Danıştay 10. Daire E.2021/4062 K.2025/3283

... ve... adlarına velayeten ... ve ... 2-... 3- ... 4- ... 5- ... 6- ... VEKİLİ : Av. ...

TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... Bakanlığı / ANKARA

VEKİLİ

Hukuk Müşaviri ... 2- ... Bakanlığı / ANKARA VEKİLİ : Av. ...

İSTEMLERİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Davacılar tarafından, yakınları ...'nin Konya ili, Beyşehir ilçesi, Doğanbey Jandarma Karakol Komutanlığı emrinde Jandarma Er olarak vatani hizmetini yerine getirmekteyken intihar etmek suretiyle yaşamına son vermesi olayında davalı idarelerin kusurlu olduğundan bahisle anne ... için 25.000,00 TL (miktar artırımı üzerine 84.657,68 TL) maddi, 50.000,00 TL manevi, baba ... için 25.000,00 TL (miktar artırımı üzerine 60.062,60 TL) maddi, 50.000,00 TL manevi, kardeşler ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... için ayrı ayrı 25.000.00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davacılar yakınının psikolojik rahatsızlığının olduğu ve intihar etmeye meylinin bulunduğu bilinmesine rağmen bunun önlenmesi için gerekli önlemleri almakta ihmal gösterildiğinden davalı idarelerin hizmet kusurunun bulunduğu, hükme esas alınan bilirkişi raporunda anne ... için 84.657,68 TL, baba ... için 60.062,60 TL destek yoksun kalma tazminatı hesaplandığı, manevi tazminat yönünden, anne, baba ve herbir kardeş için ayrı ayrı 15.000,00 TL ödenmesi gerektiği gerekçesiyle maddi tazminat istemlerinin kabulüne, manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne, kısmen reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesince; İdare Mahkemesi kararının hükmedilen maddi tazminatın miktar artırımıyla artırılan kısmına işletilecek faizin başlangıç tarihi yönünden düzeltilmesi suretiyle tarafların istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI

Davacılar tarafından, maddi tazminat yönünden yapılan hesaplamanın hatalı olduğu, PMF tablosunun esas alınması gerektiği, destek paylarının hatalı olduğu, babanın destekten çıkması halinde payının anneye geçmesi gerektiği, 4 çocuğunun olma ihtimali üzerinde yapılan hesaplamanın yanlış olduğu, hükmedilen manevi tazminatın az olduğu, her bir davacı için ayrı ayrı vekalet ücretine hükmedilmesi ve Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

Davalı İçişleri Bakanlığı tarafından, daha önce verilen savunmaların ve cevapların tekrar edildiği, kararın aleyhe olan kısımlarının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

Davalı Milli Savunma Bakanlığı tarafından, idarelerinin hizmet kusurunun veya kusursuz sorumluluğunun bulunmadığı, davacılar yakınının intihar ettiği, olayda davacılar yakınının kusuru bulunduğundan manevi tazminatın reddinin gerektiği, faiz başlangıç tarihinin hatalı olduğu ileri sürülmektedir.

TARAFLARIN_SAVUNMALARI : Davalı İçişleri Bakanlığı tarafından, davacıların temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmakta olup, davalı Milli Savunma Bakanlığı ve davacılar tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz istemlerinin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava dosyasının incelenmesinden; davacılardan ... ve ...'nin müşterek çocuğu, diğer davacıların kardeşi olan J.Er ...'nin Beyşehir İlçe Jandarma Komutanlığı Doğanbey Jandarma Karakol Komutanlığı emrinde askerlik hizmetini yapmakta iken, 16/04/2015 tarihinde saat 15.00-18.00 karakol nizamiye nöbetinde görevli olduğu sırada, kendisine zimmetli makineli tabanca ile kasten karın bölgesine bir el ateş etmek suretiyle kendisini yaraladığı ve kaldırıldığı Konya Meram Tıp Fakültesi Hastanesinde aynı gün saat 22.30 sıralarında vefat ettiği, olayla ilgili olarak savcılık soruşturmasına başlanıldığı,

