Danıştay 10. Daire E.2016/13622 K.2021/5551

Dava konusu istem: Ankara ili, Bala ilçesi, … köyünde Çiftçi Kayıt Sistemine (ÇKS) kayıtlı olarak çiftçilik yapan davacı tarafından, 2012 yılında ödenen gübre ve toprak analizi desteği ödemelerinde usulsüzlük yaptığı gerekçesiyle 1.007,69-TL destek ödemesinin yasal faiziyle birlikte tahsil edilmesine,

5 yıl boyunca destekleme ödemesinden yararlandırılmamasına ve Tarım Kanunu'nun geçici 3. maddesinden faydalandırılmamasına ilişkin Bala İlçe Tahkim Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı kararı ile 2012 yılı için ödenen 1.007,69 TL gübre ve toprak analizi desteği ödemelerinin tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde iade edilmesi gerektiği, aksi takdirde 6183 sayılı Kanun uyarınca tahsil edileceğine ilişkin Bala Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:.

İdare Mahkemesince; dava konusu uyuşmazlıkta, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı tarafından düzenlenen … tarih ve … sayılı Soruşturma Raporu, … tarih ve … sayılı Ek Soruşturma Raporu ve … tarih ve … sayılı Ön İnceleme Raporuna göre, davacının da aralarında bulunduğu kırk sekiz kişinin, 2012 yılı Mazot-Gübre ve Toprak Analizi desteklemesinden yararlanmak için Ankara ilinde bulunan Uslu Toprak Bitki Su Analiz Laboratuvarınca düzenlendiği izlenimi verilen toprak analiz raporlarını sunduğu, ancak bu raporların sahte olduğunun ve sahte raporlar sonucunda haksız ödeme alındığının anlaşıldığı,

bu konudaki sorumluluğun çiftçilerde olduğu, mevzuat uyarınca ödemenin haksız olmasının yeterli olduğu, 5488 sayılı Kanun'un geçici 3. maddesinin 02/08/2013 tarihinde yürürlüğe girdiği, dava konusu işlemlerin 10/11/2014 ve 18/11/2014 tarihlerinde tesis edildiği, davacı tarafından madde hükmünden yararlanmak için 27/11/2014 tarihinde davalı idareye başvurulduğu ve başvurunun reddedilmesi üzerine bu işleme karşı dava açılmadığı, buna göre davacının geçici 3. maddeden yararlanamayacağı dikkate alındığında, dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davacı tarafından, 5488 sayılı Kanun'un Ek 3. maddesinin 02/08/2013 tarihinde yürürlüğe girdiği, 2012 yılına ait toprak analizi desteğine ilişkin işlemin dava konusu edildiği, sahte rapor düzenlenmesine dair işleme katılımının olmadığı, aynı konuda başka davacılar tarafından açılan iptal davalarının kabulüne karar verildiği, bu nedenle mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. Davalı idare tarafından, vekalet ücreti yönünden kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

TARAFLARIN_SAVUNMALARI : Taraflarca savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Davacının temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı tarafından düzenlenen … tarih ve … sayılı Soruşturma Raporu, … tarih ve … sayılı Ek Soruşturma Raporu ve … tarih ve … sayılı Ön İnceleme Raporuyla.

Bala İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nde görevli veya buradan emekli olan bir kısım personel tarafından, toprak analiz ve gübre desteklemesi için müracaat eden bazı çiftçilerin, toprak analiz raporlarının sahte bir şekilde temin edilmesi ve Çiftçi Kayıt Sistemi'ne kaydı ile gerçekte mevcut olmayan (hayali) toprak analiz raporları sisteme girilmek suretiyle haksız ve usulsüz şekilde toprak analiz ve gübre desteğinden yararlanmalarının sağlandığı,

davacının da aralarında bulunduğu 48 kişinin 2012 yılı Mazot-Gübre ve Toprak Analizi desteklemesi için toprak analizlerini Ankara ilinde bulunan Uslu Toprak Bitki Su Analiz Laboratuvarına yaptırmadıkları halde yaptırmış gibi gösterildikleri, ancak bu raporların, gerek sahte belge tanzim eden personelin ifadesi, gerekse laboratuvar kayıtlarının incelenmesi sonucu sahte olduğu tespit edilmiştir.

