Danıştay 10. Daire E.2022/2686 K.2025/314

Dava konusu istem: Davacılar tarafından, Konya ili, Meram ilçesinde yaşayan akrabalarının 30/07/2021 tarihinde öldürülmesi olayında, 17/06/2021 ve 12/07/2021 tarihli şikayet dilekçelerine karşın gerekli koruma tedbirlerini almayan davalı idarenin kusurunun bulunduğundan bahisle uğranıldığı ileri sürülen manevi zarara karşılık 3.000.000,00 TL manevi tazminatın başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davanın görüm ve çözümünün adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacılar tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından, dava konusu olayın yargılama faaliyeti kapsamında olmadığı, Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından gerekli işlemlerin yapılmadığı, davanın konusunun davalı idarenin hizmet kusurundan kaynaklanan tam yargı davası oluşturduğundan bahisle uyuşmazlığın çözümünde idari yargının görevli olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI :Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacıların Konya ili, Meram ilçesinde yaşayan akrabaları ile komşuları arasında ... tarihinde yaşanan kavgada davacıların yakınları yaralanmış, bu olayın ardından ... Cumhuriyet Başsavcılığınca ... esas sayılı soruşturma başlatılmıştır.

Davacıların yakınları tarafından, ... Cumhuriyet Başsavcılığının ... sayılı soruşturma dosyasına hitaben verilen 17/06/2021 ve 12/07/2021 tarihli dilekçelerde, yürütülen soruşturma kapsamında şüphelilerin tutuklanması, olaya ilişkin delillerin toplanması istenmiş ayrıca olayın şüphelilerinin aynı saldırgan tavır ve tutumlarına devam ettikleri, kendilerine yönelik eylemlerine son vermedikleri belirtilerek uzaklaştırma ve koruma tedbirlerinin uygulanması talep edilmiştir.

30/07/2021 tarihinde, davacıların yedi akrabası evlerinde uğradıkları silahlı saldırı sonucu hayatlarını kaybetmişlerdir.

Davacılar tarafından, 12/05/2021 tarihinde yaşanan olaylardan sonra akrabalarının ... Cumhuriyet Başsavcılığı'ndan uzaklaştırma ve koruma tedbirlerine başvurulmasını talep etmelerine karşın idarenin eylemsiz kaldığı, Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından hiç bir işlem yapılmadığı, durumun kolluğa bildirilmediği, nihayetinde akrabalarından yedi kişinin husumetli olduğu aileyle bağlantısı bulunan bir kişi tarafından öldürüldüğü ileri sürülerek, olayda hizmet kusurunun bulunduğundan bahisle uğradığını ileri sürdüğü zarara karşılık 3.000.000,00 TL manevi tazminatın başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu; aynı maddenin son fıkrasında da, idarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hüküm altına alınmıştır.

2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu'nun 1. maddesinde, "polisin, asayişi amme, şahıs, tasarruf emniyetini ve mesken masuniyetini koruyacağı, halkın ırz, can ve malını muhafaza ve ammenin istirahatini temin edeceği hüküm altına alınmış, 2. maddesinde, polisin genel emniyetle ilgili görevleri iki kısma ayrılmış, bu görevler, A) Kanunlara, tüzüklere, yönetmeliklere, Hükümet emirlerine ve kamu düzenine uygun olmayan hareketlerin işlenmesinden önce bu kanun hükümleri dairesinde önünü almak; B)İşlenmiş olan bir suç hakkında Ceza Muhakemeleri Kanunu ile diğer kanunlarda yazılı görevleri yapmak,

Kamu düzeni ve kamu güvenliğinin sağlanmasından sorumlu olan polis; amirlerinden aldığı emri, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmelik hükümlerine aykırı görürse, yerine getirmez ve bu aykırılığı emri verene bildirir. Ancak, amir emrinde ısrar eder ve bu emrini yazılı olarak yenilerse, emir yerine getirilir. Bu halde, emri yerine getiren sorumlu olmaz. Konusu suç teşkil eden emir hiçbir suretle yerine getirilmez. Yerine getirenler sorumluluktan kurtulamaz.

(1) Aşağıda yazılı hallerde:

I- Can, ırz veya mal emniyetini korumak için,

II- Devletin şahsiyetine karşı işlenen cürümlerin faillerini yakalamak veya delillerini tesbit etmek için,

III- Devlet kuvvetleri aleyhine, yalnız veya toplu olarak taarruz veya mukavemette bulunanları yakalamak, veya bunların taarruz veya mukavemetlerini def etmek için,

IV- Hükümete karşı, şiddet kullanan veya gösteren veya mukavemet edenlerin yakalanması, taarruz veya mukavemet edenlerin def edilmesi için,

V- Zabıtaca muhafaza altına alının şahıslara, bina veya tesislere, meskün veya gayrımeskün yerlere vakı olacak münferit veya toplu tecavüzleri def etmek için,

VI- Ağır cezalı bir suçun sanığı olarak yakalandıktan sonra zabıta kuvvetlerinin elinden kaçmakta olan şahısların yakalanması için,

VII- İşlenmekte olan bir suçun işlenmesine veya devamına mani olmak için, VIII- Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu ile diğer kanunlarda, zabıta tarafından suç delillerinin tesbiti veya suç faillerinin yakalanması maksadiyle yapılacak aramalar için,

