AYM Norm Denetimi E.2011/81 K.2012/78

Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36. maddesinin 'Ortak Hükümler' bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinin, Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Davacı tarafından, kendisine bir derece verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36. maddesinin 'ORTAK HÜKÜMLER' bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendi şöyledir:

'Mesleğe

özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan; Başbakanlık, Bakanlık,

Müsteşarlık ve bağımsız genel müdürlükler müfettiş yardımcıları ile bağlı

müfettiş yardımcıları ve Diyanet İşleri Başkanlığı müfettiş yardımcıları,

Sosyal Güvenlik Kurumu Müfettiş Yardımcıları, Başbakanlık Uzman Yardımcıları,

Vakıf Uzman Yardımcıları, Tapu ve Kadastro Uzman Yardımcıları, Devlet Personel

Başkanlığı Devlet Personel Uzman Yardımcıları; Afet ve Acil Durum Yönetimi

Uzman Yardımcıları; Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Uzman Yardımcıları;

Hazine Müsteşarlığı Bankalar Yeminli Murakıp Yardımcıları, Stajyer Hazine

Kontrolörleri, Maiyet memurları; Dışişleri Bakanlığı meslek memurları

konsolosluk ve ihtisas memurları; Maliye Bakanlığı Hesap Uzman Yardımcıları,

Sigorta Denetleme Uzman Yardımcıları ve Aktüer Yardımcıları, Bakanlıklar merkez

kuruluşu stajyer kontrolörleri, İçişleri Bakanlığı Dernekler Denetçi

Yardımcıları, Devlet Bütçe Uzman Yardımcıları, Mali Suçları Araştırma Uzman

Yardımcıları, Marka Uzman Yardımcıları, Patent Uzman Yardımcıları, Vergi,

Muhasebe ve Millî Emlak Denetmen Yardımcıları, Sosyal Güvenlik Uzman

Yardımcıları, Çalışma Uzman Yardımcıları ve Sosyal Güvenlik Eğitim Uzman

Yardımcıları, Yurt Dışı İşçi Hizmetleri Uzman Yardımcıları, İş Sağlığı ve Güvenlik

Uzman Yardımcıları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim Uzman Yardımcıları,

Kültür ve Turizm Uzman Yardımcıları, Yazma Eser Uzman Yardımcıları, Ulaştırma

ve Haberleşme Uzman Yardımcıları, Denizcilik Uzman Yardımcıları, Teknik Yardım

Uzman Yardımcıları, Devlet Muhasebe Uzman Yardımcıları, Devlet Malları Uzman

Yardımcıları, Maliye Uzman Yardımcıları, Devlet Gelir Uzman Yardımcıları, Milli

Emlak Uzman Yardımcıları, Vergi İstihbarat Uzman Yardımcıları, Gelir Uzman

Yardımcıları, Mali Hizmetler Uzman Yardımcıları, Bakanlık ve bağlı kuruluşların

A.B. Uzman Yardımcıları, Hazine Uzman Yardımcıları, Dış Ticaret Uzman

Yardımcıları, Diyanet İşleri Uzman Yardımcıları, Din İşleri Yüksek Kurulu Uzman

Yardımcıları, Avrupa Birliği İşleri Uzman Yardımcıları, Yurtdışı Türkler ve

Akraba Topluluklar Uzman Yardımcıları, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi

Uzman Yardımcıları, Türkiye İstatistik Kurumu Uzman Yardımcıları, Eğitim

Müfettiş Yardımcıları ile İçişleri Bakanlığı Planlama Uzman Yardımcıları,

İstihdam ve Meslek Uzman Yardımcıları, Kalkınma Bakanlığı Planlama Uzman

Yardımcıları, Çevre ve Şehircilik Uzman Yardımcıları, Orman ve Su İşleri Uzman

Yardımcıları, Sanayi ve Teknoloji Uzman Yardımcıları, Gümrük ve Ticaret Uzman

Yardımcıları, Gençlik ve Spor Uzman Yardımcıları, Gıda, Tarım ve Hayvancılık

Uzman Yardımcıları, Aile ve Sosyal Politikalar Uzman Yardımcıları, Aile ve

Sosyal Politikalar Denetçi Yardımcıları, Ürün Denetmen Yardımcıları, Belediye

Müfettiş Yardımcıları, Milli Savunma Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve NATO POL Tesisleri

