AYM Norm Denetimi E.1977/99 K.1977/116

Resmi Gazete tarih/sayı : 11.11.1977/16110

İtiraz yoluna başvuran : İstanbul ikinci Asliye Ticaret Mahkemesi.

İtirazın konusu : 25 Ağustos 1971 günlü, 1475 sayılı Yasanın 4 Temmuz 1975 günlü, 1927 sayılı Yasa ile değişik 14. maddesinde yer alan :

"Kıdem tazminatından doğan sorumluluğu işveren özel şahıslara veya sigorta şirketlerine sigorta ettiremez." yolundaki hükmün Anayasa'ya aykırılığı savını ciddi bulan mahkeme, bu kuralın iptali için Anayasanın değişik 151. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

I.

OLAY

Davacı

ortaklıklar ile davalı sigorta şirketi arasında çeşitli sosyal sigorta grup

sözleşmeleri yapılmıştır. Bu sözleşmelerle davalı sigorta şirketi davalı

firmaların işyerlerinde çalışan işçilerin ölümü, kaza sonucu ölümü veya kaza

sonucu malul olmaları halinde işverene düsen sorumluluk rizikoları ile bunlara

ek olarak işçilerin işden ayrılma ve çıkarılma halinde ödenecek kıdem tazminatı

rizikolarını sigorta etmiştir Sözleşmeler uyarınca uygulama yapılırken davalı

şirket, davacılara gönderdiği çeşitli yazılarda, bu sözleşmelerin

değiştirilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Gerekçe olarak, 1475 sayılı Yasanın

1927 sayılı Yasa ile değişik 14. maddesinde yer alan "kıdem tazminatından

doğan sorumluluğu işveren özel şahıslara ve sigorta şirketlerine sigorta

ettiremez." yolundaki hükmü göstermiş ve Ticaret Bakanlığının buna ilişkin

genelgesinin de bu değişikliği zorunlu kıldığını savunmuştur. Davacılar

davalının önerisine yanaşmamışlar ve davalının dayandığı 1927 sayılı. Yasa ile

getirilen kıdem tazminatının sigorta ettirilemeyeceği yolundaki hükmün

Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmüşlerdir.

Anayasa'ya aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varan Mahkeme sözü geçen hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

III.

METİNLER

l- İtiraz konusu Yasa kuralı:

25/8/1971 günlü, 1475 sayılı İş Kanununun 14. maddesini değiştiren 4/7/1975 günlü, 1927 sayılı Yasanın birinci maddesinde yer alan ve iptali istenen hüküm şöyledir :

"Madde 14-................................................................................................................................................................

Kıdem tazminatından doğan sorumluluğu işveren özel şahıslara veya sigorta şirketlerine sigorta ettiremez."

2- Dayanılan Anayasa kuralları:

Madde 40- Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.

Kanun, bu hürriyetleri, ancak kamu yararı amacıyla sınırlayabilir.

Devlet, özel teşebbüslerin millî iktisadın gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlıyacak tedbirleri alır.

Madde 48- Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Bu hakkı sağlamak için sosyal sigortalar ve sosyal yardım teşkilâtı kurmak ve kurdurmak Devletin ödevlerindendir.

IV.

İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesinin, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk inceleme toplantısında aşağıdaki konu üzerinde durulmuştur.

Taraflar

arasındaki sözleşme hükümlerine göre; davacıların işyerlerinde çalışan

işçilerin veya hak sahiplerinin işverence ödenmesi gereken kimi alacakları,

davalı sigorta ortaklığınca sigorta edilmiştir. Dava dilekçesinde sigorta

edilen alacak kalemleri : Ölüm, kaza sonucu ölüm ve kaza sonucu maluliyet

dolayısiyle ödenmesi gereken alacaklar ve bunlara ekli olarak işden ayrılma ve

çıkarılma halinde kıdem tazminatı olarak gösterilmiştir. Davalı sigorta

ortaklığı; bu konulardaki sözleşmelerin uygulanma olanağını yitirdiğini,

sözleşmelerle üstlenilen borcun düştüğünü çünkü sözleşme gününden sonra çıkan

A/7/1975 günlü, 1927 sayılı Kanun uyarınca işverenin kıdem tazminatına ilişkin

sorumluluğunu sigorta ettiremiyeceğini, bu nedenle sözleşmelerin değiştirilmesi

gerektiğini bildirmiştir. Davacılar, kıdem tazminatına ilişkin sigorta

dışındaki sözleşme hükümlerinin işlerliğine sözü geçen kanun hükmünün engel

olmadığını savunmuşlar ve davalının "yapmak istediği değişikliklerden

doğan muarazanın men'i ile sözleşmelerin kıdem tazminatı dışındaki hükümlerinin

aynen uygulanması lüzumunun tespiti" isteğiyle mahkemeye başvurmuşlardır.

Dava

dilekçesinin incelenmesinden açıkça anlaşıldığına göre; dava, taraflar

arasındaki sözleşmelerin kıdem tazminatı dışındaki hükümlerine davalının

uymasını sağlamak amaciyle açılmıştır. Hernekadar davalı, sözleşmelerin bir

bütün olduğunu, sigorta ettirilen ölüm, kaza sonucu Ölüm, kaza sonucu maluliyet

hallerinde de kıdem tazminatının söz konusu olduğunu, bu nedenle sigorta ettirilen

risklerin tümünün kıdem tazminatından soyutlanması olanağının bulunmadığını

ileri sürmekte ise de, bu sav tutarlı değildir. Çünkü gerek kıdem tazminatının,

gerek öteki risklere ilişkin tazminat kalemlerinin, İş Kanunu ve Borçlar Kanunu

hükümlerine göre ayrı ayrı hesaplanması ve dökümlerinin gösterilmesi mümkündür.

Öte yandan kıdem tazminatı riskinin sigorta edilip edilmeyeceği konusu, taraflar arasında herhangi bir uyuşmazlık oluşturmadığına göre, 4/7/1975 günlü, 1927 sayılı Kanunla öngörülen "Kıdem tazminatından doğan sorumluluğu, işveren özel şahıslara veya sigorta şirketlerine sigorta ettiremez." yolundaki hükmün de davada uygulanma yeri bulunmadığı açıkça ortaya çıkmaktadır. Davada uygulanma yeri bulunmayan bir kanun hükmünün iptali için mahkemece, Anayasa Mahkemesine başvurulmasına Anayasa'nın 151. maddesinin birinci fıkrasının öngördüğü kural elvermez, itiraz, mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddedilmelidir.

V.

Başkan Kâni Vrana Başkanvekili Şevket Müftügil Üye Ziya Önel Üye Abdullah Üner Üye Ahmet Koçak Üye Şekip Çopuroğlu Üye Fahrettin Uluç Üye Muhittin Gürün Üye Lütfi Ömerbaş Üye Ahmet Erdoğdu Üye Hasan Gürsel Üye Ahmet Salih Çebi Üye Adil Esmer Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu Üye Ahmet H. Boyacıoğlu