AYM Norm Denetimi E.2012/48 K.2012/75

Üyeleri Emine Ülker TARHAN, Muharrem İNCE ile birlikte 115 Milletvekili

İPTAL DAVASININ KONUSU

30.3.2012 günlü ve 6287 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 29., 74., 81., 87. ve 91. maddeleri ile Anayasa'nın 2., 6., 7., 11., 67., 68., 75., 76., 87., 88., 95., 96., 97. ve 148. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek şekil bakımından iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir.

II- YASA METİNLERİ

A- İptali İstenilen Yasa

11.4.2012 günlü, 28261 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 30.3.2012 günlü, 6287 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un şekil bakımından iptali istenilmiştir.

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2., 6., 7., 11., 67., 68., 75., 76., 87., 88., 95., 96., 97. ve 148. maddelerine dayanılmıştır.

III- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 17.5.2012 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

IV- ESASIN İNCELENMESİ

Dava dilekçesi ve ekleri, Anayasa Mahkemesi raportörü Evren ALTAY tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali istenen Yasa, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Dava dilekçesinde, kanunların Anayasa'ya uygunluğunun şekil

denetiminde yalnızca 'öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı' olgusunun ölçüt

olarak kabul edilmesinin parlamentodaki çoğunluğun her an sürpriz kanunlar

çıkarmasına imkan tanımak anlamına geleceği, kanunun yapılış sürecindeki

aksaklıkların kanunun kabul iradesini zedeleyecek boyutta olması halinde bu

hususların Anayasa Mahkemesinin denetim alanında kabul edilmesi gerektiği,

Anayasa'da öngörülen usul kurallarına uyulmadan toplanmış Meclisin kabul

edeceği kanunların şekil yönünden sakatlığının ileri sürülememesi ya da

denetlenememesinin Anayasa'nın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ilkesi ile

bağdaşmayacağı, iptali istenilen Kanun'un yasama iradesinin oluşumunu

etkileyecek, bu iradeyi bozacak ve dolayısıyla Kanun'un geçerliğini şüpheye

düşürecek ölçüde şekil noksanlıkları içerdiği, kanun teklifinin T.B.M.M. Milli

Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonunda görüşülmesi sürecinde iktidar

patisine mensup yüzü aşkın milletvekilinin salonu doldurması nedeniyle diğer

milletvekillerinin Komisyona katılamadığı, Komisyon toplantısının açılmasının ardından