Bunun üzerine Bala İlçe Tahkim Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı kararıyla, toprak analiz raporları Uslu Toprak Analiz Laboratuvarı tarafından düzenlenmediği halde düzenlenmiş gibi gösterilerek 2012 üretim yılına ait haksız ve yersiz ödeme yapıldığı tespit edilen davacının da aralarında bulunduğu 48 üreticinden söz konusu haksız ve yersiz destek ödemelerinin geri tahsil edilmesine, ayrıca 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 23. maddesi gereğince 5 (beş) yıl boyunca herhangi bir destekleme ödemesinden ve aynı Kanun'un geçici 3. maddesi uygulamasından yararlandırılmamalarına karar verilmiş;

bu kapsamda davacının da 2012 yılı gübre ve toprak analizi desteği ödemelerinde usulsüzlük yaptığından bahisle tarafına yapılan 1.007,69 TL destek ödemesinin yasal faiziyle birlikte davacıdan tahsil edilmesine, 5 yıl boyunca destekleme ödemesinden ve Tarım Kanunu'nun geçici 3. maddesinden yararlandırılmamasına karar verilmiş;

ardından bu işlemin devamı mahiyetinde olmak üzere, Bala Kaymakamlığı İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işlemiyle, davacıya 2012 yılı için ödenen 1.007,69-TL gübre ve toprak analizi desteği ödemelerinin tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde iade edilmesi gerektiği, aksi takdirde 6183 sayılı Kanun uyarınca tahsil edileceği bildirilmiştir.

Öte yandan; davacı tarafından, Tarım Kanunu'nun geçici 3. maddesi uygulamasından yararlandırılması istemiyle 28/11/2014 kayıt tarihli dilekçeyle davalı idareye başvuruda bulunulmuş; bu başvurusu, Bala Kaymakamlığı İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işlemiyle, Bala İlçe Tahkim Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı kararı ile 5488 sayılı Kanun'un geçici 3. maddesi uygulamasından yararlandırılmamasına karar verildiğinden bahisle reddedilmiştir.

Bunun üzerine davacı tarafından; Bala İlçe Tahkim Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı kararının kendisine yönelik kısmı ile Bala Kaymakamlığı İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle 19/01/2015 tarihinde bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5488 sayılı Tarım Kanunu'nun "Tarımsal destekleme araçları" başlıklı 19. maddesinde, çiftçilerin; doğrudan gelir desteği, fark ödemesi, telafi edici ödemeler, hayvancılık destekleri, tarım sigortası ödemeleri ve kırsal kalkınma destekleri adı altındaki araçlar ile tarımsal faaliyetlerinin destekleneceği hüküm altında alınmıştır.

Aynı Kanun'un "Haksız ödemelerin geri alınması ve hak mahrumiyeti" başlıklı 23. maddesinde, "Haksız yere yapılan destekleme ödemeleri, ödeme tarihinden itibaren 21/07/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51. maddesinde belirtilen gecikme zammı oranları dikkate alınarak hesaplanan kanunî faizi ile birlikte anılan Kanun hükümlerine göre geri alınır. Haksız ödemenin yapılmasında ödemeyi sağlayan, belge veya belgeleri düzenleyen gerçek ve tüzel kişiler, geri alınacak tutarların tahsilinde müştereken sorumlu tutulurlar.

Bu Kanunla belirlenen destekleme ödemelerinden, idarî hata sonucu düzenlenen belgelerle yapılan ödemeler hariç, haksız yere yararlandığı tespit edilen üreticiler, beş yıl süreyle hiçbir destekleme programından yararlandırılmazlar." hükmüne yer verilmiştir.

Anılan Kanun'a, 12/07/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanunla eklenen ve 02/08/2013 tarihinde yürürlüğe giren Geçici 3. maddesinde ise, "Bu Kanun uyarınca yapılan desteklemelerle ilgili olarak bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla devam eden her türlü incelemeler veya adli ve idari soruşturmalar sonuçlanıncaya kadar destekleme ödemelerinin yapılmaması amacıyla konulan ödeme yasakları, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç iki ay içinde haklarında ödeme yasağı konulan kişilerin Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına başvuruda bulunmaları durumunda anılan Bakanlık tarafından altı ay içinde yapılacak incelemede gerçek üretim yapıldığına dair bulgu ve emarelerin tespit edilmiş olması şartıyla kaldırılır.

25/4/2006 tarihinden itibaren desteklemelerden yararlanmak için başvuruda bulunduğu hâlde, meri mevzuat uyarınca desteklemelerden yararlanabilmek için ibrazı öngörülen makbuz, fatura ve diğer belgelerin gerçeğe aykırı, usulsüz veya sahte olduğu gerekçesiyle desteklemeden yararlandırılmayanlara veya yararlandıkları destekleme tutarları aynı gerekçe ile bu Kanunun 23. maddesi doğrultusunda geri alınanlara, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde Gıda,

Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına başvurmaları ve Bakanlık tarafından yapılan incelemede bunların gerçek üretim yaptığının tespit edilmesi hâlinde hak ettikleri destekleme ödemeleri yapılır. Yapılan ödemelere faiz işletilmez, masraf veya ek ödeme adı altında herhangi bir ödeme yapılmaz.