İşletme Başkanlığı Müfettiş Yardımcılarının özel yeterlik sınavı

yönetmeliklerine göre yapılacak yeterlik sınavlarında başarı göstererek

Müfettişliğe, Kaymakamlığa, Başbakanlık Uzmanlığına, Vakıf Uzmanlığına, Tapu ve

Kadastro Uzmanlığına, Devlet Personel Uzmanlığına, Afet ve Acil Durum Yönetimi

Uzmanlığına, Bankalar Yeminli Murakıplığına, Hesap Uzmanlığına, Sigorta

Denetleme Uzmanlığına ve Aktüerliğine, Kontrolörlüğe, İçişleri Bakanlığı

Dernekler Denetçiliğine, Devlet Bütçe Uzmanlığına, Mali Suçları Araştırma

Uzmanlığına, Marka Uzmanlığına, Patent Uzmanlığına, Vergi, Muhasebe ve Millî

Emlak Denetmenliğine, Sosyal Güvenlik Uzmanlığına, Çalışma Uzmanlığına, Yurt

Dışı İşçi Hizmetleri Uzmanlığına, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanlığına, Çalışma

ve Sosyal Güvenlik Eğitim Uzmanlığına, Kültür ve Turizm Uzmanlığına, Yazma Eser

Uzmanlığına, (32) Ulaştırma ve Haberleşme Uzmanlığına, Denizcilik Uzmanlığına,

Teknik Yardım Uzmanlığına, Devlet Muhasebe Uzmanlığına, Devlet Gelir

Uzmanlığına, Devlet Malları Uzmanlığına, Maliye Uzmanlığına, Gelir Uzmanlığına,

Mali Hizmetler Uzmanlığına, Milli Emlak Uzmanlığına, Vergi İstihbarat

Uzmanlığına, Hazine Uzmanlığına, Dış Ticaret Uzmanlığına, Diyanet İşleri

Uzmanlığına, Din İşleri Yüksek Kurulu Uzmanlığına, Avrupa Birliği İşleri Uzmanlığına,

Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Uzmanlığına, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme

Merkezi Uzmanlığına, Türkiye İstatistik Kurumu Uzmanlığına, Eğitim

Müfettişliğine, İçişleri Bakanlığı Planlama Uzmanlığına, İstihdam ve Meslek

Uzmanlığına, Kalkınma Bakanlığı Planlama Uzmanlığına, Çevre ve Şehircilik

Uzmanlığına, Orman ve Su İşleri Uzmanlığına, Sanayi ve Teknoloji Uzmanlığına,

Gümrük ve Ticaret Uzmanlığına, Gençlik ve Spor Uzmanlığına, Gıda, Tarım ve

Hayvancılık Uzmanlığına, Aile ve Sosyal Politikalar Uzmanlığına, Aile ve Sosyal

Politikalar Denetçiliğine, Ürün Denetmenliğine, Dışişleri Bakanlığı meslek

memurluğu ile konsolosluk ve ihtisas memurluğunda ise Dışişleri Bakanlığınca

sınavla girilmesi şart koşulan bir dereceye atanmaları sırasında ve bir defaya

mahsus olmak üzere haklarında ayrıca bir derece yükselmesi uygulanır.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralı

Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 22.9.2011 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Erhan TUTAL tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, özel yarışma sınavı ile mesleğe alınan muhasebe

uzman yardımcılarının, üç yıl olarak belirlenen yardımcılık dönemi sonunda

yeterlik sınavına tabi tutularak başarılı olanların muhasebe uzmanlığı

kadrosuna atanabilecekleri düzenlenerek muhasebe uzmanlığının kariyer meslek

olarak belirlendiği, 657 sayılı Kanun'un 36. maddesinin Ortak Hükümler başlıklı

(A) fıkrasının 11. bendinde sayılan kariyer mesleklere atanma sırasında ayrıca

bir derece verilmesi uygulamasının anılan kanun hükmündeki eksik düzenleme

nedeniyle muhasebe uzmanlarına uygulanamadığı; mesleğe girişleri, yeterlik

sınavları, görev ve çalışma usul ve esasları paralellik gösteren ve bu anlamda

durumları özdeş olan unvanlar arasında kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun

olmayan bir biçimde ayrım yapılması ve aynı durumda olanlara farklı kuralların

uygulanması sonucunu doğurduğundan eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğu

belirtilerek kuralın Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun, bu Kanuna tabi kurumlarda çalıştırılan memurların sınıflarını belirleyen 36. maddesinin 'Ortak Hükümler' bölümünün (A) fıkrası, sınıfların öğrenim durumlarına göre giriş ve yükselebilecek derece ve kademelerini göstermektedir.

Söz konusu fıkranın 11. bendinde yer alan itiraz konusu kuralda da, mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan ve kadro unvanı belirtilmek suretiyle tek tek sayılan bir kısım kadrolarda görev yapanların, özel yeterlik sınavı yönetmeliklerine göre yapılacak yeterlik sınavlarında başarı göstererek yine belirli kadrolara atanmaları sırasında ve bir defaya mahsus olmak üzere haklarında ayrıca bir derece yükselmesi uygulanacağı belirtilmektedir.

