CMK 90. Madde: Yakalama ve Yakalanan Kişi Hakkında Yapılacak İşlemler

CMK 90. madde nedir?

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 90. maddesi, bir kişinin hâkim kararı olmadan hangi durumlarda yakalanabileceğini düzenler. Yakalama; kişiyi kısa süreliğine özgürlüğünden yoksun bırakan, kaçmayı ve delil kaybını önlemeye yönelik geçici bir koruma tedbiridir. Süreklilik taşımaz; ardından ya serbest bırakma ya da gözaltı (CMK 91) gelir.

Kimler yakalama yapabilir?

Madde iki ayrı yetki tanımlar:

• Herkes — yalnızca suçüstü hâlinde ve kişinin kaçma ihtimali bulunup kimliğinin hemen belirlenemediği durumda geçici olarak yakalayabilir; kişiyi derhâl kolluğa teslim etmek zorundadır.
• Kolluk — tutuklama veya yakalama emri gerektiren, gecikmesinde sakınca bulunan ve Cumhuriyet savcısına ulaşılamayan hâllerde doğrudan yakalayabilir.

Hangi koşullar aranır?

Kişinin bir suçu işlerken görülmesi (suçüstü), suçun izleri üzerindeyken yakalanması ya da kaçma şüphesiyle birlikte kimliğinin belirlenememesi gerekir. Soyut şüphe veya "ihtimal" yakalama için yeterli değildir; tedbir ölçülü olmalı, gereğinden fazla güç kullanılmamalıdır.

Yakalanan kişinin hakları

Yakalama anından itibaren kişiye hakları derhâl bildirilir: susma hakkı ve isnadın öğrenilmesi (CMK 147), müdafi ile görüşme (CMK 149) ve bir yakınına haber verilmesi. Bu haklar engellenemez.

Hukuka aykırı yakalama olursa ne olur?

Koşulları oluşmadan yapılan yakalama hukuka aykırıdır; bu yolla elde edilen deliller hükme esas alınamaz (Anayasa m.38, CMK m.206/2-a, 217/2). Kişi ayrıca koruma tedbiri nedeniyle tazminat (CMK 141) isteyebilir ve yakalamaya karşı sulh ceza hâkimliğine başvurabilir.