Danıştay 10. Daire E.2021/7041 K.2023/1975

İthalat İhracat Sanayi Ltd. Şti. VEKİLİ : Av…

KARŞI TARAF (DAVALI) : … Valiliği VEKİLİ : Av…

İSTEMİN_KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından; … Gümrük Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısına istinaden, gerçek dışı menşe belgesi ibraz edilerek ürün ithal edildiğinden bahisle ithalat uygunluk belgesinin iptal edilmesine yönelik olarak tesis edilen … Valiliği Sınır Ticareti İl Değerlendirme Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:. İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; davacı şirketin dava konusu ithalat uygunluk belgesiyle.

Cumhuriyeti'nden ceviz içi ithalatı yapmak üzere davalı idareye sunduğu menşe şehadetnamesinde davacı şirketin adının olması gereken ithalatçı firma ismi kısmında başka bir firmanın ("I..n P..Ö...P...Ltd...") isminin yazılı olduğu, davalı idare yetkilileri tarafından davacı şirketle ilgili olarak ithalatçı firmalara ait bilgilerin yer aldığı "…" internet sitesinde yapılan sorgulamada da davacı şirketin isminin bulunamadığı,

dolayısıyla davacı şirketin yukarıda hükümlerine yer verilen mevzuatta belirtilen hükümlere aykırı olarak ithalat işlemleri sırasında gerçek dışı menşe belgesi sunduğunun sabit olduğu anlaşıldığından gerçeğe aykırı menşe belgesi ibraz ederek ithalat yaptığından bahisle tesis edilen, davacı şirketin ithalat uygunluk belgesinin iptal edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle dava reddedilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu … İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından, sınır ticareti kapsamında ithal edilen ürünlere ilişkin menşe şehadetnamesinin ibraz edildiği ancak sehven farklı dosyaya konulduğu, ithal edilen kuru ceviz ürünlerine ilişkin … tarihli ve … seri numaralı. Free Zone adlı İran firmasından alınacağına dair menşe şehadetnamesinin mevcut olduğu, sehven ve gümrük memurlarının da kontrolünden geçmesine rağmen başka bir şehadetname olan.

Adlı İran firmasına ait şehadetnamenin ibraz edildiği, sehven ibraz edilen ve gümrük muayene memuru tarafından yükümlülüğü olmasına rağmen dikkatli şekilde kontrol edilmemesi sebebiyle başka bir firmaya ait olan şehadetnamenin dosyaya konulduğu, farklı bir gümrük şehadetnamesinin gümrük beyannamesine konulmasının müvekkili firma lehine hiçbir maddi ve başkaca bir katkısının olmadığı ileri sürülerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

… Valiliğince düzenlenen … tarihli ve … numaralı Sınır Ticareti Belgesi ve … Ticaret ve Sanayi Odasınca düzenlenen … tarihli ve … belge kayıt numaralı Sınır Ticareti İthalat Uygunluk Belgesi'ne sahip olan davacı şirket tarafından, anılan belgelere istinaden … Gümrük Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı Serbest Dolaşıma Giriş Beyannamesi ekinde kullanılan …/… referans/serili menşe şehadetnamesiyle 11.852 kg kabuksuz ceviz ithalatı işlemleri gerçekleştirilmiştir.

Ancak,. Valiliği. Gümrük Müdürlüğü ekiplerince yapılan denetimde aralarında davacı şirketin de bulunduğu bazı firmaların belgelerinde usulsüzlükler tespit edilmesi ve bu kapsamda davacı şirketin Serbest Dolaşıma Giriş Beyannamesi ekinde sunduğu menşe şehadetnamesinde ithalatçı firmanın (davacı şirketin) isminin bulunmadığının görülmesi üzerine,.

Valiliği Sınır Ticareti İl Değerlendirme Komisyonunun … tarih ve … sayılı kararı ile gerçek dışı menşe belgesi ibraz edilerek ithalat yapıldığından bahisle … sayılı Sınır Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı'nın Müeyyideler başlıklı 17. maddesi uyarınca davacı şirketin İthalat Uygunluk Belgesinin iptaline ve bunların sahibi, ortağı veya yöneticisi olduğu firmalar adına bir daha İthalat Uygunluk Belgesi düzenlenmemesine karar verilmiştir.

Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

18/03/2016 tarihli ve 29657 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2016/8478 sayılı Sınır Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar'ın "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kararın amacı; ülkemizin Doğu ve Güneydoğu Anadolu coğrafi bölgelerine kara sınırı bulunan komşu ülkeler ile sınır ticareti kapsamında yapılacak ihracat ve ithalata ilişkin kuralların belirlenmesidir."; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Karar; Artvin, Ardahan, Kars, Iğdır, Ağrı, Van, Hakkâri, Şırnak, Mardin, Şanlıurfa, ..., Kilis ve Hatay sınır illerimizden yapılacak sınır ticaretine ilişkin kuralları kapsar."; "Tanımlar" 4. maddesinde, "Bu Kararın uygulanmasında; ...

b) İl Değerlendirme Komisyonu: Bu Karar kapsamındaki illerin Vali veya Vali Yardımcısı başkanlığında İl Jandarma Komutanlığı ya da İl Emniyet Müdürlüğü temsilcisi, Defterdar, Gümrük Müdürü, Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürü, Ticaret İl Müdürü, Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürü, İl Ticaret Odası veya İl Ticaret ve Sanayi Odası ile Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği temsilcilerinden oluşan komisyonu,

ç) İthalat Uygunluk Belgesi: İlgili gümrük kapısından ve Sınır Ticaret Merkezinden ithalat yapılması için düzenlenen Ek:1'deki belgeyi,

e) Sınır ticareti: Bu Karar kapsamındaki sınır illerimizde faaliyet gösteren esnaf ve tacir tarafından sınır illerinin ihtiyaç duyduğu ürünlerin bir kısmının daha kısa sürede ve düşük maliyetle sınır komşusu ülkelerden ithalat yoluyla tedarik edilerek bu Kararda belirtilen illerde piyasaya arz edilmesi ve bu Karar kapsamındaki illerden komşu ülkelere ihracat yapılması suretiyle bölgeye ticari ve ekonomik canlılık kazandırılması amacıyla yapılan ticari işlemleri, ..

ifade eder."; "İl Değerlendirme Komisyonu" başlıklı 5. maddesinde, "İl Değerlendirme Komisyonu, sınır ticareti kapsamındaki Sınır Ticareti Belgesi ve İthalat Uygunluk Belgesi başvurularını ve bu Karar kapsamındaki ithalat ve ihracata ilişkin diğer konuları değerlendirerek karara bağlar. İl Değerlendirme Komisyonu üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanır ve katılımcıların oy çokluğu ile karar verir. İl Değerlendirme Komisyonunun sekretarya hizmetleri İl Ticaret Odası veya İl Ticaret ve Sanayi Odası tarafından yerine getirilir."; "İthalat Uygunluk Belgesi" başlıklı 8. maddesinde, "(1) Sınır Ticareti Belgesini haiz esnaf ve tacir ile mağaza kiralayanlar tarafından İthalat Uygunluk Belgesine ilişkin başvurular İl Ticaret Odası veya İl Ticaret ve Sanayi Odasına yapılır.

(2) Başvuruları İl Değerlendirme Komisyonu tarafından uygun görülenler adına her bir ürün için ayrı bir İthalat Uygunluk Belgesi İl Ticaret Odası veya İl Ticaret ve Sanayi Odasınca düzenlenir.

(3) İthalat Uygunluk Belgesi; Ticaret İl Müdürü ile İl Ticaret Odası veya İl Ticaret ve Sanayi Odasının en az genel sekreter düzeyindeki yetkilisi tarafından imzalanır ve İl Ticaret Odası veya İl Ticaret ve Sanayi Odası tarafından mühürlenir.

(4) İthalat Uygunluk Belgesinin geçerlik süresi düzenlendiği tarihten itibaren 90 gün olup, bu süre uzatılamaz. Ancak, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca belirlenen tarım ürünlerinin ithalatında hasat dönemi dikkate alınarak bu belge daha kısa süreler için düzenlenebilir. ...".

