Volkan Doğdu Başvurusu (B. No: 2016/4186)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kararın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki bir

iddiaya ayrı ve açık yanıt verilmemesi nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal

edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 29/2/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş verilmesine gerek görülmediğini

bildirmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

8. Tarsus İlçe Emniyet Müdürlüğünün talebi üzerine Tarsus

Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından bir suç örgütüne yönelik olarak teknik takip

destekli soruşturma başlatılmış, bu soruşturma kapsamında elde edilen

bilgilerden S.Y. isimli şahıs liderliğinde kurulduğu iddia edilen ikinci bir

suç örgütünün varlığından şüphelenilerek yeni bir soruşturma başlatılmıştır.

9. Bahsi geçen ikinci suç örgütü hakkında hazırlanan soruşturma

dosyası görevsizlik kararı ile Adana Cumhuriyet Başsavcılığına (CMK mülga 250

madde ile görevli) (Başsavcılık)gönderilmiştir.

10. Başsavcılığın 23/2/2009 tarihli iddianamesi ile başvurucunun

da aralarında yer aldığı bazı şüphelilerin suç örgütü üyesi olma, suç

delillerini yok etme gizleme veya değiştirme, suçluyu kayırma, yağma, korku

kaygı veya panik yaratabilecek tarzda silahla ateş etme, mala zarar verme,

10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler

Hakkında Kanun'a muhalefet suçlarından cezalandırılmaları talebiyle kamu davası

açılmıştır.

11.(Kapatılan) Adana 7. Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) olayla

ilgili olarak müştekileri ve tanıkları dinlemiştir. Müşteki A.G. beyanında;

Tarsus ilçesinde esnaflık yapmakta olduğunu, başvurucunun da aralarında olduğu

bazı şüphelilerin 2006 ve 2007 yılları arasında değişik zamanlarda kendisinden

zorla para aldıklarını, 2007 yılının Haziran ayı

içinde arkadaşı Y.Ö. ile birlikte Mersin'de bir restoranda yemek yedikleri

sırada bazı şüphelilerin şikâyetçi olmaması hususunda kendisini tehdit ettiğini

belirtmiştir. Tanık Y.Ö. beyanında; 2007 yılında A.G. ile birlikte Mersin'e

gittiklerini, sahildeki bir restoranda yemek yedikleri sırada bazı şüphelilerin

yanlarına gelerek A.G. ile tartıştıklarını ve A.G. yi

tehdit ettiklerini ifade etmiştir.

12. Mahkemenin 22/3/2013 tarihli kararı ile başvurucunun suç

örgütü üyesi olma ve nitelikli yağma suçlarından hapis cezasıyla

cezalandırılmasına karar verilmiştir. Gerekçeli kararın ilgili kısımları

şöyledir:

"23.OLAY NEDENİYLE YAPILAN DEĞERLENDİRME

Müşteki [A.G.] Soruşturma Aşamasında Alınan Beyanında;3 YILDIRS.Y.

ve adamları [M.Y.]., [H.], . Volkan... vb. ismini bilmediği birçok şahıs

tarafından kendisinden zorla ya da zorda bırakılarak bir çok

defa para aldıklarını (...) olaydan sonraki Haziran ayı içerisinde Viranşehir

de restoranda arkadaşı olan [Y. Ö.] (...)

ile birlikte yemek yedikleri sırada kırmızı tişörtlü şahsın ile birlikte

gelerek kendisini dövdüklerini, korktuğu için şikayetçi olmadığını ...

...

Müştekinin aşamalarda alınan istikrarlı

beyanları, müşteki beyanlarını doğrulayan tanık anlatımları, müşteki ve tanık

anlatımları ile uyumlu iletişim tespit tutanakları ile tüm dosya kapsamı

birlikte değerlendirildiğinde; suç örgütü lideri [S.Y.] ve suç örgütü üyeleri [M.Y.], [H.T],

