Danıştay 10. Daire E.2018/5408 K.2022/5765

Dava konusu istem: Davacı tarafından, …. Otomotiv Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti tarafından 2006 yılında ithal edilen ve yürütülen kaçakçılık soruşturması kapsamında … Sulh Ceza Mahkemesi'nin … tarih ve … Değişik İş sayılı kararı ile mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilen …marka … model … plakalı aracını sattığı … isimli şahsın aracın mülkiyetinin kamuya geçirilmesi üzerine … Asliye Hukuk Mahkemesinde kendisine karşı alacak davası açtığı, Mahkeme kararı ile tazminat ödemek zorunda kaldığı, aracın ithalatına izin veren gümrük idaresinin oluşan zarardan sorumlu olduğu ileri sürülerek 189.345,72 TL maddi zararın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla; davacının oluşan bir zararından bahsedilebilir ise de, bu zararın mülkiyeti kamuya geçirilen aracı davacıya satanların fiilinden doğması karşısında, davacının zararının özel hukuk hükümleri çerçevesinde önceki malik veya maliklere rücu yoluyla giderilmesi gerektiği gerekçesiyle dava reddedilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu …. İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı ve davalı … Bakanlığı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvuruları reddedilmiştir.

TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI

1- Davacı tarafından, iyiniyetli 3. kişi olarak zarara uğradığının sabit olduğu, olayda idarenin hizmet kusuru bulunduğu, zararının tazminine karar verilmesi gerektiği, Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçesiz olduğu belirtilerek bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. 2 - Davalı …Bakanlığı tarafından, davanın reddi nedeniyle idareleri lehine nispi vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFLARIN

SAVUNMALARI

Taraflarca karşılıklı olarak temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Davacının temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren 2577 sayılı Danıştay Kanunu'nun Ek 1. Maddesi uyarınca Danıştay Onuncu ve Sekizinci Dairelerinden oluşan Müşterek Kurulca Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İzmir Gümrük Müdürlüğünce … Otomotiv Gıda Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. unvanlı firma adına tescilli … tarih ve … numaralı serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı … şase nolu, … marka … model otomobille ilgili olarak …Cumhuriyet Başsavcılığı'nın talimatı üzerine Türkiye distirbütörü …Otomotiv A.Ş. ile yapılan yazışma neticesinde söz konusu otomobilin 2006 yılında üretildiği ve 2007 model olduğu, 08/03/2006 tarihinde yurt dışında satışının gerçekleştiği, 02/05/2006 tarihinde yurt dışında teknik servis hizmeti aldığı belirlenmiştir.

Yürütülen kaçakçılık soruşturmasında araç … plaka ile … Otomotiv Gıda İnş. Day. Tük. Mal. Ltd. Şti. adına kayıtlı iken, …Sulh Ceza Mahkemesi'nin … tarih ve … Değişik İş sayılı kararı ile araç hakkında mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilmiştir. Bu karara … Otomotiv Gıda İnş. Day. Tük. Mal. Ltd. Şti. tarafından yapılan itiraz ise … Asliye Ceza Mahkemesinin … tarih ve … Değişik İş sayılı kararı ile kesin olarak reddedilmiştir.

Söz konusu araca el konulması üzerine … Otomotiv Gıda İnş. Day. Tük. Mal. Ltd. Şti. aracı satın aldığı ...'e alacak davası açmış ve …. Asliye Hukuk Mahkemesince dava kabul edilmiş, araç satış sözleşmesinin hükümsüz olduğuna, satış bedelinin davacı … Otomotiv Gıda İnş. Ltd. Şti'ne ödenmesine karar verilmiştir. Bu ilam icra takibine konulmuş ve … İcra Müdürlüğünün ... sayılı dosyasında … 173.426,72 TL ödemiştir.

… de ödemiş olduğu bu miktarın tahsili için davacı … aleyhine … Asliye Hukuk Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında alacak davası açmış, … Asliye Hukuk Mahkemesince davanın 157.659,65 TL'lik kısmı kabul edilmiş, bu ilam … tarafından … İcra Müdürlüğü'nün … sayılı dosyasında icra takibine konulmuş ve davacı … icra dosyasına 175.000,00 TL ödemiştir. Ayrıca aynı dosyada davacının banka hesabından 14.345,72 TL haczedilmiştir.

