AYM Norm Denetimi E.2003/106 K.2004/59

Resmi Gazete tarih/sayı: 03.11.2004/25632

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR

Adana 2. Vergi Mahkemesi (Esas: 2003/106)

Adana 2. Vergi Mahkemesi (Esas: 2004/32)

İTİRAZIN KONUSU

25.2.2003 günlü, 4811 sayılı Vergi Barışı Kanunu'nun 20. maddesinin (2) numaralı bendinde yer alan “...vergi mahkemesinde...” ibaresinin, Anayasa'nın 2., 10., ve 73. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

4811 sayılı Vergi Barışı Kanunu'ndan yararlanmak amacıyla yaptığı başvurunun idarece reddedilmesi üzerine açılan davada Mahkeme anılan Kanun'un 20. maddesinin (2) numaralı bendinde yer alan “...vergi mahkemesinde...” ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısıyla iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

Vergi Barışı Kanunu'nun (2) numaralı bentteki itiraz konusu ibareyi de içeren 20. maddesi şöyledir:

“MADDE 20.- 1. Bu Kanun kapsamında yapılan ödemeler red, iade ve mahsup edilmez.

2. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılan ödemeler ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 48 inci maddesine göre tahsil edilen tecil faizlerinin bu Kanun hükümlerine dayanılarak red ve iadesi yapılmaz. Ancak, bu Kanunun 3 üncü maddesinin uygulanmasına ilişkin olarak dava konusu olan tarhiyatlara karşılık bu Kanunun yürürlük tarihinden önce ödeme yapılmış olması halinde, ödenen bu tutarlar vergi mahkemesinde devam eden davalar için bu maddeden yararlanılmak üzere yapılan başvurular ile vergi mahkemesince verilmiş terkin kararları üzerine nakden ya da mahsuben iade edilebilir.”

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararlarında Anayasa'nın 2., 10. ve 73. maddelerine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, birleştirilen dosyalarla ilgili değişik tarihlerde yapılan ilk incelemeler sonunda, dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin raporlar, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriyle diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- Birleştirme Kararı

25.2.2003 günlü, 4811 sayılı Vergi Barışı Kanunu'nun 20. maddesinin (2) numaralı bendinde yer alan “...vergi mahkemesinde...” ibaresinin iptali istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin Esas: 2004/32 sayılı davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2003/106 esas sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas incelemenin 2003/106 esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine 12.5.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

Başvuru kararında, Vergi Barışı Kanunu'nun 3. maddesi gereğince,

itiraz veya temyiz safhalarında bulunan ikmalen, re'sen ve idarece yapılmış

tarhiyatlarda vergi barışından yararlanma olanağı getirilmesine karşın, söz

konusu Kanun'un yürürlüğe girmesinden önce vergi, ceza ve gecikme faizlerini

ödemiş olan ancak davaları temyiz ve itiraz safhasında bulunan mükelleflere 20.

maddenin (2) numaralı bendinde yer alan “... vergi mahkemesinde ...” ibaresi

gereğince nakden ya da mahsuben iadesi yapılamaması bunun da vergiyi zamanında

veya zamanından önce ödememeyi teşvik etmesi, dava evrelerine göre farklı

düzenleme getirmesi ve vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı ilkesine

uymaması nedeniyle Anayasa'nın 2., 10. ve 73. maddelerine aykırı olduğu ileri

sürülmektedir.

Vergi Barışı Kanunu'nun “iade edilmeyecek alacaklar” başlıklı 20.

maddesinin (1) numaralı bendinde Yasa kapsamında yapılan ödemelerin red, iade

ve mahsup edilemeyeceği, (2) numaralı bendinde ise, Yasanın yürürlüğe girdiği

tarihten önce yapılan ödemeler ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü

Hakkında Kanun'un 48. maddesine göre tahsil edilen tecil faizlerinin bu Yasa

hükümlerine dayanılarak red ve iadesinin yapılamayacağı öngörülmüştür. (2)

numaralı bendin ikinci tümcesinde ise bu kurala bir istisna getirilmiştir. Buna

göre, Yasa'nın 3. maddesinin uygulanmasına yönelik olarak, dava konusu olan

tarhiyatlara karşılık Vergi Barışı Kanunu'nun yürürlüğe girdiği 27.2.2003'ten

önce vergi, ceza ve gecikme faizlerini ödemiş olanların başvurmaları halinde ve

davaların “vergi mahkemesinde” devam etmesi koşuluyla paralarını nakden veya

mahsuben almalarına izin verilmekte, buna karşılık, Bölge İdare Mahkemelerinde

“itiraz” veya Danıştay'da “temyiz” aşamasında bulunan davalar için yapılmış

ödemelerin nakden veya mahsuben iadesinin yapılmasına olanak bulunmamaktadır.