söz talebini içeren dilekçelerin Komisyon Başkanınca işleme konulmadığı, söz

talepleri ve değişiklik önergeleri işleme konulmadığından Komisyon

çalışmalarının tamamlandığının kabul edilemeyeceği ve bu durumda Komisyon

Raporu oluşmayacağından kanun teklifinin Genel Kurulda görüşülmesinin mümkün

olmadığı, Komisyon toplantısının ses kayıtları ile tutanakların

karşılaştırılmasından redaksiyon yetkisini aşan değişiklikler yapıldığının

ortaya çıktığı, Komisyonun iradesinden farklı metinlerin Komisyonda kabul

edilmiş gibi işlem yapıldığı, milletvekillerine Komisyonda söz hakkı tanınmamış

olmasının milletvekillerinin yasama görevini yapmasının engellenmesi sonucunu

doğurduğu, kanun teklifinin T.B.M.M. Genel Kurulunda temel kanun olarak

görüşülmesi nedeniyle önerge sayısının kısıtlandığı ve bunun demokrasi ve

milletvekilliği kurumuyla bağdaşmadığı, Genel Kurulda görüşülen kanun

teklifiyle ilgili olarak T.B.M.M. İçtüzüğünün 91. maddesi uyarınca

milletvekillerinin var olan önerge verme haklarının kabul edilmediği,

kanunların Anayasa'ya uygunluğunun şekil yönünden denetiminde esas alınan 'son

oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı' ölçütünün İçtüzükte yer

alan usul kurallarını da kapsamına aldığı, hukuk devleti anlayışıyla

bağdaştırılması mümkün olmayan bir yöntemle kanun adı altında hukuki bir işleme

zemin oluşturulmasının Meclis'in kabul iradesini zedelediği, bu süreçle ilgili

olarak Anayasa Mahkemesince yapılacak şekil bakımından denetim kapsamında geniş

yorum anlayışıyla hareket edilmesinin 'demokratik hukuk devleti'nin

sürekliliğine ayrı bir anlam kazandıracağı ve T.B.M.M.'nde iktidar çoğunluğunun

muhalefeti kuşatarak tek sesli bir yapı oluşturmasının önüne geçileceği, şekil

denetiminin ölü bir hüküm olmaktan çıkarılması için usuli kurallardan oluşan

sürecin de şekli denetiminin kapsamına alınması gerektiği, kanunların şekil

bakımından denetiminin 'son oylamada yeter sayı' ölçütü ile sınırlanmasının

kanun yapma sürecine muhalefetin katılmasına ve uzlaşmaya imkan verilmek

istenmediği sonucuna yol açacağı, 6287 sayılı Kanun'un Türkiye Büyük Millet

Meclisi İçtüzüğü'nün 29., 74., 81., 87. ve 91. maddeleri ile Anayasa'nın 2.,

6., 7., 11., 67., 68., 75., 76., 87., 88., 95., 96., 97. ve 148. maddelerine

aykırı olduğu belirtilerek şekil bakımından iptali istenilmiştir.

Anayasa'nın 148. maddesinin ikinci fıkrasında, kanunların şekil bakımından denetlenmesinin, son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı hususu ile sınırlı olduğu hükme bağlanmıştır.

Anayasa'nın 148. maddesinin gerekçesinde de Genel Kurul tarafından yapılan son oylamadan önce vücut bulan şekil bozukluklarını Genel Kurulun bildiği veya bilmesi gerektiğinin varsayıldığı belirtilerek, son oylamadan önce yapılan şekil bozukluklarının iptale neden olamayacağı ifade edilmiş ve 'Genel Kurulun oylama yapıp kanunu kabul etmesi, şekil bozukluğunu, o kanunu kabul etmemek için yeterli neden saymadığı yolunda bir iradi tecellisidir. En büyük organ genel kuruldur. Onun iradesi hilafına bir sonuç çıkarmak hukukun ana esaslarına aykırı düşer. Bu nedenle son oylamadan önceki şekil bozuklukları, iptal sebebi sayılmamıştır.' denilmiştir.

Anayasa'nın 148. maddesinin açık hükmü ve gerekçesi karşısında, kanunların şekil bakımından denetiminde, son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığından başka bir hususun esas alınmasına ve bu suretle kanunların şekil bakımından denetimlerinin yapılabilmesine olanak bulunmamaktadır.

Anayasa'nın 'Toplantı ve karar yeter sayısı' başlıklı 96. maddesinde, 'Türkiye Büyük Millet Meclisi, yapacağı seçimler dahil bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanır. Türkiye Büyük Millet Meclisi, Anayasada başkaca bir hüküm yoksa toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verir; ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz'' denilmektedir.

Dava dilekçesinde, 6287 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un son oylamasının öngörülen çoğunlukla yapılmadığı yolunda bir iddia bulunmamakla birlikte T.B.M.M. Genel Kurul tutanaklarının incelenmesinden, Kanun teklifinin tümü üzerinde elektronik oylama cihazıyla yapılan açık oylama sonucunda, 387 oyun kullanıldığı ve bunlardan 295'inin kabul, 91'inin ret ve 1'inin çekimser olduğu, bu anlamda son oylamanın Anayasa'da öngörülen çoğunlukla yapıldığı anlaşıldığından, Anayasa'nın 148. maddesine aykırılık bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, Anayasa'da öngörülen çoğunlukla son oylamasının yapıldığı açık olan ve şekil bakımından Anayasa'ya aykırılığı iddiasına gerekçe olarak dava dilekçesinde gösterilen diğer hususlar yönünden incelenme olanağı bulunmayan 6287 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, Anayasa'nın 148. maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ

30.3.2012 günlü, 6287 sayılı İlköğretim Ve Eğitim Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un şekil yönünden iptali istemi, 24.5.2012 günlü, E.2012/48, K.2012/75 sayılı kararla reddedildiğinden, bu Kanun'a ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE, 24.5.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

KALELİ

Başkanvekili

Alparslan

ALTAN

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Zehra Ayla PERKTAŞ

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Burhan

ÜSTÜN

Üye

Engin

YILDIRIM

Üye

Nuri

NECİPOĞLU

Üye

Hicabi

DURSUN

Üye

Celal Mümtaz AKINCI

Üye

Erdal

TERCAN

Üye

Muammer

TOPAL

Üye

Zühtü

ARSLAN