Danıştay 10. Daire E.2022/1765 K.2025/4546

2- ... 3-...

İSTEMİN_KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, davalı idare tarafından aleyhine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Davacıların yakını ...'in, Konya 3. Ana Jet Üs Komutanlığı 134. Akro Tim Komutanlığı emrinde Hava Pilot Yüzbaşı rütbesiyle görev yapmakta iken, 13/03/2012 tarihinde ''Türk Yıldızları'' gösterisi ile ilgili eğitim uçuşu sırasında uçağının düşmesi sonucu şehit olması nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık olarak, anne ... için 110.000,00 TL maddi, 25.000,00 TL manevi; baba ... için 75.000,00 TL (miktar artırımı sonucunda 291.796,10 TL) maddi, 25.000,00 TL manevi; kardeşler ... ve ... için ayrı ayrı 15.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararla; maddî tazminat talebinin kısmen kabulü ile ... için 291.796,10 TL, müteveffa ...'e veraseten mirasçısı diğer davacılardan..., ... ve...'e miras payı oranında verilmek üzere 50.506,35 TL olmak üzere toplam 342.302,45 TL maddî tazminatın 100.000,00 TL'lik kısmı için idareye başvuru tarihinden itibaren, 42.341,25 TL'lik kısmı için dava tarihinden itibaren, geri kalan 199.961,20 TL'lik kısmı için miktar artırım dilekçesinin davalı idareye tebliğ tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idareden alınarak davacılara ödenmesine,

fazlaya ilişkin maddi tazminat ve faiz talebinin reddine, manevî tazminat talebinin kabulü ile... için 25.000,00 TL, müteveffa ...'e veraseten mirasçısı diğer davacılardan ..., ... ve ...'e miras payı oranında verilmek üzere 18.750,00 TL, ... için 15.000,00 TL,... için 15.000,00 TL olmak üzere toplam 73.750,00 TL manevî tazminatın 70.000,00 TL'lik kısmı için idareye başvuru tarihinden itibaren, geri kalan 3.750,00 TL lik kısmı için dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idareden alınarak davacılara ödenmesine,

fazlaya ilişkin faiz talebinin reddine, murise ... mirasçısı dava dışı...'e ilişkin kısmı yönünden davayı takip hakkı kendisine geçenin başvurusuna kadar dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesince, tarafların istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI: Davalı idare tarafından; kusur incelemesi yapılmadan karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu, davacıların yakını müteveffanın gelir durumuna ilişkin itirazlarının karşılanmadığı, arızi olarak alınacak bir kısım tazminatların hesaplamaya dahil edildiği, yargılama aşamasında vefat eden davacı ...'in talep ettiği manevi tazminatın şahsa sıkı sıkıya bağlı olması nedeniyle mamelekine dahil olmayacağı, bir kısım davacıların vekili olarak hareket eden avukatın vekaletname sunmadığı ve bu nedenle anılan davacılar yönünden yapılan usul işlemlerinin geçersiz olduğu,

aleyhlerine harca hükmedilmesinin ve manevi tazminatın reddedilen kısmı yönünden idareleri lehine vekalet ücretine hükmedilmemesinin hukuka aykırı olduğu, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI: Davacılardan ... tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmakta olup, diğer davacılar tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacıların yakını ..., Konya 3. Ana Jet Üs Komutanlığı 134. Akro Tim Komutanlığı emrinde Hava Pilot Yüzbaşı rütbesiyle görev yapmakta iken, 13/03/2012 tarihinde ''Türk Yıldızları'' gösterisi ile ilgili eğitim uçuşu sırasında uçağının düşmesi sonucu şehit olmuştur. Davacıların bu olay nedeniyle uğradıklarını ileri sürdükleri zararların tazmini istemiyle yaptıkları 28/11/2012 tarihli başvuru, zımnen reddedilmiştir. Bunun üzerine, davacılar tarafından 11/02/2013 tarihinde bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 125. maddesinde; idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.

İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.

