AYM Norm Denetimi E.2009/56 K.2011/71

Daireleri Kurulu

İTİRAZIN KONUSU

4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun 17.8.1983 günlü, 2880 sayılı Yasa'nın 22. maddesiyle değiştirilen 41. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinin Anayasa'nın 2. ve 130. maddelerine aykırılığı savıyla iptaline karar verilmesi istemidir.

I- OLAY

Bakılmakta olan davada, dava konusu işlemin dayanağı olarak görülen itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varılarak iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun 17.8.1983 günlü, 2880 sayılı Yasa'nın 22. maddesiyle değiştirilen ve iptali istenilen kuralı da içeren 'Öğretim Üyesi İhtiyacının Karşılanması'başlıklı 41. maddesi şöyledir:

'Yükseköğretim Kurulunca; bu kanun kapsamındaki Devlet

yükseköğretim kurumlarının, çeşitli bilim ve sanat dallarındaki öğretim üyesi

ihtiyaçları ve bu öğretim üyesi ihtiyaçlarının hangi yükseköğretim

kurumlarından karşılanacağı, öğretim üyesi mevcutları dikkate alınarak tespit edilir

ve ihtiyaçlar karşılanmak üzere ilgili üniversitelere bildirilir. Bu

üniversitelerin rektörleri Yükseköğretim Kurulunca ihtiyaç listelerinin

kendilerine intikal ettirilmesi tarihinden itibaren en çok iki hafta içinde

ihtiyaçları karşılamak üzere hangi öğretim üyelerini görevlendirdiklerini

Yükseköğretim Kuruluna bildirirler. Bu görevlendirmeler bir yarı

yıldan az, dört yarı yıldan fazla olmamak üzere kadroları kendi

üniversitelerinde kalmak kaydıyla yapılır.

Bu madde hükümlerine göre veya 40 ıncı maddenin (b) fıkrası hükmüne göre yapılan görevlendirmelerde tebligat, işten ayrılma, mehil müddeti ve işe başlama konularında Devlet memurlarına ilişkin hükümler uygulanır.

Bu madde veya bu Kanunun 40 ıncı maddesinin (b) fıkrası hükümlerine göre yapılan görevlendirmelerde, görevlendirme kararında görev süreleri belirtilir. Bunlara özlük hakları kurumlarında devam etmek kaydıyla görev yapacağı kurumun bulunduğu yer ve özelliklerine göre o kurum kadrolarında çalışanların yararlandıkları ödenek ve diğer haklar ve 6245 sayılı Harcırah Kanununa göre geçici görev yolluğu, görev yapacağı üniversite bütçesinden ödenir.

Bu maddede veya bu Kanunun 40 ıncı maddesinin (b) fıkrasında belirtildiği şekilde görevlendirildikleri kendilerine tebliğ edilenlerden kanuni süresi içinde göreve başlamayanlar istifa etmiş sayılır. Bu şekilde istifa etmiş sayılanlar, bu hizmeti yerine getirmedikçe herhangi bir yükseköğretim kurumunda yeniden görevlendirilemezler ve diğer kamu kuruluşlarında çalıştırılamazlar.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında Anayasa'nın 2. ve 130. maddelerine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 9.9.2009 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

1- Kuralın Anlam ve Kapsamı

4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun 17.8.1983 günlü, 2880 sayılı Yasa'nın 22. maddesiyle değişik 'Öğretim Üyesi İhtiyacının Karşılanması' başlıklı 41. maddesi, öğretim üyesi ihtiyacı bulunan bir üniversitenin bu ihtiyacının başka bir üniversiteden karşılanmasında uyulacak usul ve esasları düzenlemektedir. Buna göre;

Yükseköğretim Kurulunca, bu kanun kapsamındaki Devlet Yükseköğretim kurumlarının, çeşitli bilim ve sanat dallarındaki öğretim üyesi ihtiyaçları ve bu öğretim üyesi ihtiyaçlarının hangi yükseköğretim kurumlarından karşılanacağı, öğretim üyesi mevcutları dikkate alınarak tespit edilecek ve Yükseköğretim Kurulunca yapılan bu tespitler, ihtiyaçlar karşılanmak üzere ilgili üniversitelere bildirilecektir.

Yükseköğretim Kurulunca kendilerine bildirimde bulunulan üniversitelerin rektörleri, ihtiyaç listelerinin kendilerine intikal ettirilmesi tarihinden itibaren en çok iki hafta içinde, bu işte görev alacak olan öğretim üyelerini belirleyecekler ve ihtiyaçları karşılamak üzere hangi öğretim üyelerini görevlendirdiklerini Yükseköğretim Kuruluna bildireceklerdir.

Bu görevlendirmeler bir yarı yıldan az, dört yarı yıldan fazla olmamak üzere öğretim üyelerinin kadrolarının kendi üniversitelerinde kalması kaydıyla yapılacak ve görevlendirme kararında görev süreleri belirtilecek; madde hükümlerine göre yapılan görevlendirmelerde tebligat, işten ayrılma, mehil müddeti ve işe başlama konularında Devlet memurlarına ilişkin hükümler uygulanacaktır.

Görevlendirilen öğretim üyelerinin özlük hakları kurumlarında devam edecektir. Ayrıca, bunlara görevlendirme kararına bağlı olarak görev yapacakları kurum kadrolarında çalışanların yararlandıkları ödenek ve diğer haklar ile 6245 sayılı Harcırah Kanununa göre doğan geçici görev yollukları da ödenecektir. Bu ödemeler görev yapacakları üniversite bütçesinden ödenecektir.

