AYM Norm Denetimi E.2019/109 K.2019/91

Esas Sayısı:2019/109

Karar Sayısı:2019/91

Karar Tarihi:4/12/2019

R.G.Tarih-Sayısı:Tebliğ edildi.

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa 3. İdare Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 3/5/1985

tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu’na 11/5/2018 tarihli ve 7143 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle eklenen geçici 16. maddenin Anayasa’nın 5., 35., 43. ve 63. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY

Korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescilli bir taşınmaza işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi talebinin reddine ilişkin işlemin iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un geçici 16. maddesi şöyledir:

“Geçici Madde 16- (Ek: 11/5/2018-7143/16 md.)

Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir.

Yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarihli ve 1319

sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının

Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamı

üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında alınacak

kayıt bedeli başvuru sahibi tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetveline

gelir kaydedilmek üzere merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır. 6306 sayılı

Kanun kapsamında kullanılmak üzere kaydedilen gelirler karşılığı Bakanlık

bütçesine ödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödenek, dönüşüm

projeleri özel hesabına aktarılarak kullanılır. Kayıt bedeline ilişkin oranı

iki katına kadar artırmaya, yarısına kadar azaltmaya, yapının niteliğine ve

bölgelere göre kademelendirmeye, ayrıca başvuru ve ödeme süresini bir yıla

kadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.

Yapı Kayıt Belgesi yapının kullanım amacına yöneliktir. Yapı Kayıt Belgesi alan yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilir.

Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun ve 2960 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir.

Yapı ruhsatı alıp da yapı kullanma izin belgesi almamış veya yapı ruhsatı bulunmayan yapılarda, Yapı Kayıt Belgesi ile maliklerin tamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumi hizmet alanlarına denk gelen alanların terk edilmesi halinde yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir. Bu durumda, ikinci fıkrada belirtilen bedelin iki katı ödenir.

Beşinci fıkra uyarınca kat mülkiyetine geçilmiş olması 6306 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin uygulanmasına engel teşkil etmez.

Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait

taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlar Bakanlığa

tahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi

haleflerinin 31/12/2019 tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerine

taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. Bu durumda elde

edilen gelirler bu maddenin ikinci fıkrasına göre genel bütçeye gelir

kaydedilir. Ayrıca bu gelirler hakkında 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı

Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi

Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 5 inci maddesinin beşinci

fıkrası, yapı ve tesisler hakkında ise onbirinci fıkrası hükmü uygulanmaz. (Ek cümleler:4/7/2019-7181/14 md.) Yapı kayıt

belgesine konu taşınmaz için 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu

Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar

Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre tapu

tahsis belgesi alınması ve bu belgeye esas arsa bedellerinin ödenmiş olması

hâlinde bu madde uyarınca ayrıca satış bedeli alınmaz. Yapı kayıt belgesi

alınan taşınmazların satışa konu edilen kısımlarından yapı kayıt belgesi tarihi

ile satış tarihi arasındaki dönem için ecrimisil alınmaz, tahakkuk ettirilen

ecrimisiller terkin edilir, satış tarihi itibarıyla tahsil edilen ecrimisil

tutarı satış bedelinden mahsup edilir, bu tutardan fazlası iade edilmez.

Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların belediyelere ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan satılır.

Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz.

Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır. Yapının depreme dayanıklılığı hususu malikin sorumluluğundadır.

Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz.

Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Elif KARAKAŞ tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu kanun hükmü okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.

maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak

bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı

gördüğünde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi

olduğu kanısına vardığında bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine

başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine

başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir

davanın bulunması ve iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması

gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde

ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da

olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.

3. İtiraz konusu kural 3194 sayılı Kanun’a 11/5/2018 tarihli ve 7143 sayılı Kanun’la geçici 16. madde olarak eklenmiştir.

4. 3194 sayılı Kanun’un “İstisnalar” başlıklı 4. maddesinde 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu, 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, bu Kanun’un ilgili maddelerine uyulmak kaydı ile 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı İstanbul Boğaziçi Kanunu ve 10/7/2014 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 31. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yapılan atıf nedeniyle anılan Kanun ile diğer özel kanunlarla belirlenen veya belirlenecek olan yerlerde, bu Kanun’un özel kanunlara aykırı olmayan hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.