Kusursuz sorumluluk, kamu hizmetinin görülmesi sırasında kişilerin uğradıkları özel ve olağan dışı zararların idarece tazmini esasına dayanmakta olup; kusur sorumluluğuna oranla ikincil derecede bir sorumluluk türüdür. Başka bir anlatımla idare, yürüttüğü hizmetin doğrudan sonucu olan, idari faaliyet ile nedensellik bağı kurulabilen, özel ve olağan dışı zararları kusursuz sorumluluk ilkesi gereği tazminle yükümlüdür. Bu bağlamda, kamu görevlilerinin görevini yaparken, görevi nedeniyle uğramış olduğu zararların da kusursuz sorumluluk ilkesi uyarınca tazmini gerekmektedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

A- Temyize Konu Bölge İdare Mahkemesi Kararının; Manevi Tazminat İstemlerinin Kabulüne Yönelik İdare Mahkemesi Kararına Karşı Yapılan İstinaf Başvurusunun Reddine İlişkin Kısmının İncelenmesi:

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.

Temyizen incelenen kararın, davacıların manevi tazminat istemlerinin kabulüne yönelik İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmı, usul ve hukuka uygun olup, davalı idare tarafından ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemektedir.

B- Temyize Konu Bölge İdare Mahkemesi Kararının; İdare Mahkemesi Kararının Maddi Tazminat İstemlerinin Kabulüne Yönelik Kısmına Karşı Yapılan İstinaf Başvurusunun Reddine İlişkin Kısmının İncelenmesi:

Dosya kapsamında yer alan Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının... tarih ve ... sayılı yazısında; davacılar yakını müteveffa ...'in vazife malulü olduğunun kabulüyle ve ayrıca hakkında harp malullüğü hükümlerinin de uygulanmasına karar verilerek 5434 sayılı Kanun'un 64. maddesine göre eşine, oğluna, annesine ve babasına 15/03/2012 tarihinden itibaren 1. derece harp malullüğü aylığı bağlandığı, 5434 sayılı Kanun'un 89. maddesi uyarınca toplam 91.019,43 TL emekli ikramiyesinin eşi, oğlu, anne ve babasına ödendiği, ayrıca Ek 79. maddesi gereğince ek ödeme tahakkuk ettirildiği bildirilmiştir.

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararıyla hukuka uygun bulunan İdare Mahkemesi kararında, 16/11/2018 tarihli bilirkişi raporu ve 09/07/2019 tarihli ek bilirkişi raporunda yer alan değerlendirme ve hesaplamalar ile miktar artırım dilekçesi esas alınarak davacıların maddi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne, kısmen reddine karar verilmiştir.

Hükme esas alınan bilirkişi raporlarında;

- Desteğin gelirinin tespit edilmesinde, görev aylığı dışındaki sürekli ve düzenli olmak şartıyla diğer ödemelerin de dikkate alınması gerekir. Bu kapsamda, desteğin emsali Hv. Hava Pilot Yüzbaşına 2629 sayılı Kanun'un 7. maddesinin (h) bendi uyarınca yapılan yıllık uçuş tazminatları dikkate alınmadan davacıların destekten yoksun kalma zararlarının hesaplandığı,

- Müteveffa destek ile davacıların muhtemel ömürlerinin ve dolayısıyla destek sürelerinin, ülkemize özgü olan ve güncel verilere göre hazırlanan TRH 2010 Ulusal Mortalite Tablosuna göre belirlenmesi gerekmekte iken PMF 1931 yaşam tablosu esas alınarak hesaplandığı,

- Destek paylarının hatalı belirlendiği,

- Davacılardan anne ve babaya 5434 sayılı Kanun'un 64. maddesine göre bağlanan 1. derece harp malullüğü aylığının, 5434 sayılı Kanun'un 89. maddesi uyarınca ödenen emekli ikramiyesinin ve Ek 79. maddesi gereğince yapılan ek ödemenin yarar olarak destek zarar hesabında dikkate alınmadığı görülmekte olup, bu haliyle bilirkişi raporlarının hükme esas alınacak mahiyette olmadığı görülmektedir.

