Danıştay 10. Daire E.2022/6541 K.2025/4302

Dava konusu istem: Davacılar tarafından, Şırnak ili, Cizre ilçesinde ilan edilen sokağa çıkma yasağı sürecinde meydana gelen olaylarda, 07/09/2015 tarihinde yakınları ...'nın hayatını kaybetmesinde idarenin sorumluluğunun bulunduğundan bahisle, uğranıldığı iddia edilen zararlara karşılık; annesi ... için 10.000,00 TL maddi, 140.000,00 TL manevi, kardeşlerin her biri için ayrı ayrı 2.000,00 TL maddi, 40.000,00 TL manevi tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; maktulün PKK/KCK terör örgütü içerisinde aktif faaliyet gösterdiği ve güvenlik kuvvetleri ile girmiş olduğu silahlı çatışma sonucunda hayatını kaybettiği, uğranıldığı ileri sürülen zararlar dolayısıyla davalı idarenin sorumluluğunun bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu gerekçesiyle, davacıların istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI: Davacılar tarafından, olayla ilgili ceza soruşturmasının etkin yürütülmediği, olayın meydana gelmesinde idarenin hizmet kusurunun bulunduğu iddialarıyla Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI: Davalı idare tarafından davacıların temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile temyize konu kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacılar yakını ..., 07/09/2015 tarihinde, Şırnak ili, Cizre ilçesinde vefat etmiştir.

Davacılar tarafından, Şırnak ili, Cizre ilçesinde ilan edilen sokağa çıkma yasağı sürecinde meydana gelen olaylarda, 07