"İthalat" başlıklı 9. maddesinin üçüncü fıkrasında, "İthalat işlemlerinde, eşyanın ilgili sınır ülkesinde üretildiğine veya imal edildiğine dair ithalatın yapılacağı ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenen menşe şahadetnamesi ilgili gümrüklerce aranır. Üçüncü ülke menşeli ürünlerin bu Karar kapsamında ithalatına izin verilmez.".

"Müeyideler" başlıklı 17. maddesinin birinci fıkrasında, "Gerçek dışı menşe belgesi ibraz edilerek ithal edildiği tespit olunan ürünler için eşyanın ithalinde ödenmesi öngörülen gümrük vergisi, eş etkili vergi, diğer vergi, mali ve ek mali yüklerin tamamı 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgililerden tahsil edilir ve 4458 sayılı Kanunun 234 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi hükmü çerçevesinde para cezası uygulanır.";

dördüncü fıkrasında ise "Birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarda belirtilen eylemleri gerçekleştirenlerin İthalat Uygunluk Belgeleri ilgili Valilikçe iptal edilir ve bunlara ve bunların sahibi, ortağı veya yöneticisi olduğu firmalar adına bir daha İthalat Uygunluk Belgesi düzenlenmez. Söz konusu fıkralarda belirtilen fiillerden, 5607 sayılı Kanunda suç olarak tanımlananlar hakkında aynı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır." düzenlemelerine yer verilmiştir.

13/12/2016 tarihli ve 29917 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2016/11 sayılı Sınır Ticaretinin Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in "Gümrük İşlemleri" başlıklı 12. maddesinin dördüncü fıkrasında, "İthalat işlemlerinde, eşyanın ilgili komşu ülkede üretildiğine veya imal edildiğine dair söz konusu ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenen menşe şahadetnamesi gümrük idaresince aranır. Sanayi ürünlerinin ithalatında ibraz edilen menşe şahadetnamesinde, ilgili komşu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliği veya Konsolosluğunun tasdiki gümrük idaresince aranır. " hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Sınır Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar ile ülkemizin Doğu ve Güneydoğu coğrafi bölgelerine kara sınırı bulunan komşu ülkeler ve karar kapsamında bulunan sınır illeri arasında yapılacak olan ithalat ve ihracat işlemlerinde birtakım avantajlar sağlanmak suretiyle hem daha kısa sürede ve düşük maliyetle ürünlerin tedarik edilmesi hem de bölgeye ticari ve ekonomik canlılık kazandırmak amaçlanmış olup ithal edilen eşyanın, ilgili sınır ülkesinde üretildiğini veya imal edildiğini tespit edebilmek için ithalatın yapılacağı ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenen menşe şahadetnamesinin ithalat işlemleri sırasında ibraz edilmesi zorunlu tutulmuştur.

İthal edilen eşya için ibraz edilen menşe şehadetnamesinin gerçek dışı olduğunun tespit edilmesi halinde ise sınır ticaretini düzenleyen karara aykırı hareket edilmesi sebebiyle eşyanın ithalinde sağlanan mali avantajlardan ithalatçının yararlandırılmamış olması için normal şartlarda yerine getirilmesi gereken mali yükümlülüklerin de ilgiliden tahsil edileceği ve ayrıca idari para cezası uygulanacağı kararlaştırılmıştır.

Bunun yanı sıra bu tip eylemlerin devamını engelleyerek sınır ticaretine ilişkin hükümlerin sağladığı avantajların kötüye kullanılmasını engellemek amacıyla da eylemi gerçekleştirenlerin ithalat uygunluk belgelerinin Valilikçe iptal edileceği ve bunlar ile bunların sahibi, ortağı veya yöneticisi olduğu firmalar adına bir daha ithalat uygunluk belgesi düzenlenmeyeceği hüküm altına alınmıştır.

Davacı şirketin İran'dan ithal etmiş olduğu kabuksuz ceviz ürünü için kendisine ait olmayan bir menşe şehadetnamesini ibraz etmesinden kaynaklanan dava konusu uyuşmazlıkta, gerçek dışı menşe belgesi kullanıldığı gerekçesiyle ithalat uygunluk belgesinin iptali yaptırımın uygulanabilmesi, öncelikle davacının söz konusu ürün için ithalat işlemlerinin gerçekleştirileceği sınır ülkesinin yetkili makamlarınca adına düzenlenmiş bir menşe şehadetnamesinin bulunmadığının, ardından gerçek dışı düzenlenen bir menşe şehadetnamesinin ithalat işlemleri sırasında ibraz edildiğinin ortaya konulması ile mümkündür.