Tazminatın amacı uğranılan gerçek zararın tazmin edilmesini sağlamaktır. Bu nedenle tazminat, zarar görenin zenginleşmesi veya zarar verenin cezalandırılması sonucuna yol açmamalıdır. Dolayısıyla hesaplanacak tazminatın azami miktarı gerçek zarar ile sınırlıdır. Öte yandan dinamik bir yapıya sahip olan tazminat hukuku çerçevesinde zarar ve yarar kalemleri belirlenirken, tazminat tutarının hesaplanabilmesi yerleşik yargı uygulamasında da kabul edildiği üzere hukuk bilimi dışında özel bilgi gerektirmektedir. Bu sebeple aktüeryal yönden maddi tazminat hesaplanması gereken davalarda mahkemeler bilirkişinin görüşünün alınmasına ihtiyaç duymaktadır.

Davacıların zararlarının ortaya konulması için gereken hesaplamalarda gözetilmesi gereken ilke ve unsurlar, son dönem Dairemiz yerleşik içtihatları uyarınca aşağıda belirtilen şekilde olup, bu veriler ışığında bilirkişi tarafından yeniden hesaplanmalıdır.

Aktif dönemde işlemiş dönem zararı, desteğin ölüm tarihinden bilirkişi raporunun düzenlendiği tarihe kadar olan dönemi ifade eder. Bu dönemde, desteğin emsali Hv. Hava Pilot Yüzbaşının aylar itibariyle aldığı (aylık uçuş tazminatı dahil) görev aylıkları ile SGK tarafından davacılara bağlanan ve aylar itibariyle ödenen vazife malullüğü aylıkları dikkate alınarak, desteğin görev aylığı (aylık uçuş tazminatı dahil) ve yıllık uçuş tazminatları üzerinden her bir davacıya ayıracağı destek tutarı ile SGK tarafından her bir davacıya bağlanan vazife malullüğü aylık tutarı arasındaki fark davacıların destek zararını oluşturmaktadır. Bu dönemdeki zarar kalemlerinin -fiilen gerçekleşmiş olması nedeniyle- peşin sermaye değerinin hesaplanmayacağı da dikkate alınmalıdır.

Aktif dönemde işleyecek dönem zararı, bilirkişi raporunun düzenlendiği tarihten desteğin yasal emeklilik yaşını dolduracağı tarihe kadar olan dönemi ifade eder.

Bu dönemde de, desteğin emsali Hava Pilot Yüzbaşının aylar itibariyle alabileceği (aylık uçuş tazminatı dahil) görev aylıkları ile SGK tarafından davacılara bağlanan ve aylar itibariyle ödenecek vazife malullüğü aylıkları dikkate alınarak, desteğin görev aylığı (aylık uçuş tazminatı dahil) ve yıllık uçuş tazminatları üzerinden her bir davacıya ayıracağı destek tutarı ile SGK tarafından her bir davacıya bağlanan vazife malullüğü aylık tutarı arasındaki fark davacıların destekten yoksun kalma zararını oluşturmaktadır.

Bu dönemdeki zarar kalemlerinin -fiilen gerçekleşmemiş olması nedeniyle- peşin sermaye değerinin (her yıl %10 artırılmak ve %10 iskontoya tabi tutulmak suretiyle 1/kn formülü uygulanarak) dikkate alınması gerekmektedir.

Pasif dönemdeki zararı, desteğin yasal emeklilik yaşını tamamladığı tarih ile muhtemel ömrünün sonuna (TRH 2010 tablosuna göre) kadar olan dönemi ifade eder.

Bu dönemde, yasal emeklilik yaşını tamamladığı ve yasal emekli olma koşullarına sahip olduğu farz edilen desteğin alacağı emekli aylıkları ile SGK tarafından davacılara bağlanan ve aylar itibariyle ödenecek vazife malullüğü aylıkları dikkate alınarak, desteğin emekli aylığı üzerinden her bir davacıya ayıracağı destek tutarı ile SGK tarafından her bir davacıya bağlanan vazife malullüğü aylık tutarı arasındaki fark, davacıların destek zararını oluşturmaktadır.

Bu dönemdeki zarar kalemlerinin -fiilen gerçekleşmemiş olması nedeniyle- peşin sermaye değerlerinin (her yıl %10 artırılmak ve %10 iskontoya tabi tutulmak suretiyle 1/kn formülü uygulanarak) dikkate alınması gerekmektedir.

Müteveffa destek ile davacıların muhtemel ömürleri ve dolayısıyla destek süreleri, ülkemize özgü olan ve güncel verilere göre hazırlanan TRH 2010 Ulusal Mortalite Tablosuna göre belirlenmelidir.

Öte yandan; Türk aile yapısı ve ortalama çocuk sayısı dikkate alındığında, desteğin evlilik tarihinden itibaren 2 yıl sonra birinci çocuğunun, bundan 2 yıl sonra da ikinci çocuğunun olacağı varsayımı kabul edilmekte olup, davacılar yakınının vefat ettiği tarihte 33 yaşında olduğu, dava dışı tek çocuğunun 22/02/2012 tarihinde doğduğu ve olay tarihinde yaklaşık bir aylık olduğu görüldüğünden, davacılar yakını ve eşinin yaşları ve sağlık durumları itibarıyla ikinci çocuklarının olmayacağı yönünde dosyada bir bilgi ve belge bulunmadığından, yapılacak hesaplamada davacılar yakınının ilk çocuğunun doğum tarihinden 2 yıl sonra ikinci çocuğunun olacağı varsayımıyla hesaplama yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Diğer taraftan; Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının... tarih ve... sayılı yazısından, davacılara 5434 sayılı Kanun'un Ek 79. maddesi uyarınca tütün ikramiyesi tahakkuk ettirildiği anlaşılmakta olup; tütün ikramiyesinin ve varsa kamu kaynağı kullanılmak suretiyle ifa amacı taşıyarak yapılan diğer ödemelerin; yasal faiz uygulanmak suretiyle belirlenen rapor tarihindeki güncel değerlerinin hesaplanan maddi zarar tutarından düşürülmesi gerekmektedir.

Ayrıca, davacıların yakınının yaş haddinden emekli olması halinde alacağı emekli ikramiyesi ile vefatı nedeniyle yakınlarına ödenen emekli ikramiyesi arasındaki fark da yarar/zarar hesabına dahil edilmelidir. Buna göre, kişinin yasal emeklilik yaşını tamamladığı farz edilerek bilirkişi raporunun düzenlendiği tarihteki bilinen veriler ve katsayılar üzerinden yasal emeklilik yaşı itibarıyla alabileceği emeklilik ikramiyesinden davacılara ayıracağı tutar ile olay nedeniyle davacılara ödenen ve bilirkişi rapor tarihi itibarıyla yasal faiz uygulanarak güncellenen emekli ikramiyesi arasındaki pozitif fark "yarar", negatif fark "zarar" olarak kabul edilmelidir.

Buna göre Bölge İdare Mahkemesince, yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda, yaptırılacak bilirkişi incelemesi sonrası düzenlenecek rapora göre maddi tazminat istemleri hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiğinden, İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesinin temyize konu kararının maddi tazminata ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.

Bununla birlikte, temyize konu karar davacılar tarafından temyiz edilmemiş olduğundan, yukarıda belirtilen ilkeler çerçevesinde Mahkemece yaptırılacak olan hesaplama neticesinde, davacılar lehine hükmedilecek olan maddi tazminat tutarının, aleyhe bozma ve hüküm verme yasağı gereği, temyize konu karar ile davacılara ödenmesine karar verilen tutarları (... için 291.796,10 TL, müteveffa ...'e veraseten mirasçısı diğer davacılar ..., ... ve ... için miras payları oranında 50.506,35 TL) aşamayacağı da açıktır.