AYM Norm Denetimi E.2011/102 K.2011/133

edildi.

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN

Danıştay Sekizinci Dairesi

İTİRAZIN KONUSU

10.6.2010 günlü, 5995 sayılı Maden Kanununda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 3. maddesiyle, 4.6.1985 günlü, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun;

1-7. maddesine eklenen dokuzuncu fıkranın,

2-7. maddesinin değiştirilen onbeşinci fıkrasının,

3-7. maddesine eklenen onaltıncı fıkranın,

4-7. maddesinin yeniden düzenlenen onyedinci fıkranın,

5-7. maddesinin değiştirilen onsekizinci fıkrasının,

6-7. maddesine eklenen ondokuzuncu fıkranın,

Anayasa'nın 109., 127. ve 128. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin bazı maddelerinin iptali ve yürütmesinin durdurulması istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.

II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALLARI

10.6.2010 günlü, 5995 sayılı Maden Kanununda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un iptali istenilen kuralları da içeren 3. maddesi aynen şöyledir:

'MADDE 3-3213 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin birinci

fıkrası aşağıdaki şekilde yeniden düzenlenmiş, birinci fıkrasından sonra gelmek

üzere aşağıdaki fıkralar eklenmiş; mevcut ikinci fıkrasında yer alan 'bu

yönetmelik' ibaresi 'ilgili Kanun' şeklinde değiştirilmiş; mevcut dördüncü

fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş; mevcut yedinci fıkrası aşağıdaki

şekilde değiştirilmiş ve yedinci fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra

eklenmiş; Anayasa Mahkemesince iptal edilen sekizinci fıkrası aşağıdaki şekilde

yeniden düzenlenmiş; mevcut dokuzuncu fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş

ve bu dokuzuncu fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiş; mevcut on

birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

'Madencilik faaliyetlerinin yapılması ve ruhsatlandırma

işlemlerinin yürütülmesi ile ilgili olarak yeni verilecek ruhsat alanlarına

maden işletme yöntemi, faaliyetin yapıldığı bölge, madenin cinsi, yapılacak

yatırımın çevresel etkileri, şehirleşme ve benzeri hususlar dikkate alınarak,

temdit talepleri dahil ruhsat verilen alanlarda kazanılmış haklar korunmak

kaydıyla, ilgili kurumların görüşleri alınarak Bakanlık tarafından kısıtlama

getirilebilir. İlk müracaat veya ihale yolu ile yapılacak ruhsatlandırmalarda

müracaatın yapılacağı alanlar diğer kanunlar ile getirilen kısıtlamalar

gözönüne alınarak Bakanlıkça ruhsat müracaatına kapatılabilir. Kısıtlama

gerekçesi ortadan kalkan alanlar ihale yoluyla aramalara açılır. Bu Kanun

dışında madencilik faaliyetleri ile ilgili olarak yapılacak her türlü kısıtlama

ancak kanun ile düzenlenir.

Özel çevre koruma bölgeleri, milli parklar, yaban hayatı koruma ve geliştirme sahaları, muhafaza ormanları, 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanununa göre korunması gerekli alanlar, 1 inci derece askeri yasak bölgeler, 1/5000 ölçekli imar planı onaylanmış alanlar, 1 inci derece sit alanları ile madencilik amacı dışında tahsis edilen ve Genel Müdürlük tarafından uygun görüş verilen elektrik santralleri, organize sanayi bölgeleri, petrol, doğalgaz ve jeotermal boru hatları gibi yatırım alanlarına ait koordinatlar ilgili kurumlar tarafından Genel Müdürlüğe bildirilir.

Bu alanlara yapılan ruhsat müracaatlarının hak sağlaması halinde iki ay içinde harç ve teminatın yatırılmasından sonra bu alanlara ilişkin ilgili kurumlardan izin alınması için müracaat sahibine bir yıl süre verilir. Bu süre içinde izin alınması durumunda Kanunun 16 ncı maddesine göre ruhsat düzenlenir, izin alınamaması halinde müracaat reddedilir. Müraacat alanının bir kısmının bahse konu alanlarla çakışması halinde, çakışan alan dışındaki serbest alana ilişkin olarak iki aylık süre içinde Kanunun 16 ncı maddesine göre müracaatta bulunulması halinde ruhsat düzenlenir. Aksi halde tüm müracaat alanı bu süre sonunda müracaatlara açık hale gelir.

Devlet ormanları içinde yapılacak maden arama ve işletme faaliyetleri ile bu faaliyetler için zorunlu ve ruhsat süresine bağlı olarak yapılan geçici tesislere 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu hükümlerine göre izin verilir.

Yaban hayatı koruma ve geliştirme sahalarında maden arama ve işletme faaliyetleri ile bu faaliyetler için gerekli geçici tesislere çevresel etki değerlendirme raporunda belirlenen esaslar dahilinde izin verilir. Alınan izinler, temditler dahil ruhsat hukuku sonuna kadar devam eder.

Uygulanan yöntem, teknoloji ve derinliğe bağlı olarak projesi Genel Müdürlükçe uygun bulunan yeraltı madencilik faaliyetlerinin tekabül ettiği yüzey alanı için herhangi bir izin alınmaz. Yeraltı madencilik faaliyetlerine bağlı olarak gerekli olan yerüstü tesisleri veya galeri ağzının isabet ettiği alan için gerekli izinlerin alınması zorunludur.

Madencilik faaliyeti yapılan alanların, izne tabi alan olmaları halinde, ilgili olduğu kanun hükümlerine göre gerekli izinlerin alınması zorunludur. Ancak, Genel Müdürlükçe işletme ruhsatı verildikten sonra, işletme ruhsat alanının diğer kanunlara göre izne tabi alan haline gelmesi durumunda ilgili kanunların öngördüğü yükümlülüklerin yerine getirilmesi suretiyle kazanılmış haklar korunarak faaliyetler sürdürülür. Diğer kanunlara göre izne tabi alanlar, Genel Müdürlüğün görüşü alınarak belirlenir.

Kazanılmış haklar korunmak kaydıyla içme ve kullanma suyu rezervuarının maksimum su seviyesinden itibaren 1000-2000 metre mesafe genişliğindeki şeritte galeri usulü patlatma yapılmaması, alıcı ortama arıtma yapılmadan doğrudan su deşarj edilmemesi şartıyla çevre ve insan sağlığına zarar vermeyeceği bilimsel ve teknik olarak belirlenen maden arama ve işletme faaliyetleri ile altyapı tesislerine izin verilir. 2000 metreden sonraki koruma alanı içinde çevresel etki değerlendirmesi raporuna göre yapılması uygun bulunan maden istihracı ve her türlü tesis yapılabilir. Ancak faaliyet sırasında alıcı ortama yapılacak deşarjlarda ilgili yönetmelikte belirtilen limitlere uyulması zorunludur.

Maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatları il özel idareleri tarafından verilir. Bu ruhsatların verilmesi sırasında 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu hükümlerine göre belediyelerin tahsil ettiği işyeri açma izni harcı il özel idaresi tarafından tahsil edilir. Bu bedelin % 50'si ruhsatın bulunduğu bölgeyle sınırlı olarak altyapı yatırımlarında kullanılmak üzere, doğrudan ilgili ilçe veya ilçelerin Köylere Hizmet Götürme Birlikleri hesabına aktarılır. Bu alanların belediyelerin mücavir alanı içerisinde kalması durumunda tahsil edilen harcın % 50'si ilgili belediyenin hesabına aktarılır.'

'İmar alanları içinde kalan madencilik faaliyetleri, ilgili yerel

merciden izin alınarak yapılır. Ruhsat alındıktan sonra imar alanları içine

alınan maden sahalarına bu hüküm uygulanmaz. İmar planı bulunmayan alanlarda

yapılan veya yapılacak olan madencilik faaliyetleri ile bu faaliyetlere bağlı

geçici tesisler ve bunların müştemilatı için imar planı yapılmaz. İşletme

ruhsatları çevre düzeni ve imar planları notuna işlenir. İmarsız alanlarda

yürütülen madencilik faaliyetleri için gerekli olan geçici tesisler ve bunların

müştemilatı, inşaat ve yapı kullanma iznine tabi değildir. Ancak, yapıların fen

ve sağlık kurallarına uygun olması ve ilgili il özel idaresine bildirilmesi

zorunludur. İmarsız alanlarda yürütülen madencilik faaliyetleri için gerekli

olan geçici tesisler ve bunların müştemilatı niteliğindeki yapıların, ruhsat

sahibi tarafından madencilik faaliyetinin sonlandırılmasını müteakip bir yıl

içinde kaldırılması, bunlardan çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı

alınmış olanların, çevresel etki değerlendirmesi raporunda belirtildiği şekli

ile her iki alanda da yol, su, haberleşme, enerji nakil hattı, bant konveyör,

havai hat ve kuyu tesislerinin ilgili idarenin onayı ve talebi doğrultusunda

bedelsiz olarak kalmasına izin verilebilir. Diğerlerinin ise süresinde yerinden

kaldırılması veya çevre ile uyumlu hale getirilmesi zorunludur. Ruhsat

sahibinin bu yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde, çevre ve insan

sağlığı bakımından sorumlulukları devam eder. Ruhsat sahibi tarafından

yapılması gereken işlemler valilik veya ilgili idare tarafından yerine

getirilerek yapılan masraflar 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme

Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.'

'Madencilik faaliyetleri ile Devlet ve il yolları, otoyollar, demir yolları, havaalanı, liman, baraj, enerji tesisleri, petrol, doğalgaz, jeotermal boru hatları, su isale hatları gibi kamu yararı niteliği taşıyan yatırımların birbirlerini engellemesi, maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale gelmesi, yatırım için başka alternatif alanların bulunamaması durumunda, madencilik faaliyeti ve yatırımla ilgili karar, Kurul tarafından verilir.

