Roche Dıagnostıcs Turkey A.ş. Başvurusu (B. No: 2014/20036)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; kamu kurumundan alacağın tahsil edilememesi ve İcra

Hukuk Mahkemesinde yapılan şikâyet incelemesinde savunma hakkının kısıtlanması

ile duruşmasız karar verilmesi nedenleriyle mülkiyet ve adil yargılanma

haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 24/12/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucu, Hacettepe Üniversitesinin 2009-2011 yılları

arasında mal ve hizmet alım ihaleleri sonucu tıbbi malzeme teslimi nedeniyle oluşan

toplam 13.465.980,13 TL tutarındaki fatura borcunu 16/3/2011, 19/8/2011,

30/1/2012 ve 11/5/2012 tarihlerinde temlik almıştır.

10. Hacettepe Üniversitesi Rektörlüğü 13/4/2011, 20/9/2011 ve

17/12/2012 tarihlerinde başvurucu Firmaya gönderdiği yazılar ile söz konusu

borcun başvurucu Firmanın hesaplarına alınarak ödemelerin yapılacağını

bildirmiştir.

11. Başvurucu herhangi bir ödeme yapılmaması üzerine Hacettepe

Üniversitesi Rektörlüğü aleyhine 28/6/2013 tarihinde Ankara 15. İcra Dairesinde

icra takibi başlatmış, ödeme emri borçlu idareye 25/7/2013 tarihinde tebliğ

edilmiş, ilgili İcra Dairesince borçlu idarenin banka hesaplarına haciz

konulması için bankalara haciz ihbarnamesi gönderilmiş, ayrıca Sağlık Bakanlığı

ve Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna haciz müzekkereleri yazılmıştır.

12. Borçlu idare ilgili İcra Dairesinin işlemlerine karşı devlet

mallarının haczedilemeyeceği gerekçesiyle Ankara 14. İcra Hukuk Mahkemesine

şikâyette bulunmuş, yapılan değerlendirme sonucu 20/11/2013 tarihinde şikâyetin

kabulüne karar verilmiştir. Kararın ilgili kısımları şöyledir:

"...

Dosya

içerisinde bulunan tüm bilgi ve belgelerin değerlendirilmesi neticesinde de;Borçlu üniversitenin 5018 Sayılı Kanuna tabi olduğu, bu

kanunun 3.maddesinin i bendindekamu gelirlerinin

belirlendiği, bu gelirlerin de kamu malı sayıldığı, 2547 Sayılı Kanunun

56.maddesi gereği devlet üniversitelerinin genel bütçeye dahil kamu kurum ve

kuruluşlarına ait muafiyetten yararlanacağı, üniversite mal ve gelirlerinin

devlet malıolması sebebi ile İ.İ.K.nun

82/1 maddesi gereği haczedilemeyeceği, şikayetin kabulü gerektiği kanaatine

varılmış olmakla;

..."

13.İlk Derece Mahkemesi kararı Yargıtay 12. Hukuk Dairesince

11/3/2014 tarihinde onanmış, karar düzeltme istemi de 25/9/2014 tarihinde

reddedilmiş, karar düzeltme talebinin reddine ilişkin ilam başvurucuya

24/11/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.

14. Başvurucu 24/12/2014 tarihinde, söz konusu alacağını tahsil

edemediğini belirterek bireysel başvuruda bulunmuştur.

15.İlgili idare ve başvurucu tarafından Anayasa Mahkemesine

sunulan 10/11/2016 tarihli dilekçeler ile söz konusu alacak kapsamında

25/11/2015 tarihinde taraflar arasında protokol imzalandığı vealacaktan

belli bir oranda indirim yapılması karşılığında 11.672.704,43 TL'nin 12 taksit

hâlinde ödenmesinin kararlaştırıldığı, son ödemenin ise 20/10/2016 tarihinde

yapılarak protokol gereğinin yerine getirildiği ve güncel olarak alacak/borç

ilişkisinin bulunmadığı beyan edilmiştir.

