AYM Norm Denetimi E.1963/122 K.1966/39

Karar tarihi:31/10/1966

Resmi Gazete tarih/sayı:26.1.1967/12511

Dâvacı: Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu.

Dâvanın konusu: 6830 sayılı İstimlâk Kanununun 77 nci maddesine 7036 sayılı Kanunla eklenen "Kuzey Atlantik Andlaşması Teşkilâtı Müşterek Infrastructure Programı gereğince memleketimizde yapılacak inşa ve tesis işleri için lüzumlu olup müstaceliyetine İcra Vekilleri Heyetince karar verilecek olan gayrimenkul ve istimlâklerinde cari yıl bütçesinde tahsisat bulunmadığı takdirde bedelin, önceden Maliye Vekilinin muvafakati alınmak suretiyle müteakip yıl bütçesine konulacak tahsisattan ödenmesine." ilişkin hükmün Anayasa'nın 38 inci maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptali istenilmiştir.

İlk inceleme:

Anayasa

Mahkemesi içtüzüğünün 15 inci maddesi gereğince 4/3/1963 gününde yapılan ilk

incelemede : Dâva dilekçesinde Adalet Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu

adına imzaları bulunan Cahit Okurer ve Ali Naili Erdem'in Grup Başkanı veya

Başkan Vekili olduklarını belirten belgelerin gönderilmemiş olduğu

anlaşıldığından Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki

44 sayılı Kanunun 26 ncı maddesinin 4 üncü fıkrası uyarınca bu eksikliğin 15

gün içinde tamamlanması için Dâvacıya tebligat yapılmasına karar verilmesi

üzerine dâva dilekçesinde imzası bulunanlardan Cahit Okurer'in Adalet Partisi

Cumhuriyet Senatosu Grup Başkanı ve Ali Naili Erdem'in de yine Adalet

Partisinin Millet Meclisi Grup Başkan Vekili olduğunu gösteren belgeler süresi

içinde gönderilerek eksik tamamlandığından esasın incelenmesi 14/4/1963 gününde

kararlaştırılmıştır.

Esasın incelenmesi :

Dâva dilekçesi ve ekleri, esasa ilişkin rapor, Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen hüküm, dayanılan Anayasa maddesi ve bunların gerekçeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

Her

ne kadar dâvacı, 6830 sayılı Kanunun 27 nci maddesinin tümünün iptalini

istemekte olduğu kanısını uyandıracak surette dilekçesinde "İptali istenen

kanun" başlığı yanında (6830 sayılı Kanunun 27 nci maddesi) ni göstermişse

de dilekçenin (iptal sebebi) bölümünde (6830 sayılı istimlâk Kanununun 27 nci

maddesine bir fıkra eklenmesi hakkındaki 7036 sayılı Kanunun "Cari yıl

bütçesinde tahsisat bulunmadığı takdirde, bedelin müteakip yıl bütçesine

konulacak tahsisattan Ödeneceğine" dair hükmün Anayasa'nın 38 inci

maddesine aykırı bulunduğunu) açıklamıştır. Bu bakımdan aslında dâvanın, 6830

sayılı Kanunun 27 nci maddesine 7036 sayılı Kanunla eklenen ve dâva

dilekçesinde Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen fıkraya yöneltilmiş bulunduğu

ve işin bu yönden incelenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

6830

sayılı İstimlâk Kanununun 27 nci maddesine 7036 sayılı Kanunla eklenen dâva

konusu fıkrada "Ancak Kuzey Atlantik Andlaşması Teşkilâtı Müşterek

İnfrastructure Programı gereğince memleketimizde yapılacak inşa ve tesis işleri

için lüzumlu olup müstaceliyetine İcra Vekilleri Heyetince karar verilecek olan

gayrimenkul istimlâklerinde cari yıl bütçesinde tahsisat bulunmadığı takdirde

bedel, önceden Malîye Vekilinin muvafakati alınmak suretiyle müteakip yıl

bütçesine konulacak tahsisattan ödenir." denilmektedir. Dâvacı, bu

fıkradaki "Cari yıl bütçesinde tahsisat bulunmadığı takdirde bedelin

müteakip yıl bütçesine konulacak tahsisattan ödeneceğine." ilişkin hükmün,

Anayasa'nın 38 inci maddesine aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

Dâvacının dayanak olarak gösterdiği Anayasa'nın 38 inci maddesinin birinci fıkrasında "Devlet ve kamu tüzel kişileri, kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartı ile, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların, kanunda gösterilen esas ve usullere göre, tamamını veya bir kısmını kamulaştırmaya veya bunlar üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir" hükmü yer almıştır.