Ancak bu hükümden yararlananlardan bu Kanunun 23 üncü maddesi çerçevesinde tahsil edilmiş olan faiz, 13/2/2011 tarihli ve 6111 sayılı Kanuna göre alınan TEFE/ÜFE tutarı, katsayı tutarı ve geç ödeme zamları iade edilir. Bu hüküm yararlandıkları destekleme tutarlarının, aynı gerekçelerle geri alınması yönünde haklarında takip başlatılanlar için de uygulanır ve maddede öngörülen şartların oluşması hâlinde haklarındaki takip işlemlerine son verilir.

Ancak bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra maddenin kapsadığı dönemlere ilişkin olarak haklarında takip başlatılanların, takibe ilişkin yazının tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde anılan Bakanlığa başvurmaları hâlinde bunlar da madde hükmünden aynı şartlar dâhilinde yararlandırılır. Bu maddeden yararlananlara 23 üncü maddenin ikinci fıkrası uyarınca uygulanması öngörülen herhangi bir hak mahrumiyeti uygulanmaz.

25/04/2006 tarihinden itibaren meri mevzuat uyarınca desteklemelerden yararlanabilmek için başvuruda bulunan ancak ibrazı öngörülen makbuz, fatura ve diğer belgelerin herhangi birini ibraz edememesi nedeniyle desteklemeden yararlandırılmayanlara, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına başvurmaları ve Bakanlık tarafından yapılan incelemede bunların gerçek üretim yaptığının tespit edilmesi hâlinde hak ettikleri destekleme ödemeleri yapılır. Yapılan ödemelere faiz işletilmez, masraf veya ek ödeme adı altında herhangi bir ödeme yapılmaz.

Bu madde hükümlerinden yararlanmak üzere başvuruda bulunan ve madde hükmünden yararlananların, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce destekleme ödemeleri ile ilgili olarak açmış oldukları davalar karşılıklı olarak sonlandırılır ve bu sebeple herhangi bir yargılama gideri ile vekâlet ücreti talep edilemez.

Bu madde hükümlerinden yararlanmak üzere başvuruda bulunan ve açtıkları davalardan vazgeçenlerin bu ihtilaflarıyla ilgili olarak bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra tebliğ edilen kararlar uyarınca işlem yapılmaz ve bu kararlar ile idare aleyhine hükmedilmiş yargılama giderleri ve vekâlet ücreti bulunması hâlinde bunlar idareden talep edilemez." hükmü bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

5488 sayılı Tarım Kanunu'nun geçici 3. maddesinde, 25/4/2006 tarihinden itibaren desteklemelerden yararlanmak için başvuruda bulunanlardan meri mevzuat uyarınca desteklemelerden yararlanabilmek için ibrazı öngörülen belgelerin gerçeğe aykırı, usulsüz veya sahte olduğu gerekçesiyle yararlandıkları destekleme tutarları Kanun'un 23. maddesi doğrultusunda geri alınanlara, maddenin yürürlüğe girdiği 02/08/2013 tarihinden itibaren üç ay içinde Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına başvurmaları ve Bakanlık tarafından yapılan incelemede bunların gerçek üretim yaptığının tespit edilmesi hâlinde hak ettikleri destekleme ödemelerinin yapılacağı,

maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra maddenin kapsadığı dönemlere ilişkin olarak haklarında takip başlatılanların, takibe ilişkin yazının tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde Bakanlığa başvurmaları hâlinde bunların da madde hükmünden aynı şartlar dâhilinde yararlandırılacakları ve maddeden yararlananlara 23. maddenin ikinci fıkrası uyarınca uygulanması öngörülen herhangi bir hak mahrumiyeti uygulanmayacağı açıkça düzenlenmiştir.

Dosyadaki bilgi ve belgelerin, yukarıda belirtilen mevzuatla birlikte değerlendirilmesinden; davacının desteklemelerden yararlanmak için usulsüz ve sahte belge sunduğu açık ise de, 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun geçici 3. maddesi uyarınca süresinde başvurduğu, bu başvuru üzerine gerçek üretim yaptığının tespit edilmesi halinde hak ettiği destek ödemesinden yararlanabileceği ve hakkında herhangi bir hak mahrumiyeti uygulanamayacağı, dolayısıyla Mahkeme kararındaki tespitin aksine, davacının da anılan hüküm kapsamında olduğu ve belirtilen hükmün davacıya da uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Bu durumda, 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun geçici 3. maddesi kapsamında yapılan başvuru üzerine davacının gerçek üretici olup olmadığı ve gerçek üretim yapıp yapmadığı hususunda davalı idare tarafından yapılacak tespit sonrasında ortaya çıkacak sonuca göre işlem tesis edilmesi gerekirken, bu konuda herhangi bir inceleme ve araştırma yapılmayarak tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık ve davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında yasal isabet bulunmamaktadır.

Öte yandan, yeniden yapılacak yargılama sonucunda verilecek kararda, vekalet ücreti yönünden de yeniden hüküm kurulacağından, bu aşamada davalı idarenin vekalet ücretine yönelik temyiz istemi hakkında inceleme yapılmamıştır.