AYM Norm Denetimi E.2009/13 K.2011/23

Dairesi

İTİRAZIN KONUSU

29.6.2001 günlü, 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 7. maddesinin, 3.7.2003 günlü, 4916 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının 'İfraz, tevhit, tescil ve tespit işlemleri imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın'' bölümünün, Anayasa'nın 5., 10. ve 56. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir.

I- OLAY

Hazine adına tapuya kayıtlı iki parselin ifraz edilmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İptali İstenilen Yasa Kuralı

İtiraz konusu kuralın yer aldığı 29.6.2001 günlü, 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 7. maddesinin, 3.7.2003 günlü, 4916 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrası şöyledir:

'Hazineye ait taşınmazların değerlendirilmesi ile ilgili işlemlerde Bakanlık tarafından istenilen bilgi ve belgeler, kamu kurum ve kuruluşlarınca öncelikle gönderilir ve görüş yazıları en geç iki ay içinde cevaplandırılır. Bu süre içinde cevap verilmediği takdirde olumlu görüş verilmiş sayılır. İfraz, tevhit, tescil ve tespit işlemleri imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın ve herhangi bir ücret, bedel ve gider karşılığı talep edilmeksizin ilgili kuruluşlarca talebi izleyen iki ay içinde yerine getirilir.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

İtiraz başvurusunda, Anayasa'nın 5., 10. ve 56. maddelerine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 26.2.2009 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı, işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. maddesiyle aynı durumda olanlar

için farklı kurallar getirilmesinin yasaklandığı, Anayasa'nın

5. maddesinde Devletin temel amaç ve görevlerinin belirtildiği, 56. maddesinde

de herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğunun ve

çevreyi geliştirmenin, çevre sağlığını korumanın ve çevre kirlenmesini

önlemenin Devletin ve vatandaşların ödevi olduğunun ifade edildiği, Anayasa'nın

5. ve 56. maddeleriyle Devlete verilen görevlerin imar mevzuatıyla getirilen

düzenlemelerle de yaşama geçirileceğinde kuşku bulunmadığı, 3194 sayılı İmar

Kanunu'nun 15. ve 16. maddelerinde ifraz, tevhit ve tescil işlemlerinin hangi

şartlarda ve nasıl yapılacağının belirtildiği, itiraz konusu kuralla şahısların

mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan hiçbir farkı bulunmayan Hazine'ye ait

taşınmazlar yönünden diğer kişilere tanınmayan bir biçimde ayrıcalıklı kurallar

getirilmek suretiyle imar mevzuatı yönünden Hazine ile diğer taşınmaz malikleri

arasında ayrım yapıldığı, Hazine'nin imar mevzuatındaki kısıtlamaların dışında

tutulmasının Anayasa'nın 5., 10. ve 56. maddelerine aykırı

olduğu ileri sürülmüştür.

İtiraz konusu kural, Hazine'ye ait taşınmazların ifraz, tevhit, tescil ve tespit işlemlerinin imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın yerine getirileceğini öngörmektedir.

Anayasa'nın 5. maddesinde, 'Devletin temel amaç ve görevleri, Türk Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.' denilmektedir.

Anayasa'nın 'Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması' başlıklı 56. maddesinde de, 'Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir'' hükmü yer almaktadır.

Anayasa'nın 5. maddesiyle kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlama ve insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlama ödevi Devlete verilirken, 56. maddesiyle de herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu belirtilerek, bu hakkı korumanın yine devletin ve vatandaşların ödevi olduğu vurgulanmaktadır.

Devlete verilen bu görevlerin yaşama geçirilmesi bakımından, imar mevzuatıyla getirilen düzenlemeler büyük önem taşımaktadır. Anayasa'nın 5. ve 56. maddeleri ile Devlete verilen görevlerin yerine getirilmesi, belli bir plan ve program çerçevesinde gözetim ve denetim ile gerçekleşebilir. Anayasa'da yer alan 'sağlıklı ve dengeli çevre' kavramına, doğal güzelliklerin korunduğu, kentleşme ve sanayileşmenin getirdiği hava ve su kirlenmesinin önlendiği bir çevre kadar, belli bir plan ve programa göre düzenlenmiş çevrenin de gireceği kuşkusuzdur.

İmar hukukuna ilişkin kurallar temel olarak 3194 sayılı İmar

Kanunu'nda yer almaktadır. İmar Kanunu'nun 'İfraz ve tevhid' başlıklı 15.

maddesinde, 'İmar planlarına göre yol, meydan, yeşil saha, park ve

otopark gibi umumi hizmetlere ayrılan yerlere rastlayan gayrimenkullerin bu

kısımlarının ifrazına veya tevhidine izin verilmez. İmar parselasyon planı

tamamlanmış olan yerlerde yapılacak ifraz veya tevhidin bu planlara uygun

olması şarttır. İmar planlarında parsel cepheleri tayin edilmeyen yerlerde

yapılacak ifrazların, asgari cephe genişlikleri ve büyüklükleri yönetmelikte

belirtilen esaslara göre tespit edilir. İmar planı dışında kalan alanlarda

yönetmeliklerinde tayin edilecek miktarlardan küçük ifrazlara izin verilmez.',

'Tescil ve şüyuun izalesi' başlıklı 16. maddesinde ise 'Belediye ve

mücavir alan hudutları içindeki gayrimenkullerin re'sen veya müracaat üzerine

tevhid veya ifrazı, bunlar üzerinde irtifak hakkı tesisi veya bu hakların

terkini, bu Kanun ve yönetmelik hükümlerine uygunluğu belediye encümenleri veya

il idare kurullarınca onaylanır. Onaylama işlemi, müracaatın belediyelere veya

valiliklere intikalinden itibaren en geç 30 gün içinde sonuçlandırılır ve

tescil veya terkini için 15 gün içinde tapuya bildirilir. Tapu dairesi, tescil

veya terkin işlemini bir ay içinde sonuçlandırmak zorundadır'' hükümleri

yer almaktadır.