16. Başvurucu aynı dilekçesinde yukarıdaki açıklamalara ek

olarak her ne kadar protokol gereği yerine getirilmiş ise de mağduriyetinin

indirim uygulanarak yapılan geç ödemeler nedeniyle devam ettiğini ifade

etmiştir.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 8/6/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Mülkiyet Hakkınınİhlal Edildiğine İlişkin İddia

18.Başvurucu; ilgili kamu kurumundan alacağını tahsil edememesi

nedeniyle adil yargılanma hakkının, mülkiyet hakkının ve eşitlik ilkesinin

ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

19. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu her ne kadar alacağını tahsil

edememesi sebebiyle adil yargılanma hakkı ve hak arama özgürlüğü ile eşitlik

ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüşse de başvuruya konu alacağın bir

mahkeme kararından kaynaklanmadığı, ödenmeyen bir sözleşme alacağının söz

konusu olduğu anlaşıldığından şikâyetlerin bir bütün olarak mülkiyet hakkı

kapsamında değerlendirilmesi uygun görülmüştür (Mehmet Zeki Genç, B. No: 2013/7139, 17/2/2016).

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

20. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan

mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna

karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

21. Bireysel başvuru yoluyla mülkiyet hakkının ihlal edildiği

iddiasının ileri sürülebilmesi için mülkiyetin konusu olan "sahip

olunan bir mülk"e, ihlal sonucunu doğuracak bir

müdahalenin bulunması gerekmektedir (Selçuk

Emiroğlu, B. No: 2013/5660, 20/3/2014, § 26).

22. Bir alacağın; mahkeme hükmü, hakem kararı veya idari bir

kararla yeterli derecede icra edilebilir kılındığının ortaya konulması hâlinde

mülk olarak kabul edilmesi gerekir. Bu kapsamda kamu kurum ve kuruluşlarının

borç ikrarı içeren alacakları ödememesi, mülkiyetten barışçıl yararlanma ve

mülkiyete saygı ilkesinin ihlali anlamında gelecektir (Mehmet Zeki Genç, §§ 30, 40).

23. Anayasa Mahkemesinin benzer başvuru niteliğini taşıyan

17/2/2016 tarihli Mehmet Zeki Genç

kararında belirtilen ilkeler dikkate alındığında somut olayda yukarıda

belirtilen nitelikteki idari kararların (bkz. § 10) üzerinden -başvurucu ile

bir protokol imzalanmasına ve uzlaşılan bir ödeme planının başvurucuya

sunulmasına kadar- yaklaşık 4 yıl 8 ay geçmesi nedeniyle mülkiyet hakkının

ihlal edildiği sonucuna varmak gerekir.

24. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 35. maddesinde güvence

altına alınan mülkiyet hakkının edildiğine karar verilmesi gerekir.

B. Silahların Eşitliği ve Çelişmeli Yargılama

İlkelerinin İhlal Edildiğine İlişkin İddialar

25. Başvurucu; şikâyete ilişkin Ankara 14. İcra Hukuk

Mahkemesinde görülen yargılamada dava dilekçesi kendisine tebliğ edilmeden,

savunma yapma imkânı sağlanmadan ve duruşmasız olarak değerlendirme

yapıldığını, temyiz incelemesi aşamasında da duruşma yapılması talebi dikkate

alınmadan dosya üzerinden eksik inceleme ile karar verildiğini belirterek adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