[H.T], [A.D.], [Y.A.], Volkan Doğdu ve

[F.M.Y.nin] 2006-2007

yılları içerisinde suç örgütünün korkutucu gücünden faydalanarak örgüte gelir

temin etmek maksadıyla müşteki [A.G.yi] tehdit etmek, dövmeksuretiyle

maddi menfaat temin ettikleri, böylece nitelikliyağma

suçunu işledikleri, müştekinin olay tarihlerinde suç örgütünden korktuğu için

uzun süre şikayetçi olamadığı, bu suretle sanıklar [S.Y.], Volkan Doğdu, [Y.A.] , [M.Y.], [F.M.Y.],

[H.T], [H.T] ve [A.D.nin] iddianamedeki 23. olay nedeni ile müşteki [A.G.ye] karşı yağma suçunu işledikleri kanaatine

varıldığından sanıkların 5237 sayılı TCK'nın 149/1-c-f-g maddesi gereğince

cezalandırılmalarına karar verilmiştir."

13. Başvurucu, yargılama sürecinde 25/5/2007 tarihinde askere

sevk edildiğini,bu tarihten

itibaren 15 ay süreyle askerlik görevini ifa ettiğini, dolayısıyla yağma suçunu

işlemesinin mümkün olmadığını ileri sürmüştür.

14. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 24/12/2015 tarihli kararıyla

hüküm onanmıştır.

15. Başvurucu 29/1/2016 tarihinde karardan haberdar olduğunu

beyan ederek 29/2/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

16. Mahkemenin 12/9/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Gerekçeli Karar

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

17. Başvurucu, Yargıtay tarafından onanan mahkûmiyet kararlarına

konu suçların işlendiği iddia edilen tarihlerde askerlik hizmeti nedeniyle

başka bir ilde olduğunu ifade etmiş olmasına rağmen bu hususta herhangi bir

değerlendirme yapılmadığını belirterek adil yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

18. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Herkes, meşru vasıta ve yollardan

faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve

savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir."

19. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvuru, karar sonucunu etkileyecek esaslı

bir iddianın gerekçeli kararda karşılanmamasına ilişkin olduğundan başvurucunun

iddiasının gerekçeli karar hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği

değerlendirilmiştir.

a. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

20. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan gerekçeli

karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna

karar verilmesi gerekir.

b. Esas Yönünden

i. Genel İlkeler

21. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında herkesin adil

yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiş ancak gerekçeli karar hakkından

açıkça söz edilmemiştir. Bununla birlikte Anayasa'nın 36. maddesine adil yargılanma ibaresinin eklenmesine

ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de

güvence altına alınan adil yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiği

vurgulanmıştır. Nitekim Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6.

maddesinin (1) numaralı fıkrasındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının

kapsamına gerekçeli karar hakkının da dâhil olduğu Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesinin (AİHM) birçok kararında vurgulanmıştır. Dolayısıyla Anayasa’nın

36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının gerekçeli karar hakkı

güvencesini de kapsadığının kabul edilmesi gerekir (Abdullah Topçu, B. No: 2014/8868, 19/4/2017, § 75).

22. Anayasa'nın 141. maddesinin üçüncü fıkrasında da “Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli

olarak yazılır” denilerek mahkemelere kararlarını gerekçeli yazma

yükümlülüğü yüklenmiştir. Anayasa’nın bütünlüğü ilkesi gereği anılan Anayasa kuralı

da gerekçeli karar hakkının değerlendirilmesinde gözönünde

bulundurulmalıdır (Abdullah Topçu,

§ 76).

23. Gerekçeli karar hakkı, kişilerin adil bir şekilde

yargılanmalarını sağlamayı ve denetlemeyi amaçlamaktadır. Bu hak, tarafların

muhakeme sırasında ileri sürdükleri iddialarının kurallara uygun biçimde

incelenip incelenmediğini bilmeleri ve demokratik bir toplumda kendi adlarına

verilen yargı kararlarının sebeplerini toplumun öğrenmesinin sağlanması için de

gereklidir (Sencer Başat ve diğerleri

[GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, §§ 31, 34).

24. Mahkemelerin anılan yükümlülüğü, yargılamada ileri sürülen

her türlü iddia ve savunmaya karar gerekçesinde ayrıntılı şekilde yanıt

verilmesi gerektiği şeklinde anlaşılamaz. Ancak derece mahkemeleri, kendilerine

sunulan tüm iddialara yanıt vermek zorunda değilse de (Yasemin Ekşi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013,

§ 56) davanın esas sorunlarının incelenmiş olduğu gerekçeli karardan anlaşılmalıdır.