Bunun üzerine davacı tarafından, zararlarının ödenmesi talebiyle davalı idarelere başvurulmuş, söz konusu başvurusunun reddi üzerine de 189.345,72 TL maddi zararın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tazminini istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.

İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.

İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır.

İdareler, yasalarla kendisine verilen kamu hizmetlerinin gereği gibi işlemesini sağlayacak örgütü kurmak, araç, gereç ve personeli o hizmetin gereklerine uygun biçimde hazırlamakla yükümlü olup, hizmetin işleyişi ve yerine getirilişi sırasında gerekli önlemlerin alınmaması, hizmetin iyi işlememesi, kusurlu işlemesi nedeniyle kişilere verilen zararların idarece giderilmesi zorunludur.

5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun "Kaçakçılığı önleme, izleme ve araştırmakla görevli olanlar" başlıklı 19. maddesinin 1. fıkrasında, mülkî amirler, Gümrük Müsteşarlığı personeli ile Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığına bağlı personelin, bu Kanunla yaptırım altına alınan fiilleri önleme, izleme ve araştırmakla yükümlü olduğu hüküm altına alınmıştır.

4458 Sayılı Gümrük Kanunu'nun 10/A maddesinde, "1. Gümrük idareleri, mevzuatın belirlediği şartlar çerçevesinde, Türkiye Gümrük Bölgesi ile diğer ülkeler arasında taşınan eşyanın giriş, çıkış, transit, aktarma ve nihai kullanımını ve serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın durumunu düzenleyen gümrük mevzuatı ve diğer mevzuatın doğru uygulanmasını sağlamak için gerekli görülen gümrük kontrollerini yerine getirir." hükmü.

65. maddesinin 1. fıkrasında ise, "Gümrük idareleri, beyanın doğruluğunu araştırmak üzere; a) Beyanname ile ilgili ve beyannameye ekli belgeleri kontrol edebilir ve beyannamenin içerdiği bilgilerin doğruluğunu araştırmak amacı ile beyan sahibinden diğer belgeleri de vermesini isteyebilir, b) Eşyayı muayene edebilir ve ayrıntılı muayene veya tahlil amacıyla numune alabilirler." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda aktarılan mevzuata göre, ithalat işlemlerinin gümrük mevzuatına uygun olarak gerçekleştirilebilmesini ve bu işlemlere güvenilerek gerçek veya tüzel kişilerce gerekli işlemlerin yapılabilmesini teminen Gümrük Müsteşarlığı (Ticaret Bakanlığı), Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından önleme, izleme, kontrol, araştırma, muayene ve benzeri iş ve işlemlerin yapılması gerekmektedir. Nitekim, gümrük idareleri tarafından, gerekli gümrük kontrolleri gerçekleştirilmekte, beyanın doğruluğunu araştırmak için belge kontrolü, eşya muayenesi gibi uygulamalar da yapılmaktadır.

Uyuşmazlıkta, yurt dışından ülkeye kaçak eşya sokulmasını önleme, izleme ve araştırmakla yükümlü olan davalı idarelerin, dava konusu aracın ithal edilerek trafik siciline tescilinin yapılmasında üzerilerine düşen dikkat ve özeni göstermeyerek, yükümlü oldukları hizmeti kusurlu işlettikleri anlaşılmaktadır.

Bu itibarla; aracın kaçak olarak yurda getirilmesinde herhangi bir ilgisi ve kusuru bulunmayan, gümrük idaresince işlemleri tamamlanarak ithal edilen aracı satın alan iyiniyetli 3. kişi durumunda bulunan davacının, ithalatı gerçekleştiren kişilerin sahte belgelerle bu aracı ithal ettiklerinden bahisle araca yargı kararının uygulanması suretiyle el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesi nedeniyle uğradığı zararının kusurlu sorumluluk ilkesi gereğince tazmin edilmesi gerekmektedir.

Diğer taraftan, yukarıda yazılı gerekçe doğrultusunda, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiğinden ve bozma kararı uyarınca Mahkemece verilecek kararda vekalet ücreti yönünden yeniden hüküm kurulacağından, bu aşamada davalı idarenin vekalet ücreti yönünden temyiz istemi hakkında ayrıca bir karar verilmesine gerek bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.

Bu nedenle, davanın reddi yönündeki … İdare Mahkemesi kararına yönelik davacının istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.