Diğer bir deyişle, 4811 sayılı Kanunun 3. maddesi, ikmalen, re'sen veya idarece

yapılmış tarhiyatlarla ilgili olarak Vergi Mahkemeleri, Bölge İdare Mahkemeleri

veya Danıştay nezdinde açılmış olan davaların tüm sürecini kapsamasına karşın,

iptali istenilen ibarenin yer aldığı (2) numaralı bentte sadece “vergi

mahkemeleri” süreci esas alınmıştır.

Anayasa'nın 2. maddesinde tanımı yapılan hukuk devleti, insan haklarına saygılı ve bu hakları koruyan, toplum hayatında adalete ve eşitliğe uygun bir hukuk düzeni kuran ve bu düzeni sürdürmekle kendini yükümlü sayan, hukuk güvenliğini sağlayan bütün davranışlarında hukuk kurallarına ve Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı olan Devlettir.

Vergi Barışı Kanunu ile belirlenen koşulların yerine getirilmesi halinde vergi cezaları, gecikme zammı ve gecikme faizinin tahsilatından vazgeçmeyi, vergi aslının ise tamamının tahsil edilmesini öngören düzenlemeler getirilmiştir. Böylece, vergi tahsilatının hızlandırılarak kamu gelirlerinin artışının sağlanması amaçlanırken, dava açılmaması ya da açılmış davalardan vazgeçilmesi koşulu ile ihtilaflı vergi alacaklarına ilişkin yargı organları ve vergi dairelerinde biriken dosyaların tasfiyesi hedeflenmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesi uyarınca

Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin

durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem

tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Ancak, haciz veya ihtiyati haciz

uygulamaları ile ilgili davalarda verilen kararlar hakkında, bu kararların

kesinleşmesinden sonra idarece işlem tesis edilir. Aynı Yasa'nın 52. maddesine

göre de, temyiz veya itiraz yoluna başvurulmuş olması mahkeme kararının

yürütülmesini durdurmayacağından tahakkuk eden verginin tahsiline engel

olmayacaktır. Konu bu sistem içinde değerlendirildiğinde, henüz vergi

mahkemelerinde devam eden davalarla yine bu mahkemelerce verilmiş terkin

kararlarına konu olan kamu alacaklarının niteliği ile temyiz ya da itiraz

aşamasındaki kamu alacaklarının niteliği farklılık göstermektedir. Vergi

mahkemesince karara bağlanmamış kamu alacağının hazine aleyhine sonuçlanma

ihtimali devam ettiğinden hazine için bu belirsizliğin devam etmesi ve

mükelleflerin davalarının itiraz ve temyiz yoluna gidilmeden kamu alacağının

tahsil edilebilir duruma getirilmesini teşvik amacının bu farklılığın doğmasına

neden olduğu anlaşılmaktadır.

Vergi tahsilatının hızlandırılması, uyuşmazlıkların ortadan kaldırılması ve dolayısiyle kamu yararı ile hukuk güvenliği arasındaki dengenin sağlanması amacıyla getirildiği anlaşılan bu düzenlemenin hukuk devleti ilkesine aykırı bir yönü görülmemiştir.

Anayasa'nın 10. maddesine göre Devlet organları ve idare makamları

bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek

zorundadırlar. Kanun önünde eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için

söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür.

Eşitlik ilkesinin amacı, birbiriyle aynı durumda olanlara ayrı kuralların

uygulanmasının ve ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasının engellenmesidir.

Aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa

karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin

her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki

özellikler kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve

uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal

durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi

zedelenmez.

Vergi Barışı Kanunu'nun yayımlandığı 27.2.2003 tarihinden önce vergi mahkemelerinde devam eden davalarda henüz karar verilmeden kendi istekleri ile vergi cezası ve gecikme faizine ilişkin borçlarını ödeyenler ile bu tür borçları ödemiş, ancak davalarını itiraz ya da temyiz yoluna başvurarak devam ettiren mükellefler aynı hukuksal konumda olmadıklarından, iptali istenilen “...vergi mahkemesinde...” ibaresi Anayasa'nın 10. maddesine aykırı değildir.

Kuralın yukarıda belirtilen getiriliş amacı gözetildiğinde, belli koşulların gerçekleşmesi halinde Devletin kamu alacağının bir kısmından vazgeçmesinin vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı ilkesine aykırı olmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 10. ve 73. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

BUMİN

Başkanvekili

Haşim

KILIÇ

Üye

Sacit

ADALI

Üye

Ali

HÜNER

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ertuğrul

ERSOY

Üye

Tülay

TUĞCU

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Fazıl

SAĞLAM

Üye A. · Necmi ÖZLER