davacıların 04/03/2016 tarihli dilekçe ile davalı idareye müracaat ederek maddi ve manevi tazminat ödenmesi talebinde bulundukları, davalı idarece bu dilekçeye süresinde cevap verilmemesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Dava konusu tazminat istemine dayanak olan ölüm olayına dair yapılan idari tahkikat sonucunda hazırlanan raporda özetle. "Müteveffa erin sivil hayatında sorunlar yaşadığı, sorunların etkisinden kurtulamayarak kendisine zimmetli silah ile nöbet esnasında kendine ateş ettiği, bu olayı kendisini askerlikten elverişsiz hale getirmek maksadıyla gerçekleştirdiği,

nöbetçi astsubayın, Konya İl Jandarma Komutanlığının 10 Kasım 2014 tarihli Silah Kazalarına Karşı Alınacak Emniyet Tedbirleri konulu emrinin, silahlığın anahtarının rütbeli personel üzerinde bulundurulacağı, hiçbir sebeple erbaş ve erlere verilmeyeceği, silah alma-verme işlemlerinin rütbeli personel nezaretinde yapılması gerektiği hükümleri ile Doğanbey Jandarma Karakol Komutanlığının Özel Talimatında yer alan silahlık ve mühimmat deposunun anahtarının kendisinde bulunacağı, silah ve mühimmatı bizzat kendisinin erbaş ve erlere teslim ederek, doldur- boşalt işlemlerini yapacağı hükümlerine aykırı davrandığından.

Jandarma Karakol Komutanlığına vekalet eden astsubay için ise 15 Nisan 2015 tarihinde RDM Amirine sevk edilen müteveffanın personel koordine formunda birlik içerisinde gerekli kontrolünün yapılması gerektiği, intihara meyilli olduğu, tedavi için hastaneye sevk edilmiştir ibaresine rağmen silah vererek nöbete sevk ettiği, atış yaptırılmadan hiçbir personelin göreve sevk edilemeyeceği hükmü ile sorunlu olduğu tespit edilen erbaş ve erlere silah verilmeyeceği hükmüne aykırı davrandığından emre itaatsizlikte ısrar suçunu işledikleri" kanaatine yer verildiğinin belirtildiği, Jandarma Bölge Komutanının da heyet kanaatine katıldığı,

idari tahkikat raporunda kusurları tespit edilen iki personel hakkında ... Cumhuriyet Başsavcılığının... tarih ve ... Soruşturma,... esas numarası ile iddianame düzenlendiği ve cezalandırılmalarının istendiği görülmektedir.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 125. maddesinin 1. fıkrasında idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.

Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davalarıdır. Bu tür davalarda mahkeme, hem olayın maddi yönünü, başka bir ifadeyle zararı doğuran işlem veya eylemleri, hem de bundan çıkabilecek hukuki sonuçları tespit edecektir.

İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.

İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır. Bu bağlamda hizmet kusuru, özel hukuktaki anlamından uzaklaşarak nesnelleşen, anonim bir niteliğe sahip, bağımsız karakteri olan bir kusurdur. Hizmet kusurundan dolayı sorumluluk, idarenin sorumluluğunun doğrudan ve asli nedenini oluşturmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta, temyize konu Mahkeme kararı ile hukuka uygun bulunan İdare Mahkemesi kararında da belirtildiği üzere davacılar yakınının psikolojik rahatsızlığının olduğu ve intihar etmeye meylinin bulunduğu bilinmesine rağmen gerekli önlemleri almakta ihmal gösteren davalı İçişleri Bakanlığının hizmet kusurunun bulunduğu açıktır.

