AYM Norm Denetimi E.2016/16 K.2016/37

2. Asliye Ceza Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun, 18.6.2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun'un 63. maddesiyle değiştirilen 143. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan ".verilecek ceza yarı oranında artırılır." ibaresinin, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY

Alışveriş merkezi içerisindeki bir mağazadan gece vakti hırsızlık yaptığı ileri sürülen sanık hakkında açılan kamu davasında, itiraz konusu ibarenin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ

5237 sayılı Kanun'un itiraz konusu ibarenin de yer aldığı 143. maddesi şöyledir:

"Suçun gece vakti işlenmesi

Madde 143- (1) Hırsızlık suçunun gece vakti işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır."

II- İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ'in katılımlarıyla 16.3.2016 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ümit DENİZ tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü.

A- İtirazın Gerekçesi

3. Başvuru kararında özetle, kanun koyucunun düzenleme yaparken

hukuk devletinin bir gereği olan ölçülülük ilkesi ve bu ilkenin alt ilkeleri

olan elverişlilik, gereklilik ve orantılılık ilkeleriyle bağlı olduğu, ceza

hukukunun amacının toplumsal yaşam bakımından önem arz eden hukuksal değerleri

korumak ise de Devletin hukuksal değerleri korumak üzere sahip olduğu

cezalandırma yetkisini kullanırken suç ve ceza arasındaki adil dengeyi koruması

ve faile işlediği suçun ağırlığı ile orantılı ceza ve güvenlik tedbiri

uygulaması gerektiği, orantılılık ilkesinin suçun nitelikli halleri için de

gözetilmesinin zorunlu olduğu, kanun koyucunun nitelikli haller aracılığıyla

farklılık gösteren eylemlere değişen oranlarda ceza verilmesi usulünü

benimsediği halde gece vaktinin fiilin işlenmesine katkısı olmadığı hallerde

cezanın artırılmasının belirtilen usul ve kanunun amacı ile bağdaşır yanının

olmadığı, hırsızlık suçunun gece vakti işlenmesi durumunda cezanın artırılması

makul karşılanabilirse de somut olayın kendine has özelliklerinin dikkate

alınmaksızın cezanın yarı oranında arttırılmasının ceza adaleti ve orantılılık

ilkelerine uygun olmadığı ve eşitlik ilkesiyle de bağdaşmadığı belirtilerek

kuralın, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

4. Kanun'un 143. maddesi hırsızlık suçunun gece vaktinde işlenmesi hâlinde cezanın artırılmasını düzenlemektedir. İtiraza konu ".verilecek ceza yarı oranında artırılır." ibaresi ise suçun gece vakti işlenmesi nedeniyle yapılacak artırımın temel cezanın yarısı oranında yapılmasını öngörmektedir.

5. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.

6. Hukuk devletinde, ceza ve ceza yerine geçen güvenlik

tedbirlerine ilişkin kurallar, ceza hukukunun ana ilkeleri ile Anayasa'nın

konuya ilişkin kuralları başta olmak üzere suçların niteliği, işlenme biçimi,

içerik ve yoğunluğu, kamu düzenini ihlal derecesi, cezaların caydırıcılığı,

ülkenin sosyal, kültürel yapısı, etik değerleri ve ekonomik hayatın ihtiyaçları

göz önüne alınarak saptanacak ceza siyasetine göre belirlenir. Kanun koyucu,

cezalandırma yetkisini kullanırken toplumda hangi eylemlerin suç sayılacağı,

bunun hangi tür ve ölçüdeki ceza yaptırımı ile karşılanacağı, nelerin

ağırlaştırıcı veya hafifletici sebep olarak kabul edileceği ve ceza sistemini

tamamlayan müesseselerin nelerden ibaret olacağı hususlarında takdir yetkisine

sahiptir.

7. Kanun koyucu, takdir yetkisine sahip olmakla birlikte, bu yetkisini kullanırken suç ve ceza arasındaki adil dengenin korunması, öngörülen cezanın cezalandırmada güdülen amacı gerçekleştirmeye elverişli olması ve insan haysiyetine aykırı olmaması gibi anayasal ilkeleri de dikkate almak zorundadır.