Bu

hükme göre, ancak gerçek karşılıkları peşin ödenmek şartıyla Devlet ve kamu

tüzel kişileri özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların kamu yararının

gerektirdiği hallerde, kanunda gösterilen esas ve usullere göre tamamını veya

bir kısmını kamulaştırmaya yetkili bulunmaktadır. Böylece Anayasa,

kamulaştırmalarda gerçek karşılığın peşin Ödenmesini esas olarak kabul

etmiştir. Bu esasın istisnaları da maddenin ikinci fıkrasında gösterilmiştir.

Bu fıkrada çiftçinin topraklandırılması, ormanların devletleştirilmesi, yeni

orman yetiştirilmesi ve iskân projelerinin gerçekleştirilmesi amaçları ile

kamulaştırılan toprak bedellerinin ödeme şeklinin kanunla gösterileceği ve

kanunu taksitle ödemeyi öngördüğü hallerde ödeme süresinin 10 yılı aşamıyacağı

açıklanmıştır. Demek ki, Anayasa'ya göre, yalnız bu istisna hallerinde

kamulaştırılan toprak bedellerinin taksitle ödenmesi mümkün bulunmaktadır. Bu

istisnalar dışında yapılacak kamulaştırmalarda ise karşılıkların peşin olarak

ödenmesi zorunludur. Hatta maddenin son fıkrasında, kamulaştırılan topraktan o

toprağın doğrudan doğruya işleten çiftçinin hakkaniyetli ölçüler içerisinde

geçinebilmesi için zaruri olan ve kanunla gösterilen kısmının ve küçük

çiftçinin kamulaştırılan toprağının bedelinin her halde peşin ödenmesi de

emredilmektedir.

Dâva konusu hükmün ise, Kuzey Atlantik Andlaşması Teşkilâtı Müşterek Infrastructure Programı gereğince memleketimizde yapılacak inşa ve tesis işlerinin gerçekleştirilmesi amacını güden kamulaştırmalarda bedelin ödenme şeklini göstermektedir. Bu hükümde yer alan kamulaştırmalar yurt savunması ile ilgili olup, Anayasa'nın yukarıda zikrolunan 38 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen istisnalar arasında sayılmamıştır. Bu sebeple dâva konusu hüküm uyarınca yapılacak kamulaştırmalarda karşılıkların Anayasa'nın 38 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca peşin Ödenmesi gerekir.

Bu duruma göre, "Kuzey Atlantik Andlaşması Teşkilâtı Müşterek İnfrastructure Programı gereğince memleketimizde yapılacak inşa ve tesis işleri için lüzumlu olup müstaceliyetine İcra Vekilleri Heyetince karar verilecek olan gayrimenkul istimlâklerinde cari yıl bütçesinde tahsisat bulunmadığı takdirde bedelin, önceden Maliye Vekilinin muvafakati alınmak suretiyle müteakip yıl bütçesine konulacak tahsisattan ödenir." şeklindeki dâva konusu ek fıkranın iptali lâzımdır.

Öte yandan birinci maddesi, dâva konusu ek fıkrayı teşkil eden 7036 sayılı Kanunun tümü üç maddeden ibaret olup, 2 nci maddesi yürürlük tarihine 3 üncü maddesi ise yürütmeye ilişkin hükümleri kapsamakta ve kanunun l inci maddesinin iptali halinde, sözü geçen 2 ve 3 üncü maddelerin uygulama yeri kalmamaktadır.

22/4/1962 günlü ve 44 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrası, belirli madde veya hükümlerin iptali, kanunun diğer bazı hükümlerinin veya tamamının uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, gerekçede belirtilmek suretiyle kanunun bahis konusu diğer hükümlerinin veya tümünün iptaline karar verilebileceğini açıklamış olduğundan bu fıkra uyarınca da anılan 2 ve 3 üncü maddelerin iptali gerekmiştir.

Başkan İbrahim · Senil Üye Şemsettin · Akçoğlu Üye İhsan · Keçecioğlu Üye Feyzullah · Uslu Üye A. · Şeref Hocaoğlu Üye Fazlı · Öztan Üye Celâlettin · Kuralmen Üye Hakkı · Ketenoğlu Üye Sait · Koçak Üye Muhittin · Taylan Üye İhsan · Ecemiş Üye Ahmet · Akar Üye Ziya · Önel Üye Muhittin · Gürün Üye Lütfi · Ömerbaş