Olcay Kalaycı Başvurusu (B. No: 2018/1574)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru; yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul

sürede yargılanma hakkının, birleşen davalardan her biri için aleyhe yüklenen

vekâlet ücreti nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddialarına

ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 28/12/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucunun T. Eğitim Vakfı Haydarpaşa Öğrenci Yurdu

kantininde 7/11/2008 tarihinde kantin sorumlusu olarak başladığı iş akdi

20/9/2010 tarihinde feshedilmiştir.

8. Başvurucu 11/10/2010 tarihinde T. Eğitim Vakfı, Müflis

D. Gıda Sanayı Ticaret A.Ş. (Eski unvanı K. Et Hazır Yemek Gıda Üretim ve

Dağıtım Sanayi Ticaret Ltd. Şti.) ve C. N. aleyhine Üsküdar 1. İş Mahkemesinde

(1. İş Mahkemesi) iş sözleşmesinden kaynaklanan 26.330 TL talepli alacak davası

açmıştır. Başvurucu dava dilekçesinde iş akdinin haksız feshedildiğini, ihbar

tazminatının ödenmediğini, çalışma süresinin Sosyal Güvenlik Kurumuna eksik bildirildiğini,

dinî bayramlar hariç saat 9.00-01.00 arasında çalıştığını, öğle tatili

kullandırılmadığını belirterek ihbar ve kıdem tazminatları ile fazla çalışma ve

genel tatil ücretine hükmedilmesini istemiştir.

9. Başvurucu, 1. İş Mahkemesinde açılan davaya konu fesih

sebebiyle aynı davalılar aleyhine 7/5/2012 tarihinde Üsküdar 3. İş Mahkemesinde

(3. İş Mahkemesi) bu defa temerrüt ihtarnamesinde belirtilen dört aylık ücret

alacağının ödenmeyen kısmı olan 1.894,88 TL için alacak davası açmıştır.

10. 3. İş Mahkemesi 30/10/2012 tarihli kararıyla, davanın

1. İş Mahkemesindeki dava ile birleştirilmesine, birleşen dosyanın 1. İş

Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.

11. 1. İş Mahkemesinde görülmekte olan dava İstanbul

Anadolu 5. İş Mahkemesi (5. İş Mahkemesi) esasına kaydedilmiş, 5. İş Mahkemesi

19/11/2013 tarihli kararıyla davanın kısmen kabul kısmen reddine karar

vermiştir.

12. Temyiz incelemesi sonucunda Yargıtay 9. Hukuk Dairesi

(Daire) 13/10/2014 tarihli kararıyla davanın adi ortaklık sebebiyle zorunlu

dava arkadaşı olan T. Otomatik Satış Sistemleri Gıda İşletme Pazarlama Sanayi

Dış Ticaret A.Ş.ye dava dilekçesinin gönderilerek taraf teşkilinin sağlanması

ve işyeri vekili olan davalılardan C.N.ye karşı açılan davanın husumet yokluğu

sebebiyle reddedilmesi gerektiği gerekçesiyle 5. İş Mahkemesi kararını

bozmuştur.

13. 5. İş Mahkemesi 15/12/2015 tarihinde Daire kararına

uyulmak suretiyle davanın kısmen kabul kısmen reddine karar vermiştir.

14. Dairenin 27/10/2016 tarihli kararıyla 5. İş Mahkemesi

kararının ücret alacağı ve ihbar tazminatı yönünden bozulmasına karar

verilmiştir.

15. 5. İş Mahkemesi 16/5/2017 tarihli kararıyla davanın

kısmen kabul kısmen reddine karar vermiştir. Karar gerekçesinde; birleşen 3. İş

Mahkemesinde açılan dava yönünden davalı C.N. adına açılan davanın husumetten

reddine, C.N.nin kendisini vekil ile temsil ettirmesinden dolayı başvurucu

aleyhine 1.980 TL vekâlet ücretine, ücret alacağı talebinden 1.784 TL'nin

kabulüne ve 1.784 TL başvurucu lehine vekâlet ücretine, reddedilen kısım için

başvurucu aleyhine 110 TL vekâlet ücretine hükmedilmiştir. Asıl dava yönünden

ise davanın C.N. yönünden husumetten reddine, başvurucu aleyhine 1.980 TL

vekâlet ücretine, 3.059,63 TL kıdem tazminatına, 180,43 TL genel tatil

alacağına, 2.401,93 TL hafta tatili alacağına, 8.165,69 TL fazla çalışma

alacağına, ihbar tazminatı talebinin reddine kabul edilen miktar üzerinden

başvurucu lehine 1.980 TL, reddedilen miktar üzerinden 1.980 TL başvurucu

aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmiştir.

16. Başvurucu; davaların birleştirilerek tek dava hâline

geldiğini, her bir dava yönünden ayrı ayrı vekâlet ücretine hükmedilmesinin

hukuka aykırı olduğunu da belirterek diğer itirazlarıyla birlikte mahkeme

kararını temyiz etmiştir. Temyize konu karar Dairenin 9/11/2017 tarihli

kararıyla onanmıştır.

