CMK 91. Madde: Gözaltı Süresi ve Şartları

CMK 91. madde (gözaltı) nedir?

CMK 91, yakalanan (CMK 90) kişinin, Cumhuriyet savcısının emriyle gözaltına alınmasını düzenler. Gözaltı; ifade alma, kimlik tespiti ve delil toplama gibi soruşturma işlemlerinin tamamlanabilmesi için özgürlüğün geçici olarak kısıtlanmasıdır. Amaç cezalandırmak değil, soruşturmayı güvenceye almaktır — bu yüzden süreler kanunla kesin biçimde sınırlanmıştır.

Gözaltının şartları

• Kararı Cumhuriyet savcısı verir; kolluk kendiliğinden gözaltına alamaz.
• Tedbir, soruşturma bakımından zorunlu olmalı ve kişinin suç işlediğini gösteren somut delillere dayanmalıdır.
• Gözaltına alınanın bir yakınına haber verilir; giriş ve çıkışta sağlık kontrolü yapılır.

En fazla ne kadar sürer?

Gözaltı süresi, yakalama anından itibaren 24 saati geçemez. Kişinin en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için gereken zorunlu yol süresi (en çok 12 saat) bu 24 saate dâhil değildir. Toplu olarak işlenen suçlarda, delil toplamadaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle savcı, gözaltı süresini her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün daha uzatabilir; böylece azami süre toplam 4 güne çıkar.

Süre dolunca ne olur?

Süre sonunda kişi ya serbest bırakılır ya da tutuklama talebiyle hâkim önüne çıkarılır (bkz. tutuklama nedenleri, CMK 100). Süre aşılırsa gözaltı hukuka aykırı hâle gelir.

Gözaltına itiraz

Kişi veya müdafii, gözaltına ve süresinin uzatılmasına karşı her zaman sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir; hâkim itirazı en geç 24 saat içinde karara bağlar.

Hukuka aykırı gözaltı olursa ne olur?

Süresi aşılan veya koşulsuz uygulanan gözaltı hukuka aykırıdır; kişi CMK 141 tazminatı isteyebilir, ilgili görevliler hakkında kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu gündeme gelebilir ve bu süreçte hukuka aykırı elde edilen deliller kullanılamaz.