5. Bakılmakta olan davaya konu taşınmaz 2863 sayılı Kanun

kapsamında korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmiş bir

yapı niteliğindedir. Restorasyon amaçlı yapı ruhsatında mesken olarak kayıtlı

bulunan söz konusu taşınmaz 1/1000 ölçekli Mudanya Kentsel Sit Alanı Koruma

Amaçlı Uygulama İmar Planı’nda da konut alanında kalmaktadır. 1610 No.lu

Mudanya Lisanslı Harita Kadastro Mühendislik Bürosu tarafından hazırlanan

28/8/2014 tarihli aplikasyon krokisine göre yapının zemin katının denize bakan

cephesinde yer alan veranda 25.65 m2 boş alana tecavüzlüdür. Davalı idarenin

16/10/2018 tarihli yazısına cevaben gönderilen Bursa Valiliği Çevre ve

Şehircilik İl Müdürlüğünün tarihsiz ve 34237 sayılı yazısında söz konusu

verandanın altının kapatılarak alan kazanıldığı ve bu alanı da dâhil ederek

yapılan beyan doğrultusunda yapıya ilişkin ticari nitelikli yapı kayıt belgesi

düzenlendiği belirtilmiştir.

6. Bakılmakta olan davanın konusunu itiraz konusu kural

uyarınca düzenlenen yapı kayıt belgesine dayanılarak işyeri açma ve çalışma

ruhsatı verilmesi talebinin reddine ilişkin işlemin iptali istemi

oluşturmaktadır. İtiraz konusu kural, devletin mülkiyeti ya da hüküm ve tasarrufu

altındaki alanlarda 31 Aralık 2017 tarihinden önce yapılmış ruhsatsız veya

ruhsat ve eklerine aykırı yapılardan gerekli şartları sağlayanlara yapı kayıt

belgesi verilebileceğini düzenlemektedir. Kuralın kapsamından yapı kayıt

belgesi ile 3194 sayılı Kanun’a aykırı yapıların tespit edilerek kayıt altına

alınmasının ve ilgili yapılara talep halinde su, elektrik ve doğalgaz

bağlanabilmesi suretiyle geçici olarak kullanım hakkı sağlanmasının amaçlandığı

anlaşılmaktadır.

7. Kural kapsamında düzenlenen yapı kayıt belgesi dava konusu yapının kullanımına imkân sağlamakla birlikte anılan yapının yukarıda yer verilen nitelikleri gözönünde bulundurulduğunda korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili işlem ve faaliyetleri düzenleyen 2863 sayılı Kanun ile kıyıları ve sahil şeritlerini koruma amacıyla düzenlenmiş olan 3621 sayılı Kanun hükümlerinin bakılan davada uygulanmasının önünde bir engel bulunmamaktadır. Zira kuralda yapı kayıt belgesi verilen taşınmazlar yönünden ilgili özel kanun hükümlerinin uygulanamayacağına ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır.

8. Belirtilen nedenle 3194 sayılı Kanun’un geçici 16. maddesinde yer alan düzenlemenin, bakılmakta olan davada 2863 ve 3621 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturduğunun kabulüne imkân bulunmamaktadır. İtiraz başvurusunun ise itiraz konusu kuralın kıyılar ile kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına ilişkin mevzuat hükümlerinin bakılmakta olan davada uygulanmasına engel oluşturduğu gerekçesiyle yapıldığı anlaşılmaktadır.

9. Bu itibarla işyeri açma ve çalıştırma ruhsatı verilmesi talebine ilişkin uyuşmazlıkta bu konuya ilişkin özel hükümler içeren anılan kanunların dikkate alınmasının önünde bir engel bulunmadığından itiraz konusu kuralın bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır.

10. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kurala ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

ARSLAN

Başkanvekili

Hasan Tahsin GÖKCAN

Başkanvekili

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Burhan

ÜSTÜN

Üye

Engin

YILDIRIM

Üye

Hicabi

DURSUN

Üye

Celal Mümtaz AKINCI

Üye

Muammer

TOPAL

Üye

M. Emin KUZ

Üye

Kadir

ÖZKAYA

Üye

Rıdvan

GÜLEÇ

Üye

Recai

AKYEL

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Üye

Yıldız

SEFERİNOĞLU

Üye

Selahaddin

MENTEŞ