AYM Norm Denetimi E.2012/7 K.2012/102

Hâkimliği

İTİRAZIN KONUSU

13.12.2004 günlü, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 83. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “… zorunlu hâller dışında bir daha değiştirilmemek üzere, …” ibaresinin, Anayasa’nın 17. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Taammüden adam öldürme suçundan müebbet hapis cezası infaz edilmekte olan hükümlünün, eşi ve yakın akrabaları dışında ad ve adreslerini bildirdiği üç kişilik ziyaretçi listesinin değiştirilmesi istemini inceleyen Mahkeme, Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına vardığı kuralın iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

13.12.2004 günlü, 5275 sayılı Kanun’un itiraz konusu kuralı da içeren 83. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Hükümlü, belgelendirilmesi koşuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile vasisi veya kayyımı tarafından haftada bir kez ve ayrıca kuruma kabullerinde, zorunlu hâller dışında bir daha değiştirilmemek üzere, ad ve adreslerini bildirdiği en fazla üç kişi tarafından, yarım saatten az ve bir saatten fazla olmamak üzere çalışma saatleri içinde ziyaret edilebilir.”

B- Dayanılan Anayasa Kuralı

Başvuru kararında Anayasa’nın 17. maddesine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN’ın katılmalarıyla 26.1.2012 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar vermiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi raportörü Salim KÜÇÜK tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, hükümlünün; eşi, yakınları ve yasal temsilcisi dışında, ceza infaz kurumuna bildirdiği üç kişilik ziyaretçi isim listesinde zorunlu hâller dışında bir daha değişiklik yapamadığı, ziyaret hakkı kısıtlanan hükümlünün dış dünya ile iletişim kurmasının ve sosyalleşmesinin engellendiği belirtilerek, kuralın Anayasa’nın 17. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

İtiraz konusu kural ile hükümlüye, yasal temsilcisi, eşi ve maddede sayılan yakınları dışında, kendisinin belirleyeceği ve zorunlu hâller dışında bir daha değiştiremeyeceği üç kişi tarafından ziyaret edilme hakkı tanınmaktadır.

Anayasa’nın 17. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, “Herkes yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.” Kişinin maddî ve manevî varlığını geliştirme hakkı, insan onurunun korunmasını sağlamaktadır. İnsan onuru kavramı insanın ne durumda, hangi şartlar altında bulunursa bulunsun sırf insan oluşunun kazandırdığı değerin tanınmasını anlatır.

Özgürlüğü mahkeme kararıyla kısıtlanan hükümlünün, hürriyeti

bağlayıcı cezaya mahkûmiyetin doğal sonucu olarak sosyal ilişkilerinin

sınırlandırılması kaçınılmazdır. İnfazın bir amacı da hükümlünün tahliye

sonrası tekrar suç işlemekten vazgeçmesini sağlamaya yöneliktir. Dolayısıyla

hapis cezasının infazında, bir yandan hükümlünün tekrar suç işlemesini

önleyecek oranda caydırıcı olması, öte yandan dış dünya ile iletişim kurması ve

sosyalleşmesi sağlanarak hükümlüye maddî ve manevî varlığını geliştirme

hakkının tanınması gözetilmektedir. Bunun yanında ziyaret hakkının, zorunlu

hâllere bakılmaksızın hükümlünün yasal temsilcisi, eşi ve yakınları dışında

kalanlar bakımından sınırlandırılmasının, ceza infaz kurumlarının güvenliğinin

ve düzeninin sağlanmasına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla ziyaret

hakkı değerlendirilirken ceza infaz kurumlarının güvenliğinin ve düzeninin

sağlanması ile hükümlülerin maddi ve manevi varlığını geliştirme hakkı arasında

makul bir dengenin kurulması gerekir.

Öte yandan kural ile hükümlüye üç kişilik ziyaretçi isim listesinde zorunlu hâllerde değişiklik yapabilme hakkı tanınmış, zorunlu hâllerin neler olduğu hususu uygulamaya bırakılarak bu konuda esneklik sağlanmıştır. Bununla birlikte 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 83. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca hükümlünün yasal temsilcisi, eşi, Kanun’da sayılan yakınları ile önceden ceza infaz kurumuna bildirdiği üç kişilik listede yer alanların dışında kalan kişilerin ziyaretine Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yazılı olarak izin verilebilmektedir.

Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa’nın 17. maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Serruh KALELİ, Fulya KANTARCIOĞLU ile Muammer TOPAL bu görüşe katılmamışlardır.

ALTAN

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Mehmet ERTEN

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Recep KÖMÜRCÜ

Üye

Burhan ÜSTÜN

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Celal Mümtaz

AKINCI

Üye

Erdal TERCAN

KARŞIOY

GEREKÇESİ

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 83. maddesinin ilk fıkrasında “Hükümlü, belgelendirilmesi koşuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile vasisi veya kayyımı tarafından haftada bir kez ve ayrıca kuruma kabullerinde, zorunlu haller dışında bir daha değiştirilmemek üzere, ad ve adreslerini bildirdiği en fazla üç kişi tarafından, yarım saatten az ve bir saatten fazla olmamak üzere çalışma saatleri içinde ziyaret edilebilir” denilmiş, fıkranın sadece “zorunlu haller dışında bir daha değiştirilmemek üzere” bölümünün iptali istenmiştir.

5275

sayılı Yasa’nın “İnfazda temel amaç” başlıklı 3. maddesinde, ceza ve güvenlik

tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amacın, öncelikle genel ve

özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini

engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün,

yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve

toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu

kolaylaştırmak olduğu belirtilmiştir. Suçlunun yeniden sosyalleşebilmesi için

onun da diğer bireyler gibi onurlu bir yaşam sürdürme hakkı bulunduğu

bilinciyle eğitim ve sosyal faaliyetlerinin geliştirilmesi, haberleşme ve

ziyaret imkânlarına olanak tanınması gerekmektedir. Bu nedenle belirtilen

olanaklardan yararlanmalarının hükümlüler için bir hak olduğu kabul edilerek

çağdaş ceza infaz hukukunda buna ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.

Hükümlülerin yeniden sosyalleşebilmesi için onlara tanınan hakların Anayasa’nın 17. maddesinde düzenlenen kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığını geliştirme kapsamında olduğu açıktır.

Anayasa’nın

17. maddesinin ilk fıkrasında Herkesin, yaşama, maddi ve manevi varlığını

koruma ve geliştirme hakkına sahip olduğu, üçüncü fıkrasında da kimseye işkence

ve eziyet yapılamayacağı; kimsenin insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya

veya muameleye tâbi tutulamayacağı belirtilmiştir. Mahkeme kararıyla özgürlüğü

sınırlanmış olan hükümlünün de temel insan haklarına sahip olduğu, bu durumda

da insanlık onuruna saygı gösterilmesi ve kişiliğini geliştirebilmesi için bazı

olanaklardan yararlandırılması gerektiği kuşkusuzdur. Bu bağlamda, hükümlünün

dış dünya ile iletişiminin ve yeniden sosyalleşmesinin sağlanması için ziyaret

hakkı tanınması önemlidir. Ancak, cezanın infaz edildiği kurumun, güvenliğinin

ve düzeninin sağlanması, hükümlüler arasında adaletin gerçekleştirilebilmesi

için ziyaret hakkına sınırlama getirilebileceği kabul edilebilirse de bunun,

Anayasa’nın, 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin hak ve özgürlükler

alanında açılımını yansıtan 13. maddesine uygun olarak yapılması gerekir.

Anayasa’nın 13. maddesiyle uyum sağlanabilmesi, ziyaret hakkına dava konusu kuralla getirilen sınırlamanın, infaz kurumlarının güvenlik ve disiplininin korunması için gerekli ve amaca ulaşmak için elverişli olmasının yanı sıra ölçülük koşulunu da içermesine bağlıdır.

Hükümlünün, yasada sayılan yakınları dışında ziyaretine geleceği düşüncesiyle ad ve adreslerini bildireceği üç kişiyi zorunlu haller olmaksızın bir daha değiştirememesi, bu kişilerin ziyaretten vazgeçmesi durumunda, hakkını kaybetmesine yol açacaktır. İnfaz kurumlarının güvenliğinin ve düzeninin sağlanması bakımından, gerekli ve elverişli bulunduğu düşüncesiyle ziyaretçilerin çok sık olarak değiştirilmelerine sınır getirilebilirse de bunun sınırlama amacını aşacak biçimde zorunlu haller dışında olanaksız kılınması ölçüsüz bir düzenleme olup, Anayasa’nın 13. maddesi ile bağdaşmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle iptali istenen kuralın Anayasa’nın 13. ve 17. maddelerine aykırı olduğu ve iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.

Üye

Muammer TOPAL

Üye

Zühtü ARSLAN

Başkanvekili

Serruh KALELİ

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye Muammer TOPAL