Maddede belirtildiği şekilde görevlendirildikleri kendilerine tebliğ edilenlerden, kanuni süresi içinde göreve başlamayanlar istifa etmiş sayılacaklardır. Bu şekilde istifa etmiş sayılanlar, bu hizmeti yerine getirmedikçe herhangi bir yükseköğretim kurumunda yeniden görevlendirilemeyeceklerdir ve diğer kamu kuruluşlarında çalıştırılamayacaklardır.

Görüldüğü üzere, maddede, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesi konusu düzenlenirken, görevlendirmeyi kimin yapacağı, görevlendirme süresinin ne kadar olabileceği, görevlendirilen öğretim elemanlarının özlük haklarının ne olacağı, görevlendirme kararının gereğinin yerine getirilmemesi halinde bunun yaptırımının ne olacağı hususları ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.

2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

Başvuru kararında, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun 'Öğretim

Üyesi İhtiyacının Karşılanması' başlıklı 41.

maddesinin (1983 yılında 2880 sayılı Yasa'yla yeniden düzenlenmeden önceki) ilk

haline göre, ihtiyacı olan üniversitelerde öncelikle istekli olanların

görevlendirileceği, istekli çıkmaz veya yeterli sayıda olmazsa

görevlendirilecek olan öğretim üyelerinin ad çekme yöntemi ile belirleneceği öngörülmüşken,

maddenin halen yürürlükte bulunan halinde, Yükseköğretim Kurulu tarafından

belirleme yapılırken üniversitelerin öğretim üyesi mevcutlarının dikkate

alınacağı belirtilmiş olmasına karşın, rektörlerin görevlendirmede

uygulayacakları esaslar konusunda herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği ve

bu konuda tek yetkili olarak rektörlerin belirlendiği, oysa anayasakoyucunun,

Anayasa'nın 130. maddesiyle üniversiteleri anayasal bir kuruluş olarak kabul

ettiği ve üniversitelerle ilgili başlıca kuralları belirleyip, üniversitelerin

'kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe' sahip olduklarını kurala bağlayıp,

başka konularla birlikte 'üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim

elemanlarının görevlendirilmesi' konusunun da yasayla düzenlenmesini

öngördüğü, dolayısıyla bu hüküm uyarınca öğretim üyelerinin diğer

üniversitelerde görevlendirilmesinde uygulanacak usul ve esasların da yasada

düzenlenmesi gerekirken, iptali istenilen kuralda sadece yetkili makamın

belirlenip, yetkili makamca görevlendirmenin hangi kriterlere göre

yapılacağının düzenlenmediği, hal böyle olunca 41. maddenin birinci fıkrasının

ikinci tümcesinin Anayasa'nın 130. maddesinin dokuzuncu fıkrasına aykırı

olduğu, Anayasa'nın 130. maddesine aykırı olan kuralın, aynı zamanda

Anayasa'nın 2. maddesinde ifadesini bulan 'hukuk devleti ilkesi'yle de

bağdaşmadığı ileri sürülmüştür.

Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.

Anayasa'nın 'Yükseköğretim kurumları' başlıklı 130. maddesinin dokuzuncu fıkrasında diğer bazı hususların yanında üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesi konusu da kanunla düzenlenmesi gereken bir alan olarak ele alınmıştır. Keza 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7. maddesinde 'Gerektiğinde yeni kurulan veya gelişmekte olan üniversitelere gelişmiş üniversitelerin eğitim - öğretim ve eleman yetiştirme alanlarında yapacağı katkıyı gerçekleştirmek için gelişmiş üniversiteleri görevlendirmek ve bu konudaki uygulama esaslarını tespit etmek' Yükseköğretim Kurulu'nun görevleri arasında sayılmıştır.

Belirtilen bu Anayasal ve yasal düzenlemelerden, öğretim üyesi

ihtiyacı bulunan üniversitelerin bu ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla gelişmiş

üniversitelerin öğretim üyeleri arasından görevlendirme yapılabileceği

anlaşılmaktadır. İtiraz konusu yasa kuralında da, ihtiyacı karşılayacak sayı ve

nitelikte öğretim üyesinin görevlendirilmesi konusunda Yükseköğretim Kurulu'nca

tespit edilecek üniversitelerin rektörlüklerine görev ve yetki verilmektedir.

Buna karşılık, öğretim üyelerini görevlendirecek olan üniversite rektörlüğünün

görevlendirilecek öğretim üyesini hangi kriterlere göre belirleyeceği konusunda

hiçbir hükme Yasa'da yer verilmemiştir. Bu çerçevede, görevlendirmeyi yapacak

olan rektörlük makamının konunun muhatabı olan herhangi bir öğretim üyesini

görevlendirilebileceği, bu durumun ise öğretim üyesi gönderecek üniversitelerin

çalışmaları ve ilgili öğretim üyeleri bakımından belirsizlik oluşturacağı

açıktır.

İtiraz konusu yasa kuralı, rektörlük makamına tanınan yetkinin hangi ölçütler çerçevesinde kullanılacağına ilişkin hiçbir hüküm içermemesi nedeniyle kişilere hukuki güvenlik sağlamayı hedefleyen hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmamakta ve üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesinin yasayla düzenlenmesini buyuran Anayasal kurala da aykırı düşmektedir.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu yasa kuralı, Anayasa'nın 2. ve 130. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU

Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, 'Kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, 30.3.2011 günlü, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır.

2547 sayılı Kanun'un 17.8.1983 günlü, 2880 sayılı Kanun'un 22. maddesiyle değiştirilen 41. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince İPTAL

HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA

YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 28.4.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

KALELİ

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Fettah

OTO

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Zehra Ayla PERKTAŞ

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Alparslan

ALTAN

Üye

Engin

YILDIRIM

Üye

Nuri

NECİPOĞLU

Üye

Hicabi

DURSUN

Üye

Celal Mümtaz AKINCI

Üye

Erdal

TERCAN