26. Yapılan yargılama sırasında tanık dinletme hakkı da dâhil

olmak üzere delillerin ibrazı ve değerlendirilmesi adil yargılanma hakkının

unsurlarından biri olarak kabul edilen silahların eşitliği ilkesi kapsamında

kabul edilmektedir (Güher Ergun ve diğerleri,

B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 38). Silahların eşitliği ilkesi davanın

taraflarının usule ilişkin haklar bakımından aynı koşullara tabi tutulması ve

taraflardan birinin diğerine göre daha zayıf bir duruma düşürülmeksizin iddia

ve savunmalarını makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme fırsatına sahip

olması anlamına gelir (Yaşasın Aslan,

B. No: 2013/1134, 16/5/2013, § 32).

27. Adil yargılanma hakkının unsurlarından olan çelişmeli

yargılama ilkesitaraflara dava malzemesi hakkında

bilgi sahibi olma ve yorum yapma hakkının tanınmasını, bu nedenle tarafların

yargılamanın bütününe aktif olarak katılmasını gerektirmektedir. Silahların

eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri kapsamında yapılacak inceleme, başvuru

konusu yargılamanın bir bütün olarak adil olup olmadığının değerlendirilmesidir

(Ahmet Türko,

B. No: 2013/5949, 12/3/2015, § 33).

28. Somut olayda davanın niteliği itibariyle duruşma

yapılmaksızın karar verilmiş olsa da şikâyet konusunun -İlk Derece Mahkemesi

kararında da belirtildiği üzere- bir kamu kurumu olan ve gelirleri de kamu

geliri olarak kabul edilen Hacettepe Üniversitesi Rektörlüğü mal ve gelirlerine

haciz konulması işlemleri olduğu, kararda başvurucunun alacağının varlığı veya

geçerliliğinin tartışılmadığı, sadece haciz uygulanan anılan kamu kurumu mal ve

gelirleri üzerindeki hacizlerin kaldırıldığı, başvurucunun alacağının varlığı

üzerinde bir etki yaratmadığı anlaşılmaktadır.

29. Öte yandan 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas

Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca icra mahkemesine arz edilen hususların ivedi iş

niteliğinde olduğu ve bu işlerde basit yargılama usulünün öngörüldüğü, aynı

maddenin sağladığı takdiri yetki gereğince yerel Mahkemece duruşma açılmadan

karar verildiği, verilen kararın tarafların bilgisine ve üst derece yargı

denetimine sunulduğu, taraflara itiraz ve taleplerini sunma imkânı tanındığı

görülmektedir. Bununla birlikte başvurucunun bireysel başvuru formunda, yerel

Mahkemece ve Yargıtayca yapılan temyiz incelemesinde

duruşma açılarak inceleme yapılması hâlinde temyiz ve karar düzeltme

dilekçelerinde ileri sürdüğü hususlardan başka dava sonucunu etkileyecek ne

gibi delillerin bulunduğuna yönelik açıklamalarının yer almadığı görülmektedir.

Bu nedenlerle somut olayda silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama

ilkelerine yönelik açık ve görünür bir ihlal bulunmadığı sonucuna

varılmaktadır.

30. Açıklanan gerekçeyle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

C. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

31. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı

fıkrası şöyledir:

“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının

ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi

hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere

hükmedilir…”

32. Başvurucu, maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

33. Somut olayda mülkiyet hakkınınihlal

edildiği sonucuna varılmıştır.

34. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları

karşılığında başvurucuya net 14.400 TL manevi tazminat ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

35. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için

başvurucunun uğradığını iddia ettiği maddi zarar ile tespit edilen ihlal

arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Başvurucunun bu konuda herhangi bir belge

sunmamış olması nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi

gerekir.

36. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.800

TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.006,10 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

B. Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet

hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvurucuya net 14.400 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,

tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,

D. 206,10 TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam

2.006,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin bilgi için Hacettepe Üniversitesi

REKTÖRLÜĞÜNE GÖNDERİLMESİNE,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

8/6/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Recep

KÖMÜRCÜ

Celal Mümtaz

AKINCI

Raportör Yrd.

:

İsmail Emrah

PERDECİOĞLU

Başvurucu : Roche Diagnostics Turkey A.Ş. Temsilcisi : Özger GÜNERLİ Vekili : Av. İlmutluhan SELÇUK