25. Bir kararda tam olarak hangi unsurların bulunması gerektiği,

davanın niteliğine ve koşullarına bağlıdır. Muhakeme sırasında açık ve somut

bir biçimde öne sürülen iddia ve savunmaların davanın sonucuna etkili olması,

başka bir deyişle davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikte bulunması hâlinde

davayla doğrudan ilgili olan bu hususlara mahkemelerce makul bir gerekçe ile

yanıt verilmesi gerekir. Aksi bir tutumla mahkemenin davanın sonucuna etkili

olduğunu kabul ettiği bir husus hakkında ilgili

ve yeterli bir yanıt vermemesi hak ihlaline neden olabilecektir (Sencer Başat ve diğerleri, §§ 35, 39).

26. Makul gerekçe; davaya konu olay ve olguların mahkemece nasıl

nitelendirildiğini, kurulan hükmün hangi nedenlere ve hukuksal düzenlemelere

dayandırıldığını ortaya koyacak, olay ve olgular ile hüküm arasındaki

bağlantıyı gösterecek nitelikte olmalıdır (İbrahim

Ataş, B. No: 2013/1235, 18/6/2013, § 24).

ii. Genel İlkelerin Somut

Olaya Uygulanması

27. Somut olayda başvurucu, derece mahkemesinin gerekçeli

kararında; suç örgütü üyesi olma ve "23.

olay" olarak isimlendirilen, müşteki A.G.yi tehdit etmek, dövmek suretiyle maddi menfaat

temin ettiği gerekçesiyle nitelikli yağma suçlarından mahkȗm

edilmiştir. Kararda başvurucunun anılan suçları işlediğinin müşteki beyanları,

tanık ifadeleri ve iletişimin tespiti sonucu düzenlenen tutanaklar

doğrultusunda tespit edildiği ifade edilmiştir (bkz. § 12 ).

28. Mahkemece bu tespitlerde bulunulurken atılı suçların genel

olarak 2006 ve 2007 yılları içinde işlendiği kabul edilmiştir. Öte yandan,

başvuru formunun ekinde yer alan terhis belgesine göre başvurucu 25/5/2007

tarihinde askere sevk edilmiş olup 30/8/2008 tarihinde terhis olmuştur.

Başvurucunun askerlik görevini ifa ettiği sürenin bir kısmının atılı suçların

işlendiğinin kabul edildiği 2007 yılına tekabül ettiği anlaşılmaktadır.

Başvurucu savunmasında nitelikli yağma suçunun işlendiği iddia edilen

tarihlerde askerlik görevini ifa etmekte olduğunu, dolayısıyla müsnet suçu işlemesinin mümkün olmadığını ifade etmiştir

(bkz. § 13). Başvurucunun ayrı ve açık yanıt verilmesi gereken bu iddiası

hakkında Mahkemece herhangi bir değerlendirme yapılmadığı görülmektedir.

29. Buna göre başvurucunun ayrı ve açık bir yanıt verilmesini

gerektiren atılı suçların işlendiğinin kabul edildiği tarih aralığının bir

bölümünde olay yerinde bulunmasının mümkün olmadığına dair iddiası ayrı ve açık

olarak tartışılmamış ve karşılanmamıştır. Temyiz incelemesi sırasında da bu

eksikliğin telafi edilmediği anlaşılmaktadır. Bu nedenle yargılama süreci bir

bütün olarak değerlendirildiğinde başvurucunun gerekçeli karar hakkının ihlal

edildiği sonucuna varılmıştır.

30. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36.

maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli

karar hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

B. Diğer İhlal İddiaları

31. Başvurucunun gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar

verildiğinden adil yargılanma hakkı kapsamındaki özel yetkili mahkemece

yargılandığı, iddianamede adı geçen bir başka şüpheliyle isim benzerliği

nedeniyle karışıklık yaşandığı, müştekiye teşhis yaptırılmadan yağma suçundan

kendisine ceza verildiği şeklindeki diğer şikâyetleri hakkında kabul

edilebilirlik ve esas yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek

görülmemiştir.

C. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

“(1)

Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da

edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir.”

33. Başvurucu, yargılamanın yenilenmesine ve tazminat ödenmesine

karar verilmesi talebinde bulunmuştur.

34. Anayasa Mahkemesinin

Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) kararında, ihlal

sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağının belirlenmesi

hususunda genel ilkeler belirlenmiştir.

35. Mehmet Doğan

kararında özetle uygun giderim yolunun tespit edilebilmesi için öncelikle

ihlalin kaynağının belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Buna göre ihlalin

mahkeme kararından kaynaklandığı durumlarda 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin

(2) numaralı fıkrası ile İçtüzük’ün 79. maddesinin

(1) numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca kural olarak ihlali ve sonuçlarını

ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin

ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmedilir (Mehmet

Doğan, §§ 57, 58).

36. Anayasa Mahkemesinin tespit edilen ihlalin giderilmesi

amacıyla yeniden yargılama yapılmasına hükmettiği hâllerde ilgili usul

kanunlarında düzenlenen yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak

yargılamanın yenilenmesi sebebinin varlığının kabulü ve önceki kararın

kaldırılması hususlarında derece mahkemesinin herhangi bir takdir yetkisi

bulunmamaktadır. Zira ihlal kararı verilen hâllerde yargılamanın yenilenmesinin

gerekliliği hususundaki takdir derece mahkemelerine değil ihlalin varlığını

tespit eden Anayasa Mahkemesine bırakılmıştır. Derece mahkemesi Anayasa

Mahkemesinin ihlal kararında belirttiği doğrultuda ihlalin sonuçlarını gidermek

üzere gereken işlemleri yapmakla yükümlüdür (Mehmet

Doğan, § 59).

37. Başvurucunun mahkȗmiyetine

konu suçların işlendiği dönemin bir bölümünde askerlik görevini ifa ettiğiyönündeki iddiası kararın sonucunu değiştirebilecek

nitelikteki bir iddia olmasına rağmen karar gerekçesinde bu iddiaya ayrı ve

açık bir yanıt verilmemesi nedeniyle Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil

yargılanma hakkı kapsamında gerekçeli karar

hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır. Dolayısıyla somut

başvuruda ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

38. Bu durumda gerekçeli karar hakkının ihlalinin sonuçlarının

ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar

bulunmaktadır. Buna göre yapılacak yeniden yargılama ise 6216 sayılı Kanun'un

50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yapılması gereken

iş, öncelikle ihlale yol açan mahkeme kararının sadece başvurucu yönünden

ortadan kaldırılmasından ve ihlal sonucuna uygun yeni bir karar verilmesinden

ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere

(kapatılan) Adana 7. Ağır Ceza Mahkemesinin (E.2009/55, K.2013/66) dosyalarının

devredildiği mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

39. Başvuruda, gerekçeli karar hakkının ihlalinin sonuçlarının

ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğu

sonucuna varıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

40. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 239,50 TL harçtan ve

2.475 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.714,50 TL yargılama giderinin

başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. Gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın

KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil

yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin gerekçeli karar hakkının ihlalinin

sonuçlarının ortadan kaldırılması için sadece başvurucu yönünden yeniden

yargılama yapılmak üzere (kapatılan) Adana 7. Ağır Ceza Mahkemesinin

(E.2009/55, K.2013/66) dosyalarının devredildiği mahkemeye GÖNDERİLMESİNE,

D. Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE,

E. 239,50 TL harç ve 2.475 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam

2.714,50 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,

F. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve

Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,

ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine

kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına ve bilgi için Yargıtaya GÖNDERİLMESİNE 12/9/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE

karar verildi.

Başkan y.

:

Recep

KÖMÜRCÜ

Üyeler

:

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ

Recai AKYEL

Yıldız

SEFERİNOĞLU

Raportör

:

Zehra

GAYRETLİ

Başvurucu

:

Volkan DOĞDU

Vekili

:

Av. Alper

ÖNAL