Anayasa'nın 10. maddesinde, 'Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar' denilmiştir.

'Yasa önünde eşitlik ilkesi' hukuksal durumları aynı

olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik

öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalar

karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve

ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve

topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitlik ilkesi ihlal

edilmiş olmaz. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı

tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar

için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar

aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da

öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.

İtiraz konusu kural ile amaçlananın, mesleklerine özel yarışma sınavı ile alınan bir kısım memurların yapılacak yeterlik sınavlarında başarı göstererek yine 657 sayılı Kanun'da sınırlı olarak sayılan bir kısım unvanlı kadrolara atanmaları sırasında haklarında ayrıca bir derece yükselmesinin sağlanması olduğu anlaşılmaktadır.

Hukuk devletinde yasa koyucu, Anayasa kurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine sahiptir. Yasa koyucunun, memur ve diğer kamu görevlileri ile bunların dışındaki çalışanlarla ilgili olarak, Anayasa'da belirlenen kurallara bağlı kalmak, adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini gözetmek koşuluyla düzenleme yapma yetkisi bulunmaktadır. Kanun koyucunun görevin gereklerini ve yapılan işin özelliğini gözeterek farklı kurallar öngörmesinde eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine aykırılık yoktur.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 10. maddesine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.

Muammer TOPAL bu görüşe katılmamıştır.

VI-

KALELİ

Başkanvekili

Alparslan

ALTAN

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Zehra Ayla PERKTAŞ

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Burhan

ÜSTÜN

Üye

Engin

YILDIRIM

Üye

Nuri

NECİPOĞLU

Üye

Hicabi

DURSUN

Üye

Celal Mümtaz AKINCI

Üye

Erdal

TERCAN

KARŞIOY GEREKÇESİ

Ankara Defterdarlığı Muhasebe Müdürlüğü'nde Muhasebe Uzman Yardımcısı olarak görev yapmakta iken yeterlilik sınavında başarılı olduktan sonra Muhasebe Uzmanı olarak atanan davacı tarafından, diğer uzmanlık kadrolarına yapılan atamalarda olduğu gibi kendisine de bir derece verilmesi istemiyle yapılan başvurunun, 'davacının bulunduğu 'Muhasebe Uzmanı' kadrosunun Yasa'da sayılan kadrolar arasında bulunmadığı' gerekçesiyle reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu 657 sayılı Yasa'nın 36. maddesinin 'Ortak Hükümler' bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinin, Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu sonucuna varan Ankara 5. İdare Mahkemesi iptali için başvurmuştur.

İtiraza konu düzenlemede belirtilen çok sayıda unvan yanında, Muhasebe ve Milli Emlak Denetmenliği ile Milli Emlak Uzmanlığı'na sınavla girilmesi şart koşulan bir dereceye atanmaları sırasında ve bir defaya mahsus olmak üzere haklarında ayrıca bir derece yükselmesi uygulanacağı hükme bağlanmıştır.

178 sayılı KHK'nin Ek 34. maddesinde, 659 sayılı KHK'nin 17. maddesiyle yapılan değişiklikle, Muhasebe Denetmeni, Milli Emlak Denetmeni, Muhasebe Uzmanı ve Milli Emlak Uzmanı kadro unvanları 'Defterdarlık Uzmanı' şeklinde değiştirilmiş; 657 sayılı Yasa'nın itiraza konu kuralında da değişiklik yapılarak, 'Defterdarlık Uzmanı' kadro unvanı da anılan düzenlemeye eklenmiştir.

Bu durumda, 'Muhasebe Uzmanı' unvanı ile birlikte 'Defterdarlık Uzmanı' unvanı altında birleştirilen diğer unvanlara ve bilahare 'Defterdarlık Uzmanı' unvanına bir derece verilirken muhasebe uzmanına verilmemesinin eksik düzenleme suretiyle, eşitsizliğe ve ayrımcılığa yol açtığı açıktır.

Diğer taraftan, 178 sayılı KHK'nin 43. maddesinin (b) bendinde,

Bakanlık taşra teşkilatında, Muhasebe Uzmanı ve Milli Emlak Uzmanı

çalıştırılabileceği; bunların en az dört yıllık yükseköğretim kurumlarından

(taşra teşkilatında çalıştırılacak olanlarda en az 2 yıllık yükseköğretim

kurumlarından) mezun olanlar arasından yapılacak özel yarışma sınavı sonucunda

mesleğe uzman yardımcısı olarak alınacakları ve en az üç yıl çalışmak ve olumlu

sicil almak şartıyla Bakanlık merkezinde açılacak yeterlik sınavına girme

hakkını kazanacakları, yeterlilik sınavında başarılı olanların kadrolarına

uygun uzman unvanını alacakları; uzmanların mesleğe giriş ve yeterlik sınavları

ile çalışma usul ve esaslarının yönetmelikle düzenleneceği hükmüne yer

verilmiş; Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü Muhasebe Uzmanları Görev