Davacı şirket tarafından ibraz edilen … Gümrük Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı Serbest Dolaşıma Giriş Beyannemesi ekinde kullanılan … referans/serili menşe şehadetnamesinde ithalatçı firma olan davacı şirketin isminin yer almadığı, davalı idare yetkilileri tarafından söz konusu menşe şehadetnamesinin numarası girilerek ithalatçı firmalara ait bilgilerin yer aldığı "co.chumbertrust.ir" internet sitesinde yapılan sorgulamada da davacı şirketin isminin bulunmadığı açıktır. Ancak davacı şirketin ismi bulunmamakla birlikte gümrük beyannamesi ekinde kullanılan söz konusu menşe şehadetnamesinin gerçeğe aykırı olduğu ileri sürülmüş değildir.

Davacı şirket tarafından, kendisine ait olduğu iddiasıyla dosyaya ibraz edilen ve diğer menşe şehadetnamesinde olduğu gibi kabuksuz ceviz ürünü için düzenlenen … tarihli ve …/…/… referans/serili menşe şehadetnamesinde ismi yazılı şirketler arasında ise davacı şirketin de isminin bulunduğu görülmektedir. Davalı idarece, davacının sahibi olduğunu iddia ettiği menşe şehadetnamesinin numarası üzerinden yukarıda belirtilen internet sitesi üzerinden bir sorgu yapılıp yapılmadığı ise dosya içinde yer alan belgelerden anlaşılamamaktadır.

… Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün … tarihli ve … sayılı uygunluk konulu yazısında davacı şirketin yanında üç farklı firmanın isminin yazılı olması, bu firmalardan ikisinin davacının sehven ibraz edildiğini iddia ettiği menşe şehadetnamesinde, diğerinin ise davacının sahibi olduğunu iddia ederek dava dosyasına ibraz ettiği menşe şehadetnamesinde isimlerinin bulunması, davacının gerçekte sahibi olduğu belge yerine sehven başka bir menşe şehadetnamesinin dosyaya konulduğu iddiasının da temelsiz olmadığını göstermektedir.

Davacının sahibi olduğunu iddia ettiği … tarihli ve …/…/… referans/serili menşe şehadetnamesinin, üzerinde ismi yazılı bulunan diğer firmaların gerçekleştirmiş olduğu ithalat işlemlerinde davalı idarece kabul edilip kullanıldığının tespit edilmesi halinde davacının da gerçekte ithal ettiği ürünler için menşe şehadetnamesine sahip olduğunun kabulü gerekecektir. Özellikle davacı tarafından ibraz edilen belge üzerinde yazılı "…" ibaresinin belge üzerinde ismi bulunan ve … Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün uygunluk konulu yazısında da yer alan … İnşaat San.Tic.Ltd.Şti. firmasının bu belgeyi ithalat işlemlerinde kullanmış olabileceğini göstermektedir.

Öte yandan, "davacı şirketin gümrük beyannmamesi eki menşe şehadetnamesinde adının yazılı olmaması" şeklinde ortaya çıkan eksikliğin ilk bakışta fark edilebilecek bir durum olması sebebiyle davacı şirketin aldatma ve gerçek dışı belge kullanma kastıyla hareket etmesi ve gerçekte menşe şehadetnamesine sahipken herhangi bir menfaat elde etmeksizin aynı ürün için başka bir şirketin menşe şehadetnamesini bilerek ve isteyerek kullanmasının hayatın olağan akışına uygun düşmeyeceği de açıktır.

Bu durumda, davacı şirket tarafından dosyaya ibraz edilen … tarihli ve …/…/… referans/serili menşe şehadetnamesinin gerçekte var olup olmadığı ve belgede ismi yer alan firmalar tarafından ithalat işlemlerinde kullanılıp kullanılmadığı hususunun araştırılarak bir karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığından, bu hususlarda herhangi bir araştırma yapılmaksızın verilen davanın reddi yönündeki …. İdare Mahkemesi kararına yönelik davacının istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.