Danıştay 10. Daire E.2022/6394 K.2025/170

Dava konusu istem: Davacı tarafından; İzmir ili, Menderes ilçesi, ... Mahallesinde bulunan ve maliki olduğu ... parsel sayılı taşınmazın, imar planında tarımsal niteliği korunacak alanda kaldığı ancak tarımsal özelliğini yitirdiği ileri sürülerek tarım dışı amaçla kullanımına izin verilmesi yönünde yapılan 16/10/2020 tarihli başvurunun zımnen reddine dair işlemin iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davacının tarım dışı amaçlı kullanımını istediği Menderes ilçesi, ... Mahallesinde 4782,68 m² büyüklüğündeki ... parsel sayılı taşınmazın, marjinal tarım arazisi olduğu, henüz onaylanmayan "Büyükova Taslak Projesi" içerisinde kaldığı, bir kısmının tarım dışı amaçla kullanıldığının yerinde yapılan incelemede tespit edildiği, üzerinde zeytin ağaçları bulunduğu, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte incelemenin devam ettiği dikkate alındığında, davacının talebinin zımnen reddine yönelik işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davacının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI :.Davacı tarafından,.herhangi bir bilirkişi incelemesi veya keşif yapılmaksızın davalı idarece tutulan tutanak nazara alınarak karar verildiği, dava konusu taşınmazının Büyük Ova sınırları içerisinde kalmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI :.Davalı idare tarafından, davacının başvurusuna binaen gerekli iş ve işlemlerin yapıldığı, mahallinde yapılan arazi etüt incelemesi neticesinde arazi sınıfının marjinal tarım arazisi olarak değerlendirildiği ve arazi üzerine toprak moloz dökmek suretiyle arazi yapısının bozulduğu, arazinin izinsiz olarak tarım dışı amaçla kullanılmasından dolayı 5403 sayılı Kanun kapsamında gerekli işlemlerin uygulandığı, bu bakımdan ortada zımnen reddedilmiş bir başvurunun varlığından söz edilemeyeceği ve temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava dosyasının incelenmesinden,

-.Davacı tarafından Menderes Belediye Başkanlığına yapılan 01/07/2020 tarihli başvuruyla İzmir ili, Menderes ilçesi, ... Mahallesinde bulunan 4782,68 m² büyüklüğündeki ... parsel sayılı taşınmazın imar durumu hakkında bilgi verilmesinin istenilmesi üzerine, Menderes Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı yazısıyla, taşınmazın 1/1000 Ölçekli Uygulama İmar Planında "Tarımsal Niteliği Korunacak Alan"da kaldığı ve plan notlarında belirlenen yapıların yapılabilmesi için İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile İZ-SU Genel Müdürlüğünden görüş alınması gerektiğinin belirtildiği,

-.Davacı tarafından Menderes Belediye Başkanlığına yapılan 23/07/2020 tarihli başvuruyla plan notlarında belirtilen yapıların yapılabilmesi için İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile İZ-SU Genel Müdürlüğünden görüş alınmasının istenilmesi üzerine, Menderes Belediye Başkanlığının ... tarih ve E... sayılı yazısı ile anılan taşınmazda "konut" yapılmak istendiği belirtilerek İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden görüş istenildiği,

- İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı yazısıyla, başvuruya konu alanın ... tarih ve ... sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenen büyük ova sınırları içerisinde kaldığı, bu nedenle 5403 sayılı Kanun'un 14. maddesine göre tarım dışı amaçla kullanımının uygun olmadığı belirtilerek olumsuz görüş verildiği,

-.Davacı vekili tarafından 16/10/2020 tarihinde İzmir İl Tarım ve Orman Müdürlüğüne başvurularak Menderes Belediye Başkanlığına uygunluk doğrultusunda görüş bildirilmesinin talep edilmesi üzerine, İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı yazısıyla,

konut amaçlı başvurunun 5403 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilebilmesi için yerinde inceleme ve tarımsal etüt yapılması gerektiğinden etüt ve inceleme ücretinin yatırılması ve dekontunun iletilmesi halinde gerekli etüt ve incelemenin yapılacağının davacı vekiline bildirildiği,

-.Davacı tarafından ücretin yatırılması üzerine 02/12/2020 tarihinde taşınmazın bulunduğu alanda yapılan incelemede arazinin marjinal tarım arazisi olduğunun, güneyi ve kuzeyinin marjinal, batısının yol, doğusunun zeytinlik olduğunun, parsel içerisine izinsiz şekilde toprak dökülerek arazi yapısının bozulduğunun ve 1746 m² alanın tarım dışı amaçla kullanıldığının tespit edildiği, anılan tespitler neticesinde 60 gün içerisinde davacının talebi doğrultusunda işlem tesis edilmeyerek, davacının talebinin zımnen reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 3. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, "Kurul"un, Toprak Koruma Kurulunu ifade ettiği belirtilmiş; "Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı" başlıklı 13. maddesinde, "Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz. Ancak, alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi şartıyla;

a) Savunmaya yönelik stratejik ihtiyaçlar,

b) Doğal afet sonrası ortaya çıkan geçici yerleşim yeri ihtiyacı,

c) Petrol ve doğal gaz arama ve işletme faaliyetleri,

ç) İlgili bakanlık tarafından kamu yararı kararı alınmış madencilik faaliyetleri,

d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plân ve yatırımlar,

e) Kamu yararı gözetilerek yol altyapı ve üstyapısı faaliyetlerinde bulunacak yatırımlar,

f) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun talebi üzerine 20/2/2001 tarihli ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca yenilenebilir enerji kaynak alanlarının kullanımı ile ilgili yatırımları,

g) Jeotermal kaynaklı teknolojik sera yatırımları için bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile Bakanlık tarafından izin verilebilir.

Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir..." kuralına; ''Tarımsal potansiyeli yüksek büyük ovaların belirlenmesi ve korunması'' başlıklı 14. maddesinde, ''Tarımsal üretim potansiyeli yüksek, erozyon, kirlenme, amaç dışı veya yanlış kullanımlar gibi çeşitli nedenlerle toprak kaybı ve arazi bozulmalarının hızlı geliştiği ovalar; kurul veya kurulların görüşü alınarak, Cumhurbaşkanı kararı ile büyük ova koruma alanı olarak belirlenir.

Büyük ovalardaki koruma ve geliştirme amaçlı tarımsal altyapı projeleri ve arazi kullanım plânları, kurul veya kurulların görüşleri dikkate alınarak, Bakanlık ve valilikler tarafından öncelikle hazırlanır veya hazırlattırılır. Büyük ovalarda bulunan tarım arazileri hiçbir surette amacı dışında kullanılamaz. Ancak alternatif alan bulunmaması, kurul veya kurullarca uygun görüş bildirilmesi şartıyla;

a) Tarımsal amaçlı yapılar,

b) Bakanlık ve talebin ilgili olduğu Bakanlıkça ortaklaşa kamu yararı kararı alınmış faaliyetler, İçin tarım dışı kullanımlara Bakanlıkça izin verilebilir.'' kuralına yer verilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20. maddesinin 1. fıkrasında, "Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemeleri, bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar." hükmüne yer verilmiş; aynı Kanun'un 31. maddesinde, bu Kanunda hüküm bulunmayan, davanın ihbarı, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri hususlarında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı kurala bağlanmış; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 447. faddesinin 2. fıkrasında "Mevzuatta, yürürlükten kaldırılan 18/6/1927 tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa yapılan yollamalar, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun bu hükümlerin karşılığını oluşturan maddelerine yapılmış sayılır." hükmüne yer verilmiştir.

2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin yollamada bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren haller" başlıklı 266. maddesinde, "Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Ancak genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu; toprağın doğal veya yapay yollarla kaybını ve niteliklerini yitirmesini engelleyerek korunmasını, geliştirilmesini ve çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak, plânlı arazi kullanımını sağlamak ve toprak kaynaklarının bilimsel esaslara uygun olarak belirlenmesi, sınıflandırılması, arazi kullanım plânlarının hazırlanması, koruma ve geliştirme sürecinde toplumsal, ekonomik ve çevresel boyutlarının katılımcı yöntemlerle değerlendirilmesi, amaç dışı ve yanlış kullanımların önlenmesi, korumayı sağlayacak yöntemlerin oluşturulmasına ilişkin sorumluluk, görev ve yetkilerin tanımlanması ile ilgili usûl ve esasları düzenlemektedir.

Anılan Kanun'un 13. maddesinde; mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ve sulu tarım arazilerinin tarımsal üretim amacı dışında kullanılamayacağı, aynı Kanun'un 14. maddesinde ise; Cumhurbaşkanı kararı ile büyük ova koruma alanı olarak belirlenen alanlarda bulunan tarım arazilerinin amacı dışında kullanılamayacağı kurala bağlanmıştır.

Uyuşmazlıkta, her ne kadar İlk Derece Mahkemesince, 5403 sayılı Kanun'un 14. maddesi hükümlerine yer verilerek, İzmir ili, Menderes ilçesi, ...Mahallesinde bulunan 4782,68 m² büyüklüğündeki ... parsel sayılı taşınmazın "Büyükova Taslak Projesi" içerisinde yer aldığı, taınmazın bir kısmının tarım dışı amaçla kullanıldığının yerinde yapılan incelemede tespit edildiği,

taşınmaz üzerinde zeytin ağaçları bulunduğu ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte incelemenin devam ettiği gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiş ise de, 5403 sayılı Kanun'un 14. maddesi hükümlerinin Cumhurbaşkanı kararı ile büyük ova koruma alanı olarak belirlenen yerler için uygulanabileceği dikkate alındığında, dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla ve halihazırda ilan edilmiş bir büyük ova sınırı içerisinde yer almadığı görülen dava konusu taşınmazın, tarım dışı amaçla kullanım izni verilebilecek alanlardan olup olmadığı hususunda,

5403 sayılı Kanun'un 13. maddesi hükümleri kapsamında değerlendirme yapılarak karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır.

Öte yandan, izin verilmesi istenen taşımazın 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile diğer ilgili mevzuat uyarınca tarım dışı amaçla kullanım izni verilebilecek alanlardan olup olmadığı hususunun ise mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak tespit edilebileceği açıktır. Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.