ve Çalışma Yönetmeliği'nde de Muhasebe Uzmanlarının görev, sorumluluk, çalışma

ve atanmalarına ilişkin usul ve esaslar düzenlenerek, muhasebe uzmanlarının

özel yarışma sınavıyla mesleğe girebilecekleri ve belli bir çalışma döneminden

sonra yeterlilik sınavına tabi tutularak yardımcılık dönemini tamamlayıp

mesleğe atanacakları düzenlenmek suretiyle 'Muhasebe Uzmanlığı'nın kariyer

meslek olduğu vurgulanmıştır.

İtiraza konu kuralda, mesleklerine özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan ve yönetmeliklerine göre yapılacak yeterlilik sınavlarında başarı göstererek Kanun'da gösterilen kadro unvanlarına atanmaları sırasında bir defaya mahsus olmak üzere haklarında ayrıca bir derece yükselmesi uygulanacak olan unvanlar arasında 'Milli Emlak Uzmanı' sayılırken, aynı yöntemlerle mesleğe alınan 'Muhasebe Uzmanı'nın sayılmaması da başka bir eşitsizlik nedenidir.

Anayasa'nın 5. maddesinde, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve

mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti

ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan, siyasal, ekonomik ve

sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için

gerekli şartları hazırlamaya çalışmak, devletin temel amaç ve görevleri

arasında sayılmıştır. Anayasa'nın 'çalışma hakkı ve ödevi'nin düzenlendiği 49.

maddesinde de devlete çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alma

yükümlülüğü getirilmiştir. Anayasa ile her alanda adaletli bir hukuk düzeni

kurup bunu güçlendirerek sürdürme görevi verilen hukuk devletinin, sosyal

alanda Anayasa'nın öngördüğü yükümlülükleri yerine getirmesi, çalışma hayatında

barışı sağlayabilmesi, aynı hukuksal konumda bulunan çalışanlar için eşitliğe

dayanan adil ve hakkaniyete uygun kurallar getirmesi ile mümkün olabilir.

Anayasa'nın 10. maddesinde, hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz

tanınamayacağı hükme bağlanmasına karşın, yasakoyucu tarafından itiraz konusu

düzenlemede belirtilen unvanlara bir derece verilirken, sayılanlar gibi kariyer

meslek olan 'Muhasebe Uzmanı' düzenlemeye dahil edilmeyerek ayrıcalıklı bir

sınıf yaratılması, eşitlik ilkesi ve onu temel alan hukuk devleti bağlamında

kabul edilemez bir durumdur.

Öte yandan, statü hukukunun geçerli olduğu memurlar ve kamu

görevlileriyle ilgili alanlarda yasakoyucu, kazanılmış hakları ve hukuk

güvenliğini ihlâl etmemek koşuluyla her zaman yeni düzenlemeler yaparak farklı

statüler oluşturabilir. Bu statülerin herkes için eşit ve aynı derecede

bağlayıcı olduğunda duraksamaya yer yoktur. Ancak, yasakoyucunun, aynı konumda

bulunan kamu görevlilerinden bazıları için ayrıcalık getirerek, hak kaybını

önlemek veya eşitliği sağlamak gibi haklı bir nedene de dayanmaksızın, belirli

unvanları alarak yaptığı özel düzenlemenin, statü hukukunun gerekleri ile

açıklanması olanaklı değildir. Ayrıca, hukuk devletinde, somut verilere

dayanmaksızın, kamu yararı gibi soyut kavramlarla kişilerin özlük hakları

bakımından adaletsiz ve çalışma barışını bozan kurallar getirilerek bunlara,

yargısal denetim yoluyla meşruiyet kazandırılması, kişi karşısında güçlü

konumda bulunan devleti, keyfi düzenlemeler yapmaya özendirebilir. Hukukun

üstünlüğünün kabul edildiği bir düzende, yasakoyucunun takdir yetkisi de

hukukun genel ilkelerine ve Anayasa'ya uygun olarak kullanılması gereken ve bu

yönüyle de denetim dışında tutulamayacak bir yetkidir. İtiraz konusu kural

yönünden, bu yetkinin eşitliğe, hakkaniyete ve adalete uygun olarak

kullanılmadığı açıktır.

Belirtilen nedenlerle Kural'ın Anayasa'nın 5. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ve iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.

Üye

Muammer

TOPAL

Üye

Zühtü

ARSLAN

Üye

Muammer

TOPAL