AYM Norm Denetimi E.2025/138 K.2025/130

edildi.

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 58. Hukuk Dairesi

İTİRAZIN KONUSU: 3/11/1980

tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun’un 4. maddesinin 12/7/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun’un 80. maddesiyle değiştirilen;

A. İkinci

fıkrasının üçüncü, dördüncü, beşinci ve altıncı cümlelerinin,

B. İkinci

fıkrasına 25/3/2020 tarihli ve 7226 sayılı Kanun’un 6. maddesiyle eklenen yedinci cümlenin,

Anayasa’nın 2., 10., 60. ve 61. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.

OLAY: Malullük aylığı bağlanmadan önceki sigortalılık sürelerinin yaşlılık aylığına hak kazanma şartları bakımından dikkate alınmamasına yönelik Sosyal Güvenlik Kurumu (Kurum) işleminin iptali ile yaşlılık aylığı bağlanması ve süresi içinde ödenmemiş aylıkların yasal faiziyle Kurumdan tahsil edilmesi talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ

Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı 4. maddesi şöyledir:

“Aylık bağlanması

Madde 4 – Bu Kanun kapsamına girenlerden;

a) Engelli hâle gelerek bağlı oldukları sosyal güvenlik mevzuatına göre emekliye sevk edilenlere görev malullüğü aylığı bağlanır.

b) Emekli aylığı almakta iken engelli hâle gelenlerin almakta oldukları aylıkları görev malullüğü aylığına dönüştürülür.

c) Ölenlerin kendilerine bağlanması gereken görev malullüğü aylığı, dul ve yetimlerine intikal ettirilir.

Bu madde gereğince ilgili sosyal güvenlik kurumlarınca kendi mevzuatlarına göre bağlanan aylıklar, (…) % 25 artırılarak ödenir.

d) Herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna tabi olmayanların engelli hâle gelmeleri halinde, öğrenim durumlarına göre 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun değişik 36 ncı maddesi hükümlerine göre belirlenecek giriş derece ve kademeleri üzerinden (Öğrenimi bulunmayanların ilkokul mezunu gibi) kendilerine, ölümlerinde dul ve yetimlerine 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre T.C. Emekli Sandığınca görev malullüğü aylığı % 25 artırılarak bağlanır.

(Değişik fıkra: 12/7/2013-6495/80 md.) Birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri hükümleri

uygulanarak aylık bağlananlara aylık bağlama tarihi itibarıyla sosyal güvenlik

kurumlarınca kendi sigortalılığı nedeniyle ödenmekte olan gelir ve/veya

aylıkların toplamı, 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun

36 ncı maddesi gereğince öğrenim durumuna göre belirlenecek giriş derece ve

kademesi ile 30 yıl fiili hizmet süresi esas alınarak mülga hükümleri de dahil

5434 sayılı Kanun hükümlerine göre hesaplanacak vazife malullüğü aylığının %25

artırımlı tutarından az olamaz ve bu şekilde belirlenen gelir ve/veya aylıklar

ilgili sigortalılık hâlindeki aylık artışları dikkate alınarak artırılır.

Birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamına girenler, aylıklara ilişkin

hükümler hariç olmak üzere (d) bendi kapsamına girenlerin malullük hâline bağlı

olarak yararlandığı haklardan da aynı esas ve usuller çerçevesinde

yararlandırılır. Bu Kanuna veya bu Kanun hükümleri uygulanarak aylık

bağlanmasını gerektiren kanunlara göre aylık bağlanan maluller ile 5434 sayılı

Kanunun 56 ncıve mülga 64 üncü maddesi kapsamında aylık bağlanan malullerin,

malul sayılmaları sebebiyle aylık bağlandığı tarihten önceki her türlü

sigortalılık ve prim ödeme süreleri, iştirakçilik ve fiili hizmet süreleri ile

bunların itibari ve fiili hizmet süresi zammı olarak değerlendirilen süreleri,

malullük aylığı bağlanmasından sonra geçecek çalışma veya sigortalılık

süreleriyle hiçbir sebeple birleştirilemez. Bu şekilde aylık bağlanmasından

önce geçen söz konusu süreler; malullük aylığı bağlanmasından sonra geçen

sigortalılık ve çalışma sürelerinin tabi olacağı sigortalılık hâli ile mülga

2829 sayılı Kanun uygulaması yönünden dikkate alınmayacağı gibi, sonradan geçen

sigortalılık veya çalışma süreleri yaşlılık/emeklilik, malullük ya da ölüm/dul

veya yetim aylığı bağlanmasında veya toptan ödeme yapılmasında ilgili

mevzuatına göre ayrı bir çalışma veya sigortalılık süresi olarak

değerlendirilir. Ancak, bu Kanuna göre aylık bağlandığı tarihten sonra

çalışmaya başlayanlardan, aylık bağlandıktan sonraki çalışmaları 5510 sayılı

Kanunun yürürlük tarihinden sonra olanlar için 5510 sayılı Kanunun geçici 4

üncü maddesi hükümleri uygulanamaz. Yukarıda belirtilen kanunlara göre malullük

aylığı bağlanmasına esas alınmış hastalık ya da engellilik hâlleri ve bu

hastalık ya da engellilik hallerindeki ilerlemeler, sonradan geçen çalışmalar

sebebiyle yaşlılık aylığına hak kazanılması koşullarının belirlenmesinde

dikkate alınmaz. (Ek

cümle: 25/3/2020-7226/6 md.) Ancak, bu kapsamdakiler aylık bağlandığı tarihten sonra geçen

çalışmaları esas alındığında en az 20 yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az

5000 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak şartıyla

talepleri halinde ayrıca yaşlılık aylığından yararlanırlar.

(Ek fıkra: 12/7/2013-6495/80 md.) Bu madde hükümleri 5434 sayılı Kanunun 56 ncı maddesi kapsamındakiler ve harp malulleri hakkında da uygulanır.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Onur MERCAN tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükümleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

2. 30/3/2011

tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun’un “Anayasaya aykırılığın mahkemelerce ileri sürülmesi” başlıklı

40. maddesinde Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurularda

izlenecek yöntem düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin (1) numaralı fıkrasında

bir davaya bakmakta olan mahkemenin bu davada uygulanacak bir kanun veya

Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde

veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu

kanısına varması durumunda bu fıkrada sayılan belgeleri dizi listesine

bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği belirtilmiş; anılan fıkranın (a) bendinde “İptali istenen

kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayan gerekçeli

başvuru kararının aslı”, (b) bendinde ise

“Başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneği” Anayasa Mahkemesine

gönderilecek belgeler arasında sayılmıştır. Maddenin (4) numaralı fıkrasında

ise yöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının Anayasa Mahkemesi tarafından

esas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği hükme bağlanmıştır.

3. Anılan İçtüzük’ün 46. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (a) bendinde de başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneği gerekçeli başvuru kararının aslıyla birlikte Anayasa Mahkemesine sunulacak belgeler arasında sayılmıştır.

4. İçtüzük’ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde Anayasa Mahkemesince yapılan ilk incelemede başvuruda eksikliklerin bulunduğunun tespit edilmesi hâlinde itiraz yoluna ilişkin işlerde esas incelemeye geçilmeksizin başvurunun reddine karar verileceği, (2) numaralı fıkrasında ise anılan (b) bendi uyarınca verilen kararın itiraz yoluna başvuran mahkemenin eksiklikleri tamamlayarak yeniden başvurmasına engel olmadığı belirtilmiştir.

5. Yapılan incelemede Mahkemenin daha önce de itiraz konusu kuralların iptalleri talebiyle başvuruda bulunduğu, anılan başvurunun Anayasa Mahkemesinin 11/2/2025 tarihli ve E.2025/16, K.2025/28 sayılı kararıyla yöntemine uygun olmadığından reddedildiği, söz konusu karardan sonra Mahkemenin düzenlediği başvuru kararına ilişkin tutanakla yeniden itiraz başvurusunda bulunduğu anlaşılmıştır.

6. Söz konusu fıkra uyarınca Mahkemenin eksiklikleri tamamlayarak yeniden itiraz başvurusunda bulunması mümkün olmakla birlikte yapılacak başvurunun önceki başvurunun devamı mahiyetinde olmadığı, yeni bir başvuru niteliği taşıdığı ve aynı kurallara ilişkin olarak yapılacak yeni başvurunun Anayasa, 6216 sayılı Kanun ile İçtüzük’te belirtilen yönteme uygun olması gerektiği açıktır (AYM, E.2024/141, K.2024/132, 23/7/2024, § 8).

7. Bu itibarla Mahkemenin E.2025/16 sayılı başvuruya ilişkin olarak düzenlediği gerekçeli başvuru kararının bu başvuru açısından anılan Kanun’un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendine uygun bir gerekçeli başvuru kararı olarak değerlendirilmesi mümkün değildir (aynı yöndeki değerlendirme için bkz. AYM, E.2024/141, K.2024/132, 23/7/2024, § 9).

8. Açıklanan nedenle Kanun’un söz konusu bendine ve İçtüzük’ün 46. maddesinin (2) numaralı fıkrasına aykırı olduğu anlaşılan başvurunun Kanun’un anılan maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından reddi gerekir.

A. İkinci

fıkrasının üçüncü, dördüncü, beşinci ve altıncı cümlelerinin,

B. İkinci fıkrasına 25/3/2020

tarihli ve 7226 sayılı Kanun’un 6. maddesiyle eklenen yedinci cümlenin,

iptallerine karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından REDDİNE 17/6/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI