Danıştay 10. Daire E.2020/350 K.2024/309

Davacının iddiaları

Ceza infaz kurumunda tutuklu bulunduğu ve haftada bir defa, on dakikalık bir telefon görüşmesi haricinde iletişim hakkını ancak mektupla kullanabildiği, uyuşmazlık konusu fiyat artışı ile mektup hakkını da kullanamaz hale geldiği, gerek TÜİK gerekse Maliye Bakanlığının ekonomiye dair paylaştığı verilere göre zammı gerektiren bir durumun olmadığı, uyuşmazlık konusu fiyat artışından kısa bir süre önce de başka bir fiyat artışının daha yapılmış olduğu, Anayasada, Devletimizin demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olduğunun hüküm altına alındığı, yapılan zamla sosyal devlet ve adalet ilkelerine aykırı davranıldığı,

bu nedenle dava konusu işlemin amaç yönünden hukuka aykırı olduğu, ayrıca, dava konusu işlemin, kamusal fayda ve kamusal gereklilik bulunmadığından, konu, şekil, sebep yönünden de usule aykırı olduğu ve temel norm Anayasa ile çeliştiği belirtilerek, iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.

DAVALININ SAVUNMASI

Davalı tarafından, şirketlerince yürütülen hizmetlere yönelik ücret tarifesinde yapılan güncellemelerin, gönderilerin kabul, işleme, taşıma ve dağıtım/teslim süreçleri ile ara merkezlerde tekrarlanan süreçler, personel, araç-gereç, malzeme, sistem, enerji vb. alt yapı maliyetleri ve piyasada faaliyet gösteren firma ücretlerinin yanı sıra, döviz kurlarındaki önemli miktarda artış, Dünya Posta Birliği (UPU) üyesi diğer ülke posta idareleri ile yapılan anlaşmalara bağlı olarak oluşan hesaplaşma ücretleri ve varış hisselerindeki artışlar göz önünde bulundurulmak suretiyle belirlendiği,

Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Ana Sözleşmesinin “Yönetim Kurulunun Görev ve Yetkileri” başlıklı 16. maddesinde “sunulan hizmetlerin ücretlerini ve ödeme esaslarını belirlemek” işinin yönetim kurulunca yerine getirileceğinin hüküm altına alındığı, dava konusu ücret artışının, Yönetim Kurulu kararıyla mevzuata uygun şekilde yürürlüğe konulmuş olması nedeniyle, hukuka uygun olduğu belirtilerek, davanın reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …

DÜŞÜNCESİ

07/10/2019 tarihinden itibaren uygulanan ve Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi tarafından çıkarılan ücret tarifesinde yapılan %20 oranındaki fiyat artışının iptali istenilmektedir.

PTT Ana Sözleşmesi'nin "Yönetim Kurulunun Görev ve Yetkileri" başlıklı 16. maddesinde "sunulan hizmetlerin ücretlerini ve ödeme esaslarını belirlemek" işinin yönetim kurulunca yerine getirileceğinin hüküm altına alındığı görülmüştür.

Bir hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde, alt düzeydeki normların, yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldığı kuşkusuzdur. Normlar hiyerarşisinin en üstünde evrensel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunmakta, daha sonra gelen kanunlar ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleri yürürlüğünü Anayasa'dan, yönetmelikler ise yürürlüğünü kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinden almaktadır. Dolayısıyla; bir normun, kendisinden daha üst konumda bulunan ve dayanağını oluşturan bir norma aykırı veya bunu değiştirici nitelikte bir hüküm getirmesi mümkün bulunmamaktadır.

Dosyadaki bilgi ve belgelerden dava konu ücret tarifesinde %20 oranındaki fiyat artışı düzenlemesini yapan davalı idarenin, düzenleme yapma konusunda sahip olduğu takdir yetkisini yürütülen hizmetin özelliklerine, günün ekonomik şartlarına uygun olarak kamu yararı ve hizmet gereklerini gözeterek üst hukuk normlarına aykırı olmayacak şekilde kullandığı kanaatiyle davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

Dosyanın incelenmesinden;

- Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Yönetim Kurulunun 20/09/2019 tarih ve 236 sayılı kararıyla, Posta ve Telgraf Ücret Tarifesinde yer alan tebligat ücretleri için 01/11/2019 tarihinden itibaren, diğer tarifeler için 07/10/2019 tarihinden itibaren uygulanmak üzere gönderi türleri ve özel hizmetlerde ilgili Daire Başkanlığının teklif ekinde belirtilen şekilde düzenleme yapılmasına karar verildiği,

- Belirtilen bu düzenleme ile 20 grama kadar 2,00 TL olan yurt içi mektup gönderi ücreti 2,40 TL olarak belirlenmek suretiyle anılan hizmet yönünden %20 oranında fiyat artışı yapıldığı,

- Tekirdağ 1 Nolu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu olarak bulunan davacı tarafından, haftada bir defa on dakikalık bir telefon görüşmesi haricinde iletişim hakkını mektupla kullanabildiği, ancak, uyuşmazlık konusu fiyat artışı ile mektup hakkını kullanamaz hale geldiği iddiasıyla, anılan %20'lik artışın iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı

görülmüştür.

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

İlgili Mevzuat: 23/05/2013 tarihli ve 28655 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu'nun; 1. maddesinde, "ülke genelinde posta hizmetlerinin kaliteli, sürekli, tüm kullanıcılar için karşılanabilir bir ücretle, etkin, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde sunulmasını sağlamak üzere posta sektörünün serbestleştirilerek mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaflığı sağlanmış bir sektör oluşturulması ve bu sektörde düzenleme ve denetimin gerçekleştirilmesi ve posta hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemek" bu Kanunun amacı olarak belirtilmiş;

3. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde, "Evrensel posta hizmeti: Belirlenmiş ilke ve kurallar çerçevesinde, bir posta hizmetinin coğrafi alan farkı gözetilmeksizin ülke sınırları içerisinde tüm kullanıcılar için karşılanabilir ücretlerle kesintisiz olarak sağlanması"; (h) bendinde, "Evrensel posta hizmet yükümlüsü: Evrensel posta hizmetini görev sözleşmesi uyarınca sağlamakla yükümlü kılınan hizmet sağlayıcısı"; (ı) bendinde, "Görev sözleşmesi: PTT’nin posta hizmetlerini sunmak üzere hak ve yükümlülüklerini belirleyen sözleşme";

(l) bendinde, "Hizmet sağlayıcısı: PTT’yi ve bu Kanun hükümlerine göre posta sektöründe faaliyet göstermek üzere yetkilendirilmiş 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 124 üncü maddesinin ikinci fıkrasında sayılan sermaye şirketleri"; (bb) bendinde, "Tarife: Hizmet sağlayıcılarının, posta hizmetinin sunulması karşılığında kullanıcılardan veya diğer hizmet sağlayıcılarından farklı adlar altında alabilecekleri ücretleri gösteren liste"; (dd) bendinde, "Temel ücret: Kurul tarafından belirlenen yurt içi en düşük ağırlıktaki haberleşme gönderisinin ücreti" olarak tanımlanmış;

4. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, "Tarifelerin onaylanması, izlenmesi ve denetlenmesine ilişkin yöntemler ile tarifelerin alt ve üst sınırları ile bunların uygulama usul ve esaslarını belirlemek" görev ve yetkisinin Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna ait olduğu olduğu düzenlenmiş;

6. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, "Temel ücret göz önünde bulundurularak Kurumun önerisi ve Bakanlığın teklifi ile Cumhurbaşkanı tarafından ağırlığı veya ücreti belirlenen yurt içi ve yurt dışı haberleşme gönderilerinin kabulü, toplanması, işlenmesi, sevki, dağıtımı ve teslimi" hizmetlerinin evrensel posta hizmet yükümlüsü olan PTT'nin tekelinde olduğu kuralına yer verilmiştir.

15/07/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin "Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi" başlıklı Yirmisekizinci Bölümünde yer alan;

"Amaç ve kapsam" başlıklı 384. maddesinde, "Bu Bölümün amacı Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinin kuruluşu, teşkilat, görev ve yetkilerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir." hükmü;

"Kuruluş" başlıklı 385. maddesinde,

"(1) Bu Bölüm ile kuruluş ve tescile ilişkin hükümleri hariç olmak üzere 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa ve özel hukuk hükümlerine tabi Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi unvanı altında bir anonim şirket kurulmuştur.

(2) PTT’nin sermayesinin tamamı Hazineye aittir." hükmü;

"Faaliyet konuları ve nitelikleri" başlıklı 386. maddesinde,

"(1) PTT; 9/5/2013 tarihli ve 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu, diğer mevzuat ve esas sözleşmesinde belirtilen faaliyetleri yürütür.

(2) PTT’nin teşkilatı, sermaye miktarı, hisseleri, hesapları ve kârın dağıtımına ilişkin esaslar esas sözleşmesinde gösterilir." hükmü;

"Yönetim Kurulu" başlıklı 389. madesinde,

"... (3) Yönetim Kurulu karar organı olup PTT’yi idare, ilzam ve idari ve adli merciler nezdinde temsil eder ve PTT’nin temsil ve idaresinden Genel Kurula karşı sorumludur. Yönetim Kurulu 6102 sayılı Kanun, esas sözleşme ve Genel Kurulca verilen yetkilerin yanı sıra aşağıdaki yetkileri kullanır ve görevleri yerine getirir:

... b) Sunulan tüm hizmetlerin ücretlerini ve ödeme esaslarını belirlemek." hükmü yer almıştır.

Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Esas Sözleşmesi'nin "Yönetim Kurulunun Görev ve Yetkileri" başlıklı 16. maddesinin 1. fıkrasında, "Yönetim Kurulu, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile Genel Kurulca verilen yetkilerin yanı sıra aşağıdaki yetkileri kullanır ve görevleri yerine getirir.

... b) Sunulan tüm hizmetlerin ücretlerini ve ödeme esaslarını belirlemek." düzenlemesine yer verilmiştir.

Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Yönetim Kurulunun 20/09/2019 tarih ve 236 sayılı kararıyla, Posta ve Telgraf Ücret Tarifesinde yer alan tebligat ücretleri için 01/11/2019 tarihinden itibaren, diğer tarifeler için 07/10/2019 tarihinden itibaren uygulanmak üzere gönderi türleri ve özel hizmetlerde ilgili Daire Başkanlığının teklif ekinde belirtilen şekilde düzenleme yapılmasına karar verilmiş; belirtilen bu düzenleme ile 20 grama kadar 2,00 TL olan yurt içi mektup gönderi ücreti 2,40 TL olarak belirlenmek suretiyle anılan hizmet yönünden %20 oranında fiyat artışı yapılmıştır.

Posta ve Telgraf Ücret Tarifesindeki 20 Grama Kadar Olan Yurt İçi Mektup Gönderi Ücretinde Yapılan %20 Oranındaki Fiyat Artışının İncelenmesi:

Hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; genel itibarıyla Posta Hizmetleri Kanunu ve Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Esas Sözleşmesinde belirtilen faaliyetleri yürütmek, bu çerçevede evrensel posta hizmeti yükümlüsü sıfatıyla yurt içi ve yurt dışı haberleşme gönderilerini coğrafi alan farkı gözetilmeksizin ülke sınırları içerisinde tüm kullanıcılar için karşılanabilir ücretlerle kesintisiz olarak sağlama konusunda tekel niteliğinde hizmet vermek üzere kurulan,

sermayesinin tamamı Hazineye ait olan Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinin karar organının Yönetim Kurulu olduğu ve bu Kurulun görevlerinden birinin sunulan (mektup gönderilerinin dağıtım ve sevki de dahil) tüm hizmetlerin ücretlerini ve ödeme esaslarını belirlemek olduğu anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla, Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Yönetim Kurulunun, Şirketçe sunulan tüm hizmetlerin ücretlerini ve ödeme esaslarını belirlemek hususunda takdir yetkisi bulunduğu açıktır. Bununla birlikte, Danıştayın yerleşik içtihatlarına göre, takdir yetkisinin kullanımı sınırsız olmayıp hukuka, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun bulunmak zorundadır. Bu bağlamda, takdir yetkisinin hukuka uygun kullanılıp kullanılmadığı incelendiğinde; kanun koyucunun Yönetim Kuruluna verdiği bu yetkinin sınırlarını 6475 sayılı Kanun'un 3/1-dd ile 6/1-a maddeleriyle belirlediği görülmektedir.

Dava dosyasının incelenmesinden.

Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi'nin 27/06/2019 tarih ve 161 sayılı Yönetim Kurulu kararı ile 16/07/2019 tarihinden itibaren uygulamaya konulan Posta ve Telgraf Ücret Tarifesinin, 02/01/2018 tarihinden beri temel ücrette herhangi bir değişiklik yapılmaması ve temel ücret artışına paralel olarak düzenlenen Tarifenin artan personel, araç, yakıt maliyetleri ile döviz kurunda meydana gelen dalgalanmaları karşılamada yetersiz kalması nedeniyle güncellenmesinin zorunlu olduğundan bahisle,

Tarifede yer alan gönderi türleri ve özel hizmetlerde ilgili Daire Başkanlığının teklif ekinde belirtilen şekilde düzenleme yapılmasına karar verildiği ve bu karar ile 07/10/2019 tarihinden itibaren uygulanmak üzere 20 grama kadar 2,00 TL olan yurt içi mektup gönderi ücretinin 2,40 TL olarak belirlendiği,

bilahare Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulunun 01/10/2019 tarihli ve 2019/DK-SRD/214 sayılı kararıyla 6475 sayılı Kanun'un 3. ve 4. maddeleri uyarınca 07/10/2019 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere "20 Gram'a kadar" olan haberleşme gönderileri için uygulanacak temel ücretin "2,40 TL (%18 KDV dahil) olarak belirlendiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Yönetim Kurulunun 27/06/2019 tarih ve 161 sayılı kararıyla 20 grama kadar yurt içi mektup gönderinde yapılan ve 07/10/2019 tarihinden itibaren uygulanmasına karar verilen %20 oranındaki artışın, 6475 sayılı Kanun uyarınca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu tarafından belirlenen temel ücreti aşmaksızın tutar ve geçerlilik tarihi bakımından bu karara uygun olacak şekilde yapıldığı, anılan mevzuat doğrultusunda yürütülen hizmetin özelliklerine, günün ekonomik şartlarına, işletmenin verimlilik ve karlılık esaslarına göre kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek tesis edildiği anlaşıldığından, dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.