkes, meşru vasıta ve yollardan

faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve

savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”

17. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu; Anayasa'nın 5., 10., 17., 36. ve

148/3. maddelerinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucunun iddialarının

özünün adil yargılanma hakkının güvencelerinden olan makul sürede yargılanma,

gerekçeli karar ve mahkemeye erişim haklarına ilişkin olduğu, bu kapsamda bir

inceleme yapılması gerektiği değerlendirilmiştir.

B. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

18. Başvurucu, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

19. Bireysel başvuru yapıldıktan sonra yürürlüğe giren 25/7/2018

tarihli ve 7145 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek

Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmiştir.

20. 6384 sayılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre

yargılamaların uzun sürmesi ve yargı kararlarının geç veya eksik icra edilmesi

ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yapılan ve bu maddenin

yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan

bireysel başvuruların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul

edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat

üzerine Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı (Tazminat

Komisyonu) tarafından incelenmesi öngörülmüştür.

21. Ferat Yüksel (B.

No: 2014/13828, 12/9/2018) kararında Anayasa Mahkemesi; yargılamaların makul

sürede sonuçlandırılmadığı ya da yargı kararlarının geç veya eksik icra

edildiği ya da hiç icra edilmediği iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce

gerçekleştirilen bireysel başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna

başvuru imkânının getirilmesine ilişkin yolu ulaşılabilir olma, başarı şansı

sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesinin bulunup bulunmadığı yönlerinden

inceleyerek bu yolun etkililiğini tartışmıştır.

22. Ferat Yüksel

kararında özetle anılan başvuru yolunun kişileri mali külfet altına sokmaması

ve başvuruda kolaylık sağlaması nedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş

şekli itibarıyla ihlal iddialarına makul bir başarı şansı sunma kapasitesinden

mahrum olmadığı ve tazminat ödenmesine imkân tanıması ve/veya bu mümkün

olmadığında başka türlü telafi olanakları sunması nedenleriyle potansiyel

olarak yeterli giderim sağlama imkânına sahip olduğu hususunda

değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat

Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesi,

ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma

ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Tazminat Komisyonuna

başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun

ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak başvuru yollarının

tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (Ferat Yüksel, §§ 35, 36).

23. Mevcut başvuruda, söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren

bir durum bulunmamaktadır.

24. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

C. Gerekçeli Karar Hakkının İhlal Edildiğine

İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

25. Başvurucu, taleplerinin Yargıtayca gerekçesiz şekilde

reddedildiğini belirterek gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

2. Değerlendirme

26. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında herkesin adil

yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiş ancak gerekçeli karar hakkından

açıkça söz edilmemiştir. Bununla birlikte Anayasa'nın 36. maddesine adil yargılanma ibaresinin eklenmesine

ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de

güvence altına alınan adil yargılama hakkının madde metnine dâhil edildiği

vurgulanmıştır. Nitekim Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesinin (1)

numaralı fıkrasındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının kapsamına gerekçeli

karar hakkının da dâhil olduğu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) birçok

kararında vurgulanmıştır. Dolayısıyla Anayasa’nın 36. maddesinde düzenlenen

adil yargılanma hakkının gerekçeli karar hakkı güvencesini de kapsadığının

kabul edilmesi gerekir (Abdullah Topçu,

B. No: 2014/8868, 19/4/2017, § 75).

27. Anayasa'nın 141. maddesinin üçüncü fıkrasında da “Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli

olarak yazılır.” denilerek mahkemelere kararlarını gerekçeli yazma

yükümlülüğü yüklenmiştir. Anayasa’nın bütünlüğü ilkesi gereği anılan Anayasa

kuralı da gerekçeli karar hakkının değerlendirilmesinde gözönünde

bulundurulmalıdır (Abdullah Topçu,

§ 76).

28. Gerekçeli karar hakkı, yargılamada ileri sürülen tüm

iddialara ayrıntılı şekilde yanıt verilmesi gerektiği şeklinde anlaşılamaz. Bu

nedenle, gerekçe gösterme zorunluluğunun kapsamı kararın niteliğine göre

değişebilir (Mehmet Yavuz, B. No:

2013/2995, 20/2/2014, § 51). Kanun yolu incelemesi yapan mercinin yargılamayı

yapan mahkemeyle aynı sonuca ulaşması ve bunu aynı gerekçeyi kullanarak veya

atıfla kararına yansıtması, kararın gerekçelendirilmiş olması bakımından

yeterlidir (Yasemin Ekşi, B. No:

2013/5486, 4/12/2013, § 57).

29. Somut olayda kanun yolu incelemesi sonucunda verilen

kararda, derece mahkemesinin değerlendirme konusu hüküm ve gerekçesinin uygun

bulunduğu dikkate alındığında gerekçeli karar hakkına yönelik bir ihlalin bulunmadığının

açık olduğu anlaşılmaktadır.

30. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

D. Mahkemeye Erişim Hakkının

İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

31. Başvurucu; Mahkemece eksik hüküm altına alınan 10.000 TL

yönünden temyiz yoluna başvurduğunu, maktu harca hükmedilmesi gerekirken dava

değeri üzerinden 3.757 TL harçtan sorumluluğuna hükmedilmesi nedeniyle hak

arama hürriyetinin kısıtladığını ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

32. Harç; devletin yüklenmiş olduğu görevleri yerine

getirebilmek için anayasal sınırlar içinde egemenlik yetkisine dayanarak

değerlendirdiği, çeşitli kaynaklardan elde etmiş olduğu vergi ve resim gibi bir

çeşit kamu geliridir. Ayrıca harç, bireylerin özel menfaatlerine ilişkin olarak

kamu hizmetlerinden yararlanmaları karşılığında bu hizmetlerin maliyetlerine

katılmaları amacıyla zor unsuruna dayanılarak alınan mali yükümlülüktür (AYM,

E. 2009/27, K. 2010/9, 14/1/2010).

33. Hukuk yargılamalarında uygulanan ve AİHM kararlarında da

geçen "Kaybeden öder."

ilkesi, tarafların yargılamadaki başarı oranına göre kazanılan veya kaybedilen

değer oranında lehine veya aleyhine mahkeme masraflarının hükmedilmesine

ilişkin düzenlemeleri ifade eder (Hüseyin

Sezen, B. No: 2013/1793, 18/9/2014, § 50).

34. 492 sayılı Kanun'a ek 1 sayılı Tarife'ye göre konusu belli

bir değerle ilgili bulunan davalarda esas hakkında karar verilmesi hâlinde

hüküm altına alınan anlaşmazlık konusu değer üzerinden nispi harca hükmedilir

ve bu şekildeki bir hükmün Yargıtay tarafından onanması durumunda da aynı

oranda nispi harca hükmedilir. Somut olaydaki davada başvurucu lehine 55.000 TL

tazminata hükmedilmiş ve bu karar Yargıtay tarafından onanmıştır. Dolayısıyla

başvurucunun iddiası açıkça dayanaktan yoksundur.

35. Açıklanan gerekçelerle başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

20/10/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Raportör : Pınar ARMAĞAN YILDIRIM Başvurucu : Nuray KIRDAL Vekili : Av. Dursun Ali HATİPOĞLU