Danıştay 10. Daire E.2019/9042 K.2023/5704

2- ... Genel Müdürlüğü / ... VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının davacı, davalı Tarım ve Orman Bakanlığı ve davalılar yanında müdahil tarafından aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Davacı tarafından; Konya ili, Ilgın ilçesi, ... , ... ve ... Mahalleleri sınırlarında yer alan 65 adet özel mülkiyete, 5 adet Maliye Hazinesi özel mülkiyetine ait tarım arazisinin kömür ocağı olarak tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun görülmesine ilişkin Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü Etüt Planlama ve Tahsisler Dairesi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminin ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca alınan 03/04/2015 tarihli kamu yararı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararıyla; dava konusu Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının 03/04/2015 tarihli kamu yararı kararı açısından dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler ile 31/10/2017 tarihinde mahkemelerine sunulan bilirkişi raporu birlikte değerlendirildiğinde, müdahil şirketin uhdesinde bulunan ... sayılı ruhsatlı maden işletme sahasında madencilik faaliyetlerinin sürdürülebilmesi için uzlaşma görüşmelerinden olumlu sonuç alınamayan 65 adet özel mülkiyete ve 5 adet Maliye Hazinesi özel mülkiyetine ait arazinin kamulaştırılmasına yönelik kamu yararı kararında hukuka,

mevzuat hükümlerine ve kamu yararına aykırılık teşkil eden bir husus bulunmadığı, dava konusu Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü'nün ...

6 tarihli ve ... sayılı işleminin, dava dosyasında yer alan bigi ve belgelerle bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; dava konusu tarım arazisinin vasıf değişikliği yapılarak açık ocak madenciliği yapılmak üzere izin verilmesine ilişkin Bakanlık işleminin kamu yararına ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'na ve ilgili mevzuat hükümleri kapsamında hukuka uygun olarak tesis edildiği,

dava konusu Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü Etüt Planlama ve Tahsisler Dairesi Başkanlığının ... tarihli ve ... sayılı görüş yazısı mevzuat hükümleri ile birlikte değerlendirildiğinde, davaya konu edilen tarım arazisinin vasıf değişikliği yapılması aşamasında Konya İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün görüş verilmesi talebi üzerine Tarım ve Orman Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile görüşünü bildirdiği, iş bu işlemin davaya konu edilen tarım arazilerinin vasıf değişikliği kararının verilmesi sürecindeki hazırlık işlemi mahiyetinde olduğundan, kesin ve icrai sonuç doğuracak niteliği olmadığı,

söz konusu işlemin incelenmeksizin reddi yönünde karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen reddine, kısmen incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; dosyada keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmış ve her ne kadar raporda söz konusu arazilerin tarım dışı amaçla kullanımının uygun olduğu yönünde kanaat belirtilmiş ise de.

5403 sayılı Kanun'un 13. maddesinde de açıkça belirtildiği şekilde mutlak tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanımının uygun görülmesi için öncelikle yapılacak yatırımın tarım arazisi vasfı olmayan yerlerde veya daha düşük vasıflı başka arazilerde yapılmasının mümkün olup olmadığı yönünde bir alternatif alan tespitinin yapılmasının zorunlu olduğu,

olayda ise bu hususun 06/11/2018 tarihli ara kararı ile davalı idareye sorulmuş olmasına rağmen, gerek idarece verilen cevaptan gerekse de yine idare personelinin düzenlediği etüd raporundan anlaşıldığı üzere dava konusu işlem öncesinde idarece herhangi bir alternatif alan çalışmasının yapılmamış olduğu, bu durumun ise dava konusu işlemi hukuka aykırı kıldığı,

işlem öncesinde idarece alternatif alan tespiti çalışması yapılmamış olması ve böylece Kanunda açıkça öngörülen idari usule riayet edilmemesi nedeniyle dava konusu tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanımının uygun görülmesine dair 26/04/2016 tarih ve 2808 sayılı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü işleminde hukuka uyarlık, aksi yöndeki idare mahkemesi kararının bu işleme ilişkin kısmında da hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle davacının istinaf talebinin kısmen reddine, kısmen kabulüne, ...

İdare Mahkemesince verilen kararın ... tarih ve ... sayılı Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü işlemine ilişkin olarak davanın reddine ilişkin kısmının kaldırılmasına, anılan işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI

I. Davacı tarafından; mutlak tarım arazisi vasfındaki toprak için verilen kamu yararı kararının hukuka ve vicdana aykırı olduğu, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü Etüt Planlama ve Tahsisler Dairesi Başkanlığı işleminin de hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmesi gerektiği ileri sürülerek, Bölge İdare Mahkemesi kararının istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının bozulması istenilmektedir.

II. Davalı Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından; kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülerek Bölge İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmının bozulması istenilmektedir.

III. Davalı idareler yanında müdahil ... Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. tarafından; davaya konu alanın şirketlerinin Konya Ilgın Termik Santrali Projesi'ne dahil olmasında önce belirlendiği, projenin bu arazide yapılması gerektiği, madencilik faaliyetini madenin olduğu yerde yapmanın zorunluluk olduğu ileri sürülerek Bölge İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmının bozulması istenilmektedir.

TARAFLARIN_SAVUNMALARI : Davacı, davalılar Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ve davalılar yanında müdahil tarafından karşılıklı olarak temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmakta olup, diğer davalı Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Davalı Tarım ve Orman Bakanlığı ile davalılar yanında müdahilin temyiz istemlerinin kabulü, davacının temyiz isteminin reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, davacının istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının incelenmesi: Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen kararın, davacının istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

II. Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, davacının istinaf başvurusunun kabulü ile dava konusu ... tarih ve ... sayılı işlemin iptaline ilişkin kısmının incelenmesi:

MADDİ OLAY

Dava dosyasının incelenmesinden. Konya ili, Ilgın ilçesi, ... , ... ve ... Mahalleleri sınırlarında yer alan ve ...

Elekrik Üretim San ve Tic A.Ş. uhdesinde bulunan ... sicil numaralı 4. grup maden işletme sahasına ilişkin olarak çalışma yapılacak alanda tarım arazisi vasıflı şahıs ve Hazinenin özel mülkiyetine kayıtlı taşınmazların mevcut olduğu, sözkonusu alanda 65 adet özel mülkiyete, 5 adet Maliye Hazinesi özel mülkiyetine konu parselin yer aldığı, arazi malikleri ile yapılan uzlaşma görüşmelerinden olumlu sonuç alınamayınca madencilik faaliyetlerinin sürdürülebilmesi için ilgili mevzuat hükümleri kapsamında kamu yararı ve kamulaştırma kararının alınmasının talep edildiği,

anılan talep uyarınca Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın 03/04/2015 tarihli işlemiyle kamu yararı kararının alındığı, davaya konu edilen tarım arazisinin vasıf değişikliği için Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile tarım dışı amaçla kullanımın uygun görüldüğü ve Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü Etüt Planlama ve Tahsisler Dairesi Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı görüş yazısının alındığı,

bakılmakta olan davanın Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı'nın verdiği kamu yararı kararının, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın verdiği tarım dışı kullanım izninin ve Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün görüş yazısının iptali istemiyle açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun "tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı" başlıklı 13. maddesinde, mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazilerinin tarımsal üretim amacı dışında kullanılamayacağı ancak, alternatif alan bulunmaması ve Kurul'un uygun görmesi şartıyla İlgili bakanlık tarafından kamu yararı kararı alınmış madencilik faaliyetleri ve Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plân ve yatırımlar hakkında Bakanlık tarafından izin verilebileceği kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge İdare Mahkemesince, işlem öncesinde idarece alternatif alan tespiti çalışması yapılmamış olması nedeniyle Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü işleminin iptaline karar verilmişse de; 5403 sayılı Kanun'un yukarıda yer verilen kuralına göre, mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazilerinin tarımsal üretim amacı dışında kullanılabilmesi için gerekli olan şartlardan biri "alternatif alan bulunmaması"dır.

Uyuşmazlıkta, davaya konu alanda kurulacak olan kömür madeninin, Konya Ilgın Termik Santrali Projesi'nin bir parçası olduğu, Yap İşlet Devret modeliyle yapılması planlanan proje için 1992 yılında fizibilite çalışmalarına başlanıldığı, proje kapsamında yapılan imtiyaz sözleşmesinin 1999 yılında Danıştay denetiminden de geçerek imzalandığı, 11/04/2002 tarihinde Çevre Bakanlığı tarafından proje konusu alana ilişkin olarak "ÇED Olumlu Kararı" verildiği, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı kararıyla ÇED Olumlu Kararı'nın geçerliliğini koruduğunun belirtildiği görülmektedir.

Ayrıca, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca alınan 03/04/2015 tarihli kamu yararı kararında; davaya konu arazilerde 130.950.000 tonu temiz olmak üzere toplam 167.890.400 ton kömür rezervi bulunduğu da belirtilerek taşınmazların 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında kamulaştırılmasında da kamu yararı olduğuna karar verilmiştir. Nitekim, 340 hektarlık alana ilişkin kamulaştırmanın tamamlandığı da davalı idareler yanında müdahilin temyiz dilekçesinden anlaşılmaktadır.

Bütün bu anlatılanlar çerçevesinde, dava konusu alanda yapılacak olan açık ocak madenciliği açısından, maden rezervinin söz konusu arazide bulunması nedeniyle alternatif alan bulunmadığı açıktır. Bu nedenle, 5403 sayılı Kanun'un 13. maddesinde aranan "alternatif alan bulunmaması" şartının sağlandığı sonucuna varıldığından, ... tarih ve ... sayılı işlemde bu yönüyle bir hukuka aykırılık görülmemiştir.

Bu itibarla, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararının ... tarih ve ... sayılı Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü işleminin iptaline ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.