IX- Kanunsuz toplantı veya kanunsuz yürüyüşleri dağıtmak veya suçlularını yakalamak için,

X- Yangın, su baskını, yer sarsıntısı gibi afetlerde olay yerinde görevlilerce alınması gereken tedbirler için,

XI- Umuma açık yerlerde yapılan her türlü toplantı veya yürüyüşlerde veya törenlerde bozulan düzeni sağlamak için,

XII- Herhangi bir sebeple tıkanmış olan yolların trafiğe açılması için,

XIII- Yukarıda maddeler dışında diğer kanunlarda istisnai olarak zabıtanın sözlü emirle yapmaya mecbur tutulduğu haller için,

Yetkili amir tarafından verilecek sözlü emirler derhal yerine getirilir. Bu emirlerin yazılı olarak verilmesi istenilemez. Bu hallerde emrin yerine getirilmesinden doğabilecek sorumluluk emri verene aittir." şeklinde kurala bağlanmıştır.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat" başlıklı yedinci bölümünde yer alan 141. maddesinde, suç soruşturması veya kovuşturması sırasında; kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen, kanunî gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan, kanunî hakları hatırlatılmadan veya hatırlatılan haklarından yararlandırılma isteği yerine getirilmeden tutuklanan...kişilerin, maddî ve manevî her türlü zararlarının, Devlet tarafından karşılanacağı.

142. maddesinde ise, karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabileceği; istemin, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanacağı hükümlerine yer verilmiştir.

Anılan yasa maddelerinin gerekçesinde de, usul kurallarına uyulmaması ve keyfi adli işlemler nedeniyle uğranılan zararların karşılanmasının amaçlandığı ifade edilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bakılan davada, öncelikle, davacıların tazminat isteminin dayanağı olan eylemlerin, idari veya yargısal fonksiyon içerisinde yer alıp almadığı hususunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

İdarenin hukuki sorumluluğu kendi işlem ve eylemleriyle sınırlı bulunmaktadır. Yargı mercileri ise, idari işlevin dışında yer alan ve yargı yetkisi kullanan bağımsız organlar olup, bu haliyle hakim ve savcıların yargılama faaliyeti kapsamında yaptıkları görev nedeniyle idarenin ajanı sayılmaları hukuken mümkün değildir.

Fonksiyonel bakımdan, yasama ve yürütmeden ayrı olup, bağımsız bir organ olan yargının, yargılama süreci ile ilgili faaliyetleri Anayasa'nın 125. maddesinde öngörülen "idari eylem ve işlemler" kapsamına girmemektedir.

Hakim ve savcıların ceza soruşturması ve kovuşturması kapsamında yaptıkları faaliyetlerin yargılama fonksiyonu içerisinde yer aldığı açık olup; bu bağlamda, hazırlık soruşturması sırasında savcılarca alınan kararlar ile yapılan işlemlerin ve savcıların talimatı üzerine adli kolluk kuvvetlerince tesis edilen ve yargısal faaliyetten ayrılamayan işlemlerin yargılamanın bir parçası olduğu konusunda bir duraksama bulunmamaktadır.

Buna göre, Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararların tazmininde 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun ''Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat'' başlıklı bölümünde gösterilen esas ve usullerin izleneceği tabiidir.

Uyuşmazlıkta, davacıların manevi tazminat istemine dayanağı ise davacıların ölen akrabaları tarafından, aralarında uzun bir süredir husumet bulunan komşuları ile ilgili olarak ...

Cumhuriyet Başsavcılığı'na verdikleri 17/06/2021 ve 12/07/2021 tarihli dilekçelerle 12/05/2021 tarihinde yaşanan olaydan sonra kişilerin saldırgan tavır ve tutumlarının devam ettiği, ceza soruşturması dosyasında şüpheli konumunda bulunan kişilerin kendilerine karşı eylemlerine son vermediklerini, bu nedenle uzaklaştırma ve koruma tedbirlerinin uygulanmasını talep ettikleri, şikayetlerine karşın ...

Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından can güvenliklerinin korunması ve kamu düzeninin sağlanması amacıyla gerekli koruyucu tedbirlerin alınmadığı ve konunun kolluk birimlerine intikal ettirilmediği, bu süreçte davalı idarenin yürütülen soruşturma dışında kişilerin can güvenliğinin sağlanması hususunda gerekli dikkat ve özeni göstermemesi ve önleyici kolluk faaliyetini gerektiği gibi yerine getirmemesi suretiyle oluştuğu ileri sürülen hizmet kusuru iddiasına dayandığı,

başka bir ifadeyle davacılar tarafından idareye atfedilen kusurun, yargılama faaliyetine bağlı adli kolluk hizmetinden değil, tamamen yargılama faaliyeti dışında ve önleyici kolluk hizmetinin işleyişinde gereken emir, direktif ve talimatların verilmemesi, gereken tedbirlerin alınmaması sonucu oluşan hizmet kusurunun olduğunun öne sürüldüğü anlaşılmaktadır.

Bu durumda, uyuşmazlığın belirtilen nitelik ve özelliği dikkate alındığında, tazminat isteminin 5271 sayılı kanunla ilişkilendirmenin hukuki anlamda mümkün olmadığı görüldüğünden, görüm ve çözümü idari yargı yerine ait bulunan uyuşmazlığın, adli yargı yerinin görevine girdiği gerekçesiyle davanın görev yönünden reddi yolunda verilen ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.