Herhangi bir yatırım yapılmamış I. Grup madenler, mıcır, kaba

inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı

hammaddeleri için verilen ruhsatlar ile görünür rezervi belirlenmemiş diğer

grup maden ruhsat sahaları ile çakışan aynı yerdeki diğer yatırımlara Genel

Müdürlükçe izin verilir. Ruhsatlı sahalarda görünür rezervi belirlemek üzere

yapılan sondaj, kuyu, galeri, desandre gibi işler için yapılan yatırımların ve

maden varlığının belgelenmesi durumunda tespit edilen görünür rezerv alanı dışındaki

alanlar için, diğer yatırımların madencilik faaliyetlerini engellemeyeceğine

Genel Müdürlükçe karar verilmesi halinde diğer yatırım için izin verilir. Bu

alanlarda ruhsat sahibi tarafından yapılmış yatırımı etkileyen bir husus var

ise bu alanla ilgili karar Kurul tarafından verilir. İşletme ruhsat alanı

içerisinde ancak işletme izni veya görünür rezerv alanı dışındaki bir alanda

diğer yatırımlara Genel Müdürlükçe izin verilebilir. Yatırımın işletme izni

veya görünür rezerv alanı ile çakışması durumunda, Kurul tarafından karar

verilir. Arama ruhsatı döneminde hiçbir yatırım yapılmamış ise diğer

yatırımlara engel teşkil etmez.

Kurul, Devlet Planlama Teşkilatının bağlı olduğu bakanın

başkanlığında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı, diğer yatırımcı kurum ya da

kuruluşun bağlı olduğu bakan/bakanlar ve yatırım kararına onay veren kurumun

ilgili olduğu bakan olmak üzere asgari üç kişiden oluşur. Ancak, yatırımcı

kuruluşun Devlet Planlama Teşkilatının bağlı olduğu Bakanlığa veya Bakanlığa

bağlı ilgili veya ilişkili bir kurum ve katılımcı sayısının üçün altında olması

halinde Sanayi ve Ticaret Bakanı Kurula katılır. Kurul, Enerji ve Tabii

Kaynaklar Bakanı veya ilgili taraf bakanlardan herhangi birinin daveti üzerine

toplanır ve kararlarını üye tamsayısının salt çoğunluğuyla alır. Kurul

tarafından alınan karar, kamu yararı kararı yerine geçer. Kurulun sekretaryası,

Genel Müdürlük tarafından yürütülür.

Kurul tarafından verilecek kararlarda; görünür rezerv alanı ile diğer yatırımın çakışması halinde öncelikle madenin makul bir sürede üretilebilme imkanının olup olmadığı, ara ve uç ürüne yönelik madenciliğe dayalı sanayi tesislerinin hammadde ihtiyacını karşılayan ruhsatlı sahalarda, tesisin hammadde ihtiyacını karşılayacak şekilde alternatif alanların bulunup bulunmadığı dikkate alınarak değerlendirme yapılır.

Kurul tarafından gerekli görülmesi halinde hazırlatılan rapor, danışmanlık ücretleri, yolluk, gündelik ve benzeri tüm harcamalar yatırımcı tarafından karşılanır. Ayrıca, yatırımlar nedeniyle Kurul kararı ile faaliyeti kısıtlanan maden işletmecisinin yatırım giderleri, lehine karar verilen tarafça tazmin edilir.'

'Çevresel etki değerlendirmesi ile ilgili karar, işyeri açma ve çalışma ruhsatı, mülkiyet izni olmadan veya on üçüncü fıkraya aykırı faaliyette bulunulduğunun tespiti halinde ruhsat teminatı irad kaydedilerek bu alandaki faaliyet durdurulur. Bu ihlallerin üç yıl içinde üç kez yapıldığının tespiti halinde ise teminat irad kaydedilerek ruhsat iptal edilir.''

III- İLK İNCELEME

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasında,'Bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu davada uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa;

a) İptali istenen kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslını,

b) Başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneğini,

c) Dava dilekçesi, iddianame veya davayı açan belgeler ile dosyanın ilgili bölümlerinin onaylı örneklerini,

dizi listesine bağlayarak Anayasa Mahkemesine gönderir.'hükmüne yer verilmiştir.

Aynı maddenin (4) numaralı fıkrasının ikinci tümcesinde de, 'Açık bir şekilde dayanaktan yoksun veya yöntemine uygun olmayan itiraz başvuruları, Mahkeme tarafından esas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedilir' denilmiştir.

İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin; itiraz konusu kurallardan 5995 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinin; değiştirilen onbeşinci, eklenen onaltıncı, değiştirilen onsekizinci ve eklenen ondokuzuncu fıkralarının Anayasa'ya hangi gerekçelerle aykırı olduğunu başvuru kararında açıkça ortaya koymadığı, ayrıca itiraz başvurusuna ilişkin belgelerin dizi listesine de bağlanmadığı saptanmıştır.

Açıklanan nedenlerle yöntemine uygun olmayan itiraz başvurusunun, 6216 sayılı Yasa'nın 40. maddesinin (4) numaralı fıkrasının ikinci cümlesine göreesas incelemeye geçilmeksizin reddi gerekir.

Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Fettah OTO Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Recep KÖMÜRCÜ Üye Engin YILDIRIM Üye Nuri NECİPOĞLU Üye Hicabi DURSUN Üye Celal Mümtaz AKINCI Üye Erdal TERCAN