17. Nihai karar 4/12/2017 tarihinde başvurucuya tebliğ

edilmiş, başvurucu 28/12/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ

HUKUK

A. İlgili

Mevzuat

18. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 297. maddesinin (2) numaralı bendi şöyledir:

“Hükmün sonuç kısmında, gerekçeye ait

herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen

hükümle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıra numarası altında;

açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi gereklidir.”

19. 2/1/2017 tarihli ve 29936 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin 8. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

"Bir davanın takibi sırasında ...,

başka bir davanın bu davayla birleştirilmesi ... durumunda, her dava için ayrı

ücrete hükmolunur."

B. Yargıtay

İçtihadı

20. Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 1/10/2013 tarihli ve

E.2013/1505, K.2013/23916 numaralı kararının ilgili kısmı şöyledir:

"...6100

sayılı HMK’nun 297/2. maddesi gereğince bir davada istek sonuçlarından her biri

hakkında verilen hükümle taraflara yüklenilen borç ve tanınan hakların,

mümkünse sıra numarası altında birer birer, açık, şüphe ve tereddüt

uyandırmayacak şekilde gösterilmesi gerekli olup, davaların birleştirilmesi

durumunda da, asıl ve birleşen davaların birbirinden bağımsız, müstakil davalar

olması nedeniyle, hüküm kısmında her bir dava hakkında o davaya ilişkin vekalet

ücretleri ve mahkeme masraflarıyla birlikte ayrı ayrı hüküm kurulması zorunludur.

Somut olayda, mahkemece asıl ve birleşen davada talep edilen alacak miktarları

yönünden, mahkeme masrafları ve vekalet ücretleri ile birlikte ayrı ayrı hüküm

kurulmamış olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.

..."

21. Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 1/2/2018 tarihli ve

E.2016/8338, K.2018/690 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

"...

Bilindiği üzere 6100 sayılı Hukuk

Muhakemeleri Kanunu'nun297/2. maddesinde; hüküm kısmında isteklerden her biri

hakkında verilen hükümle taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların açık şüphe

ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesinin zorunlu olduğu

düzenlenmiştir. Öte yandan birleşen davalar birlikte görülmekle birlikte ayrı

dava olma özelliğini korumaya devam eder. Bu nedenle her bir dava hakkında ayrı

ayrı hüküm kurulması gerektiğinde kuşku yoktur.

Ne

var ki, somut olayda asıl ve birleşen dava hakkında ayrı ayrı hüküm kurulmamış

olması (ecrimisil yönünden istenilen dönemler ve taraflar da gözetilmek

suretiyle) doğru olmadığı gibi6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun(HMK)

297/2. Maddesi gözetilerek her bir dava hakkında harç, yargılama masrafı ve

vekalet ücreti bakımından da ayrı ayrı hüküm kurulması gerektiğinin

düşünülmemesi doğru değildir.

..."

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

22. Mahkemenin 18/11/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun

İddiaları

23. Başvurucu, uzun süren yargılama nedeniyle makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

24. Bireysel başvuru yapıldıktan sonra 31/7/2018 tarihli

ve 30495 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 25/7/2018 tarihli

ve 7145 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle

Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmiştir.

25. 6384 sayılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre

yargılamaların uzun sürmesi ve yargı kararlarının geç veya eksik icra edilmesi

ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yapılan ve bu maddenin

yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan

bireysel başvuruların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul

edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat

üzerine Bakanlık İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı (Tazminat

Komisyonu) tarafından incelenmesi öngörülmüştür.

26. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018)

kararında Anayasa Mahkemesi yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı ya

da yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği

iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurulara

ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru imkânının getirilmesine ilişkin

yolu ulaşılabilir olma, başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama

kapasitesinin bulunup bulunmadığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini

tartışmıştır.

27. Bahsi geçen kararda özetle anılan başvuru yolunun

kişileri mali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlaması

nedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarına

makul bir başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı ve tazminat

ödenmesine imkân tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi

olanakları sunması nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama

imkânına sahip olduğu hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat

Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk

bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve

yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Tazminat Komisyonuna başvuru

yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil

niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak başvuru yollarının tüketilmemiş

olması nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (Ferat Yüksel, §§

35, 36).

28. Mevcut başvuruda söz konusu karardan ayrılmayı

gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

29. Açıklanan gerekçelerle başvurunun başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

B. Mahkemeye

Erişim Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun

İddiaları

30. Başvurucu; 5. İş Mahkemesinin lehine 15.591,73 TL

işçilik alacağına hükmettiğini, buna karşılık birleştirilen her bir davada

taraf vekilleri için ayrı ayrı vekâlet ücretine hükmederek toplamda 6.050 TL

vekâlet ücretine karar verildiğini belirterek adil yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

31. Anayasa’nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak

alınacak “Hak arama hürriyeti” kenar başlıklı 36. maddesinin

birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes, meşrû vasıta ve yollardan

faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve

savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”

32. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucunun birleşen davaların her biri için vekâlet ücretine

hükmedilmesine yönelik şikâyetinin mahkemeye erişim hakkı kapsamında

incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

33. Mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne

taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını

isteyebilmek anlamına gelmektedir. Kişinin mahkemeye başvurmasını engelleyen

veya mahkeme kararını anlamsız hâle getiren, bir başka ifadeyle mahkeme

kararını önemli ölçüde etkisizleştiren sınırlamalar mahkemeye erişim hakkını

ihlal edebilir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52).

