AYM Norm Denetimi E.2025/38 K.2025/34

edildi.

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesi

İTİRAZIN KONUSU

A. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’na 20/7/2017 tarihli ve 7035 sayılı Kanun’un 23. maddesiyle eklenen 308/A maddesinin,

B. 26/9/2004

tarihli ve 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un 34. maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin,

Anayasa’nın 9., 10., 11., 36., 37., 38., 40., 138., 139., 140., 141. ve 142. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.

OLAY

Kasten yaralama ve kişiyi hürriyetinden yoksun bırakma suçlarından açılan davanın istinaf incelemesinde itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.

I. İPTALİ

İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ

1. 5271 sayılı Kanun’un itiraz konusu 308/A maddesi şöyledir:

“Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığının itiraz yetkisi

Madde 308/A- (Ek: 20/7/2017-7035/23 md.)

(1)

(Değişik cümle: 28/3/2023-7445/22 md.) Bölge adliye mahkemesi ceza

dairelerinin kesin nitelikteki kararlarına karşı bölge adliye mahkemesi

Cumhuriyet başsavcılığı, re’sen veya istem üzerine, kararın kendisine verildiği

tarihten itibaren bir ay içinde kararı veren daireye itiraz edebilir. Sanığın

lehine itirazda süre aranmaz. (Ek cümleler: 28/3/2023-7445/22 md.) Sanık

aleyhine itiraz edilebilmesi için kararı etkileyecek nitelikte esaslı bir

hatanın bulunması zorunlu olup, bu itiraz sanık veya müdafiine daire tarafından

tebliğ olunur. Tebligat, ilgililerin dava dosyasından belirlenen son

adreslerine yapılmasıyla geçerli olur. İlgililer, tebliğden itibaren iki hafta

içinde yazılı olarak cevap verebilir. (Değişik cümleler:

17/10/2019-7188/30 md.) Daire, mümkün olan en kısa sürede itirazı inceler

ve yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse dosyayı itirazı incelemek üzere

ceza daireleri başkanlar kuruluna gönderir. Kurula gönderilen itiraz hakkında,

kararına itiraz edilen dairenin başkanı veya görevlendireceği üye tarafından

kurula sunulmak üzere bir rapor hazırlanır. (Ek cümleler:

17/10/2019-7188/30 md.) Kurulun itirazın kabulüne ilişkin kararları,

gereği için dairesine gönderilir. Kurulun verdiği kararlar kesindir. Dörtten

fazla ceza dairesi olan bölge adliye mahkemelerinde Hâkimler ve Savcılar Kurulu

tarafından daire başkanları arasından belirlenen ve dört üyeden oluşan

başkanlar kurulu bu incelemeyi yapar. Başkanlar kurulunun bu maddeye ilişkin

çalışma usul ve esasları, Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenir.”

2. 5235 sayılı Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 34. maddesi şöyledir:

“Başkanın görevleri

Madde 34- Bölge adliye mahkemesi başkanının görevleri şunlardır:

1. Mahkemeyi temsil etmek,

2. Bölge adliye mahkemesi ceza daireleri başkanlar kurulu ve hukuk daireleri başkanlar kuruluna ve adalet komisyonuna başkanlık etmek, ceza daireleri başkanlar kurulu ve hukuk daireleri başkanlar kurulu ile komisyon kararlarını yürütmek,

3. Mahkemenin uyumlu, verimli ve düzenli çalışmasını sağlamak, genel yönetim işlerini yürütmek ve bu yolda uygun göreceği önlemleri almak,

4. (Ek: 15/8/2016-KHK-674/9 md.; Aynen kabul: 10/11/2016-6758/9 md.) Hukukî veya fiilî nedenlerle bir dairenin kendi üyeleri ile toplanamadığı hâllerde ilgisine göre diğer dairelerden kıdem ve sıraya göre üye görevlendirmek,

5. Bölge adliye mahkemesi memurlarını denetlemek veya denetletmek, personelden kendisine doğrudan bağlı olanlar hakkında ilgili kanunda belirtilen disiplin cezalarını uygulamak,

6. Hükme bağlanan işlerde adlî yargı ilk derece mahkeme hâkim ve savcılarına verilen not fişlerini mercilerine göndermek,

7. Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Muhammed Nuri ÖZGÜR tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011

tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava

sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin

hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri

sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu

hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak

anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için

elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görev alanına giren bir davanın

bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir.

Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan

sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde

etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.

3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme 5271 sayılı Kanun’un 308/A maddesi ile 5235 sayılı Kanun’un 34. maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin iptallerini talep etmiştir. 5271 sayılı Kanun’un 308/A maddesinde bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığının itiraz yetkisi düzenlenmiştir. 5235 sayılı Kanun’un 34. maddesinin birinci fıkrasının itiraz konusu (2) numaralı bendinde ise bölge adliye mahkemesi ceza daireleri başkanlar kurulu ve hukuk daireleri başkanlar kuruluna ve adalet komisyonuna başkanlık etmek, ceza daireleri başkanlar kurulu ve hukuk daireleri başkanlar kurulu ile komisyon kararlarını yürütmek bölge adliye mahkemesi başkanının görevleri arasında sayılmıştır.

4. Bakılmakta olan davada Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığının itirazı Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Daireleri Başkanlar Kurulu tarafından kabul edilmiş; karar, gereği için itiraz yoluna başvuran Mahkemeye gönderilmiştir. Davanın bulunduğu aşama itibarıyla bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığının itiraz yetkisini düzenleyen kural ile bölge adliye mahkemesi başkanının görevlerinden birini belirleyen kuralın bakılmakta olan davada uygulanma imkânının bulunmadığı açıktır.

5. Açıklanan nedenle kuralların itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

III. HÜKÜM

A. 4/12/2004

tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’na 20/7/2017 tarihli ve 7035 sayılı Kanun’un 23. maddesiyle eklenen 308/A maddesinin,

B. 26/9/2004

tarihli ve 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un 34. maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin,

Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Muhterem İNCE Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI