Danıştay 10. Daire E.2018/5250 K.2022/5981

Davanın_konusu

08/12/2011 tarihli ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesine, 18/12/2013 tarihli ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesi ile eklenen (n) bendinin, "Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programına" yer verilmemesi nedeniyle eksik düzenleme içerdiğinden bahisle iptali istenilmiştir.

DAVACININ İDDİALARI

Davacı tarafından, kendisinden bir sene önce üniversiteyi kazananların Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı, bir sene sonra kazananların ise Laborant ve Veteriner Sağlık Programı bölüm ismiyle mezun olduğu, kendisinin ise bu programlarla aynı müfredatı içermesine rağmen Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programı mezunu olduğu, dava konusu düzenleme neticesinde kendisinden bir sene önce veya bir sene sonra mezun olanların suni tohumlama yapabilmeleri sağlanmış iken, aynı yetkinliğe sahip olmasına rağmen kendisine bu hakkın tanınmadığı, bu haliyle düzenlemenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

DAVALININ SAVUNMASI

Davalı idarece, öncelikle usule ilişkin olarak, davanın re'sen husumet, derdestlik, kesin hüküm, süre aşımı, zamanaşımı ve 2577 sayılı Kanun'un 14. maddesi yönlerinden incelenmesi gerektiği; esas yönünden ise, suni tohumlama yetkisine sahip olabilecek teknik personelin lise üzerine iki yıl süreli "Veteriner Sağlık" ve "Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı" programlarından mezun olması gerektiği, mevcut düzenlemelerdeki amacın temel gıda maddesi olan et ve süt ihtiyacının karşılanmasındaki ana kaynak durumundaki hayvan ırkının sağlıklı, kaliteli ve güvenli olarak elde edilmesinde en önemli etkenlerden biri olan suni tohumlama faaliyetinin ifasının ehil kişiler tarafından yapılmasını sağlamak olduğu, dava konusu düzenlemede mevzuata ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

.Dava konusu düzenlemenin, eksik düzenleme nedeniyle iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …

DÜŞÜNCESİ

Dava; 8.12.2011 gün ve 28136 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin, 18.12.2013 gün ve 28855 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik ile değiştirilen 4'üncü maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.

Davalı idare tarafından usüle ilişkin olarak ileri sürülen iddialar yerinde görülmeyerek, işin esasının incelenmesine geçilmiştir.

Dava konusu edilen yönetmelik, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu ile 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanuna dayanılarak hazırlanmıştır.

6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanunun 11'inci maddesinde.

(Veteriner hekim) bulunan şehir, kasaba ve köylerde (Veteriner hekim) olmıyanların her türlü hayvan hastalıklarını muayene ve tedavi etmeleri, hayvanlar üzerinde ameliyat yapmaları yasaktır hükmüne yer verilmiş, 5996 sayılı Kanunun 11'inci maddesinde de, "(1)Bu Kanun kapsamında faaliyet gösteren muayenehane, klinik, poliklinik, hayvan hastanesi, ev ve süs hayvanı satış yerleri, hayvan eğitim ve barınma yerleri, otel hizmeti veren hayvan bakımevleri, hayvan pazar ve borsaları, damızlık kümes ve kuluçkahaneler, hayvan hastalıkları teşhis,

analiz ve üretim laboratuvarları ile deney hayvanı üretici ve tedarikçileri Bakanlıktan onay almak ve istenen kayıtları tutmakla yükümlüdür.

(2) Birinci fıkra kapsamındaki muayenehane, klinik ve polikliniklerin açılması için yalnızca veteriner hekimlere onay verilir. (3) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir. " hükmü yer almıştır.

Öte yandan.

30.1.1985 gün ve 18651 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sığır Suni Tohumlaması Yapacak Gerçek ve Tüzel Kişilerin Uyacakları Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 1'inci maddesinde, mevcut yerli ve kültür ırkı sığırlarımızı genetik yapısı yüksek boğa spermaları ile tohumlayarak yüksek verimli kültür ırkı ve melezlerini elde etmek için sığır suni tohumlaması yapacak özel ve tüzel kişilerle serbest veteriner hekimlere Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığınca verilecek izni ve yapılacak denetimin esaslarını belirlemek amaç olarak saptanmış, 4'üncü maddesinde,

kişi ve kuruluşların sığırlarda suni tohumlama yapabilmeleri için Bakanlıktan izin almalarının mecburi olduğu belirtilmiş, taahhütname sunulması ve başvurunun yazılı yapılması koşulu getirilmiş, 7'nci maddesinde de, sun'i tohumlama uygulamalarının veteriner hekim veya tohumlama kursu görmüş sun'i tohumlama teknisyenleri tarafından yapılacağı, kuralına ver verilmiştir.

Erciyes Üniversitesi Safiye Çıkrıkçıoğlu Meslek Yüksekokulu (örgün öğretim) mezunu olan davacı tarafından, suni tohumlama, tabii tohumlama ve embriyo transferi yapabilmesine izin verilirken, Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı bölümünde eğitim görenler ile Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği bölümünde eğitim görülmesine göre ayrıma gidilmesinin hukuka aykırılık taşıdığı, zira her iki bölümde de aynı derslerin okutulduğu ve müfredatın aynı olduğu ileri sürülerek, bu konudaki düzenlemenin iptali istemiyle dava açılmıştır.

Gerek damızlık hayvanın sağlıklı bir şekilde gebe kalabilmesi ve doğum yapabilmesi; gerekse yavrunun sağlıklı bir şekilde dünyaya gelebilmesi ve varlığını sürdürebilmesi için hassas bir uygulama olan ve uygun tohumlama zamanında, dişi hayvanın genital kanalına spermaların hijyenik koşullarda nakledilmesi olarak ifade edilen suni tohumlama, tabi tohumlama ve embriyo transferi yapılması gibi bir konuda idarece uygun görülen eğitimin alınmış olmasının gerektiği açıktır.

Dosyanın incelenmesinden, iptali istenilen düzenleme ile, "Veteriner sağlık teknikeri"nin, lise öğrenimi üzerine iki yıl süreli veteriner sağlık ile hayvan yetiştiriciliği ve sağlığı önlisans örgün öğrenim programlarından mezun olan teknikeri, ifade ettiğine ilişkin ibarenin eklenmiş olduğu,

Başsavcılığımızın … gün ve E:… sayılı istem yazılarıyla Tarım ve Orman Bakanlığı ile Üniversitelerarası Kurul Başkanlığından, Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı proğramı ile Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği proğramının farklılaştığı hususların ve iki bölümün müfredatının uyumlu ve Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği proğramından mezun olanların suni tohumlama, tabii tohumlama ve embriyo transferi hizmetleri kapsamında yeterli bilgi ve uzmanlığa sahip olup olmadığının sorulduğu,

Bakanlık tarafından verilen cevaptan örgün öğretim mezunu olan veteriner sağlık teknikerlerine suni tohumlama kursuna katılma ve sertifikayı almaları halinde suni tohumlama yapma hakkının tanındığı anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, temel gıda maddesi olan et ve süt ihtiyacının karşılanmasında ana kaynak durumundaki hayvan ırkının sağlıklı, kaliteli ve güvenli olarak elde edilmesinin insan sağlığı açısından önemi, bunun da ehil kişiler tarafından yapılması gerekliliği dikkate alındığında, dava konusu düzenlemede kamu yararına ve hizmet gereğine aykırılık görülmemiştir. Açıklanan nedenle, davanın reddine karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

Dava, 08/12/2011 tarihli ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesine, 18/12/2013 tarihli ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesi ile eklenen (n) bendinin, "Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programına" yer verilmemesi nedeniyle eksik düzenleme içerdiğinden bahisle iptali istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

2577 sayılı Kanun'un, "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay'da ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu; yine aynı maddenin 4. fıkrasında, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı; ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabileceği kurala bağlanmıştır.

Anılan maddede açıkça ifade edildiği üzere, bir düzenleyici işlemin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlemi veya uygulama işlemini ya da her ikisini birlikte iptal davasına konu yapabileceği kuşkusuzdur.

08/12/2011 tarihli ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesine, 18/12/2013 tarihli ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesi ile eklenen (n) bendinde, "Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programına" yer verilmediğinden,

Erciyes Üniversitesi Safiye Çıkrıkçıoğlu Meslek Yüksekokulu Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programı mezunu olan davacıya, (veteriner hekim sorumluluğunda) suni tohumlama izni verilemeyeceği anlaşılmakta olup, davacı tarafından da dava dilekçesinde, dava konusu düzenlemenin iş imkanlarını kısıtladığı ve ekonomik kayba uğramasına neden olduğu ileri sürülmüştür.

Bu duruma göre, Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programı mezunu olan davacının, dava konusu Yönetmelik düzenlemesi nedeniyle iş imkânlarının kısıtlanacağı ve ekonomik olarak kayba uğrayacağı açık olduğundan, söz konusu Yönetmelik düzenlemesinin davacı yönünden devamlı olarak uygulandığı tartışmasızdır.

Buna göre, davacının özlük ve parasal hakları yönünden süregelen bir etki doğuran Yönetmelik düzenlemesine karşı açılan davada, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca süre aşımı bulunmamakta olup, davalı Bakanlığın bu husustaki iddiası yerinde görülmemiştir.

Kaldı ki davacının, dava konusu Yönetmelik kuralındaki eksik düzenlemenin giderilmesi istemli başvurusunun davalı idarece reddi üzerine bakılan davayı açtığı da görülmektedir.

Öte yandan, davalı idarenin usule ilişkin diğer iddiaları da yerinde görülmemiştir.

ESAS YÖNÜNDEN

İlgili Mevzuat:

5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu'nun 3. maddesinin 1. fıkrasının 84. bendinde, zootekninin, hayvanların yetiştirilmesi, ıslahı, bakımı ve beslenmesi, üreme ve çoğalması ve belgelendirme ile ilgili uygulamaları ifade ettiği.

"Zootekni" başlıklı 10. maddesinin 1. fıkrasında, "Bakanlık, hayvan ıslahı, hayvan gen kaynaklarının korunması, geliştirilmesi, damızlık amaçlı hayvanların yetiştirilmesi, kayıt altına alınması, ön soy kütüğü ve soy kütüklerinin oluşturulması ve belgelendirilmesi gibi zootekni konularında düzenleme yapmaya, hayvan yarışları düzenlemeye, yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen hayvan yarışları üzerine yurt içinden ve yurt dışından müşterek bahis kabul etmeye yetkilidir." kuralına.

15. fıkrasında, "Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." kuralına yer verilmiştir.

Tek tırnaklı, çift tırnaklı, kanatlı ve suda yaşayan hayvanlar ile arı ve her türlü hayvanın üretim ve ıslahına yönelik, kişi veya kuruluşlar tarafından yapılacak suni tohumlama, tabii tohumlama, embriyo transferi, genetik kopyalama ve diğer biyoteknolojik faaliyetlerin düzenlenmesi, denetlenmesi, uygulama izinlerinin verilmesi; sperma ve embriyo ithalatı, ihracatı; suni tohumlama kayıtları ile istatistiki bilgilerin derlenmesi.

Bakanlık tarafından yapılacak suni tohumlama, tabii tohumlama ve embriyo transferi hizmetlerini düzenlemek amacıyla, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu ile 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun'a dayanılarak hazırlan, 08/12/2011 tarihli ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesine, 18/12/2013 tarihli ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama,

Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesi ile eklenen (n) bendinin davanın açıldığı tarihteki halinde, "Veteriner sağlık teknikeri: Lise öğrenimi üzerine iki yıl süreli veteriner sağlık ile hayvan yetiştiriciliği ve sağlığı önlisans örgün öğrenim programlarından mezun olan teknikeri, ifade eder." düzenlemesi yer almıştır.