34. Taraflardan birinin yargılamadaki başarı oranına göre

kazanılan veya kaybedilen değer oranında lehine veya aleyhine mahkeme

masraflarının ödenmesine hükmedilmesine yönelik düzenlemeler mahkemeye erişim

hakkına müdahale oluşturmakta ise de abartılı, zorlama veya ciddiyetten yoksun

talepleri disipline etmeye yönelik orantılı müdahaleler meşru görülebilir.

Ancak bu sınırlamaların hakkın özüne zarar vermeyecek nitelikte, meşru bir

amaca dayalı ve kullanılan aracın sınırlama amacı ile orantılı olması, kamu

yararının gerekleri ile bireyin hakları arasında kurulmaya çalışılan adil

dengeyi bozacak şekilde birey aleyhine katlanılması zor külfetler yüklememiş

olması gerekir (Özkan Şen, §§ 61, 62).

35. Vekâlet ücreti, davayı vekille takip eden ve davası

kabul edilen lehine hükmedilen bir ücrettir. Dava aşamasında kimin lehine ya da

aleyhine olacağı önceden belli olmayan bu ücret yükümlülüğü, bir usul kuralı

olup mahkemeye erişim hakkı ile ilişkilidir (Serkan Acar, B. No:

2013/1613, 2/10/2013, § 38).

36. Mahkemeye erişim hakkı, kural olarak mutlak bir hak

olmayıp sınırlandırılabilen bir haktır. Bununla birlikte getirilecek

sınırlandırmaların hakkın özünü zedeleyecek şekilde hakkı kısıtlamaması, meşru

bir amaç izlemesi, açık ve ölçülü olması, başvurucu üzerinde ağır bir yük

oluşturmaması gerekir (Serkan Acar, § 38).

37. Vekâlet ücreti bir yargılama gideri olup kural olarak

bu tür giderler mahkemeye erişim hakkına müdahale teşkil eder. Ancak gereksiz

başvuruların önlenerek dava sayısının azaltılması ve böylece mahkemelerin

gereksiz yere meşgul edilmeksizin uyuşmazlıkları makul sürede bitirebilmesi

amacıyla başvuruculara belli yükümlülükler öngörülebilir. Bu yükümlülüklerin

kapsamını belirlemek kamu otoritelerinin takdir yetkisi içindedir. Öngörülen

yükümlülükler dava açmayı imkânsız hâle getirmedikçe ya da aşırı derecede

zorlaştırmadıkça mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği söylenemez (Serkan

Acar, § 39).

38. Başvurucu, somut olayda iş sözleşmesinin haksız

olarak feshedilmesi nedeniyle ödenmeyen işçilik alacaklarının tahsili istemiyle

asıl işveren, alt işveren ve işveren vekiline karşı dava açmıştır. Söz konusu

feshe dayalı olarak temerrüt ihtarnamesindeki ödenmeyen ücret alacağına ilişkin

aynı davalılar aleyhine açtığı ikinci dava açılan ilk dava ile

birleştirilmiştir. İlk derece mahkemesi yapmış olduğu yargılama sonucunda bir

kısım işçi alacağının ödenmediği saptamasında bulunarak hem asıl hem de

birleştirilen davanın kısmen kabulüne karar vermiş ve redde konu miktar

yönünden kendisini vekille temsil ettiren her bir davalı lehine ve her bir dava

için ayrı olmak üzere vekâlet ücretine hükmetmiştir.

39. Başvurucu tarafından açılan davaların kaybedilmesi

durumunda kaybedilen kısım yönünden aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi

öngörülebilir bir durumdur. 6100 sayılı Kanun'da, Avukatlık Asgari Ücret

Tarifesi'nde ve Yargıtay içtihatlarında birleştirilerek görülen davaların ayrı

dava özelliklerini devam ettirdiği, her dava için açıkça ayrı hüküm kurulması

ve ayrı vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiği belirtilmiştir (bkz. §§ 20-21).

Bu durumda başvurucunun açtığı davalar yönünden kendisine ayrı bir muamele

yapılarak birleşen davalar için tek bir dava gibi vekâlet ücretine

hükmedilmesini gerektiren bir durumun bulunduğu söylenemez.

40. Açıklanan gerekçelerle başvurunun açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

A. 1. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ

OLDUĞUNA,

2. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine

ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL

EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerine BIRAKILMASINA

18/11/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Raportör : Tuğba TUNA IŞIK Başvurucu : Olcay KALAYCI Vekili : Av. Yıldırım Kemal AKINCI