AYM Norm Denetimi E.2001/119 K.2004/37

Resmi Gazete tarih/sayı: 21.07.2004/25529

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN

Ankara Altıncı İdare Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

21.7.1953 günlü, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunu'nun 41. maddesinin 3418 sayılı Yasa ile değiştirilen son fıkrasının, Anayasa'nın 2. ve 129. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Tahsil edilen kamu alacağının Merkez Bankası'na havale edilmesi sırasında meydana gelen gecikmeden dolayı adına kesilen para cezası ile ilgili işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

6183 sayılı Yasa'nın 41. maddesinin 3418 sayılı Yasa ile değiştirilen itiraz konusu son fıkrası başvuru tarihi itibarıyle şöyledir:

"Tahsilatı yapan ilgili kuruluşların, bu görevleri süresinde yerine getirmeyen sorumlularından, ödemeye konu amme alacağının %10'u nispetinde ayrıca ceza tahsil olunur."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2. ve 129. maddelerine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ın katılmalarıyla dosyada eksiklik bulunmadığından 27.2.2001 tarihinde işin esasının incelenmesine oybirliği ile karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında Mahkeme, memurlar ve diğer kamu

görevlilerinin kusurlu davranışları nedeniyle disiplin yönünden

cezalandırılmasının personel hukukunun genel ilkelerinden biri olduğu, bu konuda

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda hükümler bulunduğu, Anayasa'nın 129.

maddesinde ise disiplin cezalarından ayrı olarak kamu görevlilerinin

kusurlarından kaynaklanan tazminat davalarının idare aleyhine açılabileceği,

ancak, daha sonra kamu görevlisine rücu edilebileceğinin hükme bağlandığı, bu

çerçevede bankalar ve benzeri kuruluşlar tarafından tahsil edilen amme

alacağının Merkez Bankası'na geç intikal ettirilmesi nedeniyle ilgili kurum

adına kesilecek gecikme zammının banka şube müdüründen rücu yoluyla tahsil

edileceğinde kuşku bulunmadığı, ortaya çıkan zarar kamu alacağının Merkez

Bankası'na geç intikal ettirilmesinden kaynaklandığına göre, 6183 sayılı

Yasa'nın 41. maddesinin sondan bir önceki fıkrası hükmü şube müdürünün

oluşan zarardan sorumlu olduğu, bu durumda kusurlu davranışı nedeniyle

sorumluluğu bulunan şube müdürünü Anayasa'nın 129. maddesindeki sorumluluğu

aşar nitelikte "idari para cezası" ile cezalandırmasının Anayasa'nın

2. ve 129. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

Mükelleflerin vergi dairelerinde büyük güçlüklerle karşılaşmalarını önlemek amacıyla vergilerini postane ve bankalar aracılığıyla ödemelerine olanak sağlayan 41. maddenin 3418 sayılı Yasayla değişik itiraz konusu son fıkrasında "tahsilatı yapan ilgili kuruluşların, bu görevleri süresinde yerine getirmeyen sorumlularından, ödemeye konu amme alacağının %10'u nisbetinde ayrıca ceza tahsil olunur" denilmektedir.

Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve

işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup

güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek

sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlarından kaçınan, hukukun üstün

kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, yasaların üstünde

yasakoyucunun da uyması gereken Anayasa ve temel hukuk ilkelerinin bulunduğu

bilincinde olan devlettir. Yasakoyucu, yalnız yasaların Anayasa'ya değil,

Anayasa'nın da evrensel hukuk ilkelerine uygun olmasını sağlamakla yükümlüdür.

Bu bağlamda hukuk devletinde, ceza hukuku alanında olduğu gibi idari para

cezalarına ilişkin düzenlemelerde de kuralların, önleme ve iyileştirme

amaçlarına uygun olarak ölçülü, adil ve orantılı olması gerekir.

Yasakoyucu idari para cezalarına ilişkin yasa kurallarını düzenlerken ceza politikası gereği bir takım tercihler ortaya koyarak yasal düzenlemeler yapabilir. Hangi eylemlerin idari para cezasını, hangilerinin adli para cezası ya da hapis cezasını gerektirdiği ve bu cezaların miktarı konusunda yasakoyucunun takdir hakkı bulunmakla beraber bu tercih serbestisi Anayasa'nın genel ve özel kuralları çerçevesinde olacaktır.

İtiraz istemine konu kurala göre, tahsil edilen amme alacağını

süresinde Merkez Bankası'na ya da vergi dairelerine intikal ettirmeyen

bankalarda veya postanelerde görevli şube müdürlerinin tamamı, geciktirme

süresine ve miktarına bakılmaksızın %10 oranında idari para cezasına tabi

kılınmaktadır. Aynı maddenin beşinci fıkrasında ise tahsil edilen amme

alacağının süresi içinde ilgili yerlere intikal ettirilmemesi halinde tahsilatı

yapan kuruluşlardan gecikme zammı alınacağı belirtilmektedir. Bu fıkra ile amme

alacağının geç intikal ettirilmesi nedeniyle doğan zararın gecikme zammı

alınmak suretiyle giderilmek istendiği açıktır. Ancak, gecikme cezası ödeyen

kuruluşların amme alacağının geç ödenmesinde sorumluluğunu saptadığı

görevlilere rücu etme olanağı da bulunmaktadır. Bu durumda sorumlu görevlinin

hem gecikme zammını hem de %10 para cezasını birlikte ödemesi sonucu

doğmaktadır.

Bu nedenle, tahsil edilen kamu alacağının süresinde ilgili yerlere aktarılmasındaki gecikmeden dolayı, kamu alacağının yüzde onu oranında idari para cezası öngörülmesi bu cezaların çok yüksek miktarlara ulaşması sonucunu doğurabilecektir. Böylece yasa hükmü, sorumluları ödeme güçlerini aşan, adaletli ve eylemle orantılı olmayan ölçüsüz bir yükümlülükle karşı karşıya bırakmaktadır. Bu ölçütlerden yoksun olarak konulan Yasa kurallarının Anayasa'nın 2. maddesinde sözü edilen hukuk devleti ilkesine uygun olduğundan söz edilemez.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'ya aykırıdır.

Başvuran Mahkeme söz konusu Yasa kuralının Anayasa'nın 129. maddesine de aykırı olduğunu ileri sürmüş ise de, itiraz konusu kuralın bu maddeyle ilgisi görülmemiştir.

KANTARCIOĞLU

Üye

Ertuğrul ERSOY

Üye

Tülay TUĞCU

Üye

Ahmet AKYALÇIN

Üye

Mehmet ERTEN

Üye

Fazıl SAĞLAM

Üye

A. Necmi ÖZLER