Bilahare anılan bentte geçen "örgün" ibaresinin de iptali istemiyle açılan bir başka davada, Dairemizin 18/06/2020 tarih ve E:2016/1738, K:2020/2147 sayılı kararı ile anılan ibarenin iptaline karar verilmiş ve anılan karar, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 11/11/2021 tarih ve E:2020/2992, K:2021/2406 sayılı kararıyla onanarak kesinleşmiştir.

Dava Konusu Düzenlemenin İncelenmesi: Erciyes Üniversitesi Safiye Çıkrıkçıoğlu Meslek Yüksekokulu Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programı (örgün öğretim) mezunu olan davacı tarafından, dava konusu düzenlemede yer verilen "Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı" programının, düzenlemede yer almayan "Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği" programı ile aynı nitelikte olduğu, bu nedenle, dava konusu düzenlemede bu programa da yer verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

Danıştay Başsavcılığının istem yazısı ile Dairemizin 20/10/2022 tarih ve E:2018/5250 sayılı ara kararı üzerine Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı tarafından gönderilen Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulunun … tarihli ve … toplantı sayılı kararında; müfredatlar incelendiğinde Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı Programı ile Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programında aynı müfredatın uygulanmış olduğu, iki program arasında sadece isim farklılığı ve bazı derslerin kredilerinde farklılıklar olduğu,

Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı (HYS) ile Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği (BKHY) ön lisans örgün programlarının müfredat olarak birbirine uyumlu olduğu, hatta ders kredilerindeki bazı küçük farklılıklar haricinde tamamen birbirinin aynı olduğu,

dava konusu Yönetmelikte belirtilen birçok alanın özellikle Embriyo Transferi, Genetik Kopyalama, İntrauterin Tohumlama gibi operasyon bilgi ve yetkisi gerektiren biyoteknolojik uygulamaların, her iki programın da (Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı Programı ve Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programı), hatta mevcut Laborant ve Veteriner Sağlık (LVS) programının da kapsamı ve yetkisi dışında olduğu,

bununla birlikte Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı ile Laborant Veteriner Sağlık programlarına (gerekli kurs ve eğitim sonucu sertifika almak koşuluyla) vajinal veya servikal suni tohumlama gibi operasyon bilgi ve yetkisi gerektirmeyen suni tohumlama uygulamaları yetkisi verilmesine rağmen aynı müfredat ve ders programına sahip Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programından mezun olan öğrencilere aynı yetkinin verilmediği,

yapılan incelemeler sonucunda 2009 yılında YÖK kararıyla "Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı Programı" için isim değişikliğine gidilerek aynı müfredatla "Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programı" adının verildiği, bu nedenle Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği programlarından mezun olan öğrencilerin de aldıkları eğitim gereği diğer iki program mezunlarının sahip olduğu hak ve yetkilere sahip olması gerektiği kanaatine varıldığı belirtilmiştir.

Bu itibarla, üniversitelerin eğitim-öğretim faaliyetlerini koordine ederek Yükseköğretim Kuruluna önerilerde bulunma, aynı veya benzer nitelikteki fakültelerin eğitim-öğretimine ilişkin ilkeler arasında uyum sağlamakla görevli ve yetkili bulunan Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulunun yukarıda yer verilen kararı uyarınca Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı Programı ile Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programının ders ve içeriklerinin, dolayısıyla kazandırdığı mesleki yetkinliğin benzer ve hatta aynı oldukları ve benzer çalışma alanına sahip oldukları anlaşılmakta olup,

dava konusu Yönetmelik değişikliği ile ana Yönetmeliğe eklenen veteriner sağlık teknikeri tanımında, Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı Programı ile birlikte Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programına da yer verilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Bu nedenle, 08/12/2011 tarihli ve 28136 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesine, 18/12/2013 tarihli ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Suni Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesi ile eklenen (n) bendinde, "Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği Programına" yer verilmemesinin eksik düzenleme niteliğinde olduğu ve bu nedenle hukuka aykırılık bulunduğu sonucuna ulaşılmaktadır.