8. Bununla birlikte sadece failin hareketini esas alarak ve hareket için öngörülen ceza miktarlarını kıyaslayarak suç ve ceza arasında adil denge bulunup bulunmadığı konusunda bir karar vermek sorunu tek yönlü ya da eksik olarak ele almak anlamına gelir. Suç ve ceza arasında adalete uygun bir oranın bulunup bulunmadığının saptanmasında, herhangi bir suç için konulmuş ceza ile yapılacak bir kıyaslama değil, o suçun toplum yaşamında yarattığı sonuç, failin ve suçtan zarar görenin kişiliği, maddi ve manevi zararın azlığı veya çokluğu da etkilidir.

9. Kanun koyucu, Kanun'un 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının

(e) bendinde gece vaktini; güneşin batmasından bir saat sonra başlayan ve

doğmasından bir saat evvele kadar devam eden zaman süresi olarak tanımlamış ve

itiraz konusu kuralla, malı üzerindeki gözetim ve denetim gücü zayıflayan ve

kendini korumasız hissetmesi nedeniyle daha fazla olumsuz etki altında kalan

mağdurun huzur ve sükûnunun daha fazla bozulması, failin gece suçu daha kolay

işleyebilmesi, kolluk güçlerinin yardımının gecikebilmesi, failin kimliğinin

tespiti ve yakalanması ihtimalinin zayıflamasını dikkate alarak hırsızlık

suçunun gece vakti işlenmesini suçun ağırlaştırıcı nedeni olarak kabul etmiş ve

verilecek cezanın yarı oranında artırılmasını öngörmüştür. Bu şekilde suç ve

cezada ağırlaştırıcı nedeni ve bu nedene göre gerçekleştirilecek artırım

oranını belirlemenin kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında olduğu açıktır.

10. Öte yandan kuralın gerekçesine bakıldığında kanun koyucunun

söz konusu artırımı gece vakti hırsızlık suçunun işlenmesinin olası etkileri

nedeniyle suçta caydırıcılığı sağlamak amacıyla düzenlediği dolayısıyla da kamu

yararını amaçladığı anlaşılmaktadır. Ayrıca kanun koyucu, düzenlemeler yaparken

hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan ölçülülük ilkesiyle de bağlıdır. Bu

ilke ise "elverişlilik", "gereklilik" ve

"orantılılık" olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. "Elverişlilik",

getirilen kuralın ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını, "gereklilik",

getirilen kuralın ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını, "orantılılık"

ise getirilen kural ile ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü

ifade etmektedir. Bir kuralda öngörülen düzenleme ile ulaşılmak istenen amaç

arasında da "ölçülülük ilkesi" gereğince makul bir dengenin

bulunması zorunludur. Oranı dikkate alındığında belirlenen artırım miktarının,

gece vakti hırsızlık suçunun etkili bir cezayla karşılanması açısından gerekli,

bu fiillerin işlenmesini ve yaygınlaşmasını önlemeye elverişli bir yaptırım

olduğu açıktır. Bunların yanında, hırsızlık suçunun toplumsal etkisi ve işlenme

oranı ile gece vakti işlenmesinin kamusal açıdan ciddi boyutta tehlikeler

doğurabileceği dikkate alındığında verilen cezanın hâkime takdir hakkı

tanınmaksızın yarı oranında artırılmasının ağır ve orantısız olduğu da

söylenemez. Kaldı ki temel cezanın belirlenmesi sırasında suçun işleniş şekil

ve şartları, suçlunun kim olduğu ve kişiliği gibi etkenlerin göz önüne alınması

ve cezanın şahsileştirilmesi de olanaklıdır.

11. Bu bağlamda, kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında, korunmak istenen hukuki yarar, suçun niteliği, meydana gelen neticeyi de göz önünde bulundurarak getirdiği kuralın, düzenlenme amacına ulaşmak açısından gerekli, bu amaca ulaşmaya elverişli ve orantılı olduğu anlaşıldığından hukuk devleti ilkesine aykırı bir yönü bulunmamaktadır.

12. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

13. Kuralın Anayasa'nın 10. maddesi ile ilgisi görülmemiştir.

ÖZGÜLDÜR

Üye

Serruh KALELİ

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Alparslan

ALTAN

Üye

Nuri NECİPOĞLU

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Celal Mümtaz

AKINCI

Üye

Erdal TERCAN

Üye

M. Emin KUZ

Üye

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