Öte yandan, uyuşmazlık İçişleri Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı husumetiyle görülerek her iki davalı idarenin hizmet kusurunun bulunduğundan bahisle hüküm kurulmuş ise de, davacılar yakınının Konya ili, Beyşehir ilçesi, Doğanbey Jandarma Karakol Komutanlığı emrinde jandarma er olarak askerlik hizmetini yerine getirmekte iken intihar olayının gerçekleştiği görüldüğünden Milli Savunma Bakanlığının hasım mevkiinden çıkarılarak askerlik hizmetinin yürütüldüğü Jandarma Genel Komutanlığının bağlı olduğu İçişleri Bakanlığının husumeti ile davanın görülmesi gerekmektedir.

A- Bölge İdare Mahkemesi kararının İdare Mahkemesi kararının baba ...'nin maddi tazminat isteminin kabulüne ilişkin kısmına karşı taraflarca yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının incelenmesi:

Destekten yoksun kalma tazminatının amacı; desteğini yitiren kimsenin, desteğin ölümünden önce bulunduğu sosyal ve ekonomik yaşam düzeyinin devamını sağlayacak yardımın karşılığı olan paranın ödettirilmesidir. Dolayısıyla, destekten yoksunluk zararı, ölüm olayı olmasaydı desteğin yapacağı varsayılan yardım tutarı geleceğe yönelik olarak belirlenmek suretiyle hesaplanmaktadır.

Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda, müteveffanın evlendikten sonra yaşadığı çevre dikkate alınarak 4 çocuğunun olacağı ihtimali üzerinden hesaplama yapıldığı; anne ...'nin de 13/03/2025 tarihinde vefat etmesine rağmen muhtemel ömrünün sonuna kadar müteveffanın desteğin yararlanacağı yolunda hesaplama yapıldığı anlaşılmaktadır.

Karar veren Mahkemece hükme esas alınan hesap bilirkişi raporunun içeriğine ilişkin açıklanan hususlar, söz konusu raporun karara dayanak olarak kabul edilemeyeceğini, başka bir anlatımla alınan raporun hükme esas alınacak nitelikte olmadığını açıkça göstermektedir.

Bu durumda, davacı anne ... 13/03/2025 tarihinde vefat ettiğinden bu tarihe kadar destekten yoksun kalma tazminatının hesaplanması, bu tarihten sonra da annenin payının babaya geçtiği dikkate alınarak hesaplama yapılması gerekmektedir.

Öte yandan, Türk aile yapısı ve ortalama çocuk sayısı dikkate alındığında, desteğin evlilik tarihinden itibaren 2 yıl sonra birinci çocuğunun, bundan 2 yıl sonra da ikinci çocuğunun olacağı varsayımı kabul edilmektedir.

Bu durumda Mahkemece, yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda bilirkişi marifetiyle hesaplanması sonucu maddi tazminat istemi hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiği anlaşıldığından, temyize konu kararda maddi tazminat istemleri yönünden hukuki isabet bulunmamaktadır.

B- Bölge İdare Mahkemesinin davacılardan ... yönünden incelenmesi:

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Tarafların kişilik veya niteliğinde değişiklik" başlıklı 26. maddesinin 1. fıkrasında, "Dava esnasında ölüm veya herhangi bir sebeple tarafların kişilik veya niteliğinde değişiklik olursa, davayı takip hakkı kendisine geçenin başvurmasına kadar; gerçek kişilerden olan tarafın ölümü halinde, idarenin mirasçılar aleyhine takibi yenilemesine kadar dosyanın işlemden kaldırılmasına ilgili mahkemece karar verilir. Dört ay içinde yenileme dilekçesi verilmemiş ise, varsa yürütmenin durdurulması kararı kendiliğinden hükümsüz kalır."; 2. fıkrasında, "Yalnız öleni ilgilendiren davalara ait dilekçeler iptal edilir.

" hükmü yer almaktadır.

UYAP üzerinden yapılan sorgulama sonucu düzenlenen nüfus kayıt örneğinin incelenmesinden; davacılardan ...'nin 13/03/2025 tarihinde vefat ettiği anlaşılmaktadır.

2577 sayılı Kanun'un 26. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "Yalnız öleni ilgilendiren davalara ait dilekçeler iptal edilir." hükmünden kastedilen, münhasıran ölenin şahsına sıkı sıkıya bağlı olan, başkalarına devir ve temliki veya miras yoluyla intikali mümkün olmayan haklarla ilgili davalardır. Bunun dışında, Türk Medeni Kanunu hükümleri uyarınca, ölene ait bulunan bütün haklar, mallar ve borçlar mirasçılara geçeceğinden, dava açılmakla mamelekî niteliğe dönüşen haklar da, ölenin malvarlığının bir bölümünü oluşturacağından, açılmış bulunan bu tür davaları ölenin mirasçılarının takip etme hakkı bulunduğunun kabulü gerekir.

Bu durumda; Bölge İdare Mahkemesince, davacılardan ...'nin vefat etmiş olduğu ve uyuşmazlığın yalnız öleni ilgilendiren bir dava niteliğinde bulunmadığı gözetilerek, 2577 sayılı Kanun'un 26. maddesinin 1. fıkrası uyarınca davayı takip hakkı kendisine geçen mirasçıların başvurmasına kadar dosyanın davacı ... yönünden işlemden kaldırılmasına karar verilmesi gerekmektedir.

C- Bölge İdare Mahkemesi kararının İdare Mahkemesi kararının ... dışındaki davacıların manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne, kısmen reddine ilişkin kısmına karşı taraflarca yapılan istinaf başvurularının reddine ilişkin kısmının incelenmesi:

Manevi zarar; kişinin fizik yapısının ve iç huzurunun bozulmasını, yaşama gücünün ve sevincinin azalmasını, kişilik haklarının zedelenmesini, şeref ve haysiyetinin rencide edilmesini, ölüm veya uğranılan diğer cismani zarar nedeniyle duyulan acı ve ızdırabı, kişinin günlük yaşamını zorlaştıran belli ağırlıktaki her türlü üzüntü ve sıkıntıyı ifade etmektedir. Kendisinin veya yakınlarının uğradığı tecavüz, saldırı veya meydana gelen bir ölüm olayı sonucunda; fiziki veya manevi acılar duyan, ruhsal dengesi bozulan, yaşama sevinci azalan kişinin manevi yönden zarara uğramış olduğu kabul edilmektedir.

Manevi tazminat, kişinin mal varlığında meydana gelen eksilmeyi gidermeye yönelik bir tazmin aracı değil, manevi değerlerinde bir eksilme meydana gelen ve yaşama sevinci ve zevki azalan kişinin manen tatminini sağlamaya yönelik bir tazmin aracıdır. Manevi zararın başka türlü giderim yollarının bulunmayışı veya yetersiz kalışı manevi tazminatın parasal olarak belirlenmesini zorunlu kılmaktadır.

Manevi tazminat, olay nedeniyle duyulan elem ve ızdırabı kısmen de olsa hafifletmeyi amaçlar. Belirtilen niteliği gereği manevi tazminatın, zenginleşmeye yol açmayacak şekilde belirlenmesi ve tam yargı davalarının niteliği gereği takdir edilecek manevi tazminat miktarının, olayın ağırlığını ortaya koyacak, hukuka aykırılığı özendirmeyecek, bir başka ifade ile benzeri olayların bir daha yaşanmaması için caydırıcı ve aynı zamanda cezalandırıcı bir miktarda olması gerekmektedir.

Manevi tazminatın yukarıda aktarılan amaç ve niteliği esas alındığında, müteveffa ...'nin babası ve kardeşleri olan davacılar için takdir edilen manevi tazminat miktarının, yaşanılan olay nedeniyle duyulan elem ve ıstırabı karşılayacak nitelikte olmadığı görülmediğinden yukarıda belirtilen ölçütlere göre, olayın oluş şekli ve niteliği de dikkate alınarak bu davacıların manevi tazminat istemleri yönünden yeniden karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.