Anılan maddelerde, imar planlarında umumi hizmetlere ayrılan

taşınmazların bu kısımlarının ifraz ve tevhidi yasaklanmış, imar parselasyon

planı tamamlanmış olan yerlerde ifraz ve tevhidin yapılabilmesi ise imar

planına uygun olması koşuluna bağlanmış ve imar planlarında parsel cepheleri

tayin edilmeyen yerler ile imar planı dışında kalan alanlarda yapılacak

ifrazlar yönünden ise yönetmeliklerde belirtilen kurallara uyulması koşulu

aranmıştır. Belediye ve mücavir alan hudutları içindeki taşınmazların tevhit

veya ifrazı ile bunlar üzerinde irtifak hakkı tesisi veya bu hakların terkini

işlemlerinin tapu dairesince sonuçlandırılması ise bu işlemlerin İmar Kanunu ve

yönetmelik hükümlerine uygunluğunun ilgili idari kurullarca onaylanması şartına

bağlanmıştır. Kısaca, ifraz ve tevhit işlemlerinin yapılabilmesi, imar

mevzuatına uygun olmalarına ve bu uygunluğun ilgili idari kurullarca tespit

edilerek onaylanmasına bağlıdır. Getirilen bu düzenleme ile sağlanmak istenen

nihai amacın kamu yararı olduğu kuşkusuzdur.

İtiraz konusu kuralda yer alan 'imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın' ibaresi, Hazine'ye ait taşınmazların ifraz, tevhit ve tescil işlemlerinin imar mevzuatındaki kısıtlamaların dışına çıkarılması sonucunu doğurmakta ve İmar Kanunu ile konuya ilişkin yönetmeliklerde öngörülen kurallara aykırı da olsa Maliye Bakanlığı'nın bu yöndeki taleplerinin ilgili idarelerce yerine getirilmesini zorunlu kılmaktadır.

Söz konusu işlemlerin yapılabilmesi için imar mevzuatına uygun olma koşulunun ortadan kalkması ve bu uygunluğun idari kurullarca denetiminin olanaksız kılınması ise imar hukukunda denetimsiz bir alan oluşturmakta, bu da Devletin bu konudaki gözetim ve denetim görevini yerine getirmesine engel olmaktadır.

Anayasa'nın 5. ve 56. maddeleriyle Devlete verilen ödevlerin somut tedbirlerle nasıl yerine getirileceği yasa koyucunun takdirinde ise de söz konusu ödevler yerine getirilirken Hazineye ait taşınmazların ifraz ve tevhit işlemleri yönünden ayrıcalık tanınarak bu işlemlerin imar mevzuatındaki kısıtlamalar dışında tutulması, Anayasa'nın anılan maddeleriyle bağdaşmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kuralda yer alan 'imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın' ibaresi, Anayasa'nın 5. ve 56. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Anayasa'nın 5. ve 56. maddelerine aykırı görülerek iptal edilen ibarenin ayrıca Anayasa'nın 10. maddesi yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.

İtiraz konusu kuralın, iptal edilen ibare dışında kalan 'İfraz, tevhit, tescil ve tespit işlemleri' ibaresinin ise Anayasa'ya aykırı bir yönü bulunmadığından, bu ibareye yönelik iptal isteminin reddi gerekir.

VI- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ

2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, Yasa'nın belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesi'nce iptaline karar verilebileceği öngörülmektedir.

4706 sayılı Yasa'nın 7. maddesinin, 4916 sayılı Yasa'nın 6. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasındaki ''imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın '' ibaresinin iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan iptal edilen ibareden sonra gelen '' ve '' sözcüğünün de, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince iptali gerekir.

VII- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN İNCELENMESİ

29.6.2001 günlü, 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 7. maddesinin, 3.7.2003 günlü, 4916 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının 'İfraz, tevhit, tescil ve tespit işlemleri imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın '' bölümünün;

1- '' imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın '' ibaresi, 20.1.2011 günlü, E.2009/13, K.2011/23 sayılı kararla iptal edildiğinden, bu ibarenin, uygulanmasından doğacak sonradan giderilmesi güç veya olanaksız durum ve zararların önlenmesi ve iptal kararının sonuçsuz kalmaması için kararın Resmî Gazete'de yayımlanacağı güne kadar YÜRÜRLÜĞÜNÜN DURDURULMASINA,

2- 'İfraz, tevhit, tescil ve tespit işlemleri '' ibaresine yönelik iptal istemi, 20.1.2011 günlü, E.2009/13, K.2011/23 sayılı kararla reddedildiğinden, bu ibareye ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE,

20.1.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

KILIÇ

Başkanvekili

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Fettah

OTO

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Serruh

KALELİ

Üye

Zehra Ayla PERKTAŞ

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Alparslan

ALTAN

Üye

Burhan

ÜSTÜN

Üye

Nuri

NECİPOĞLU

Üye

Hicabi

DURSUN

Üye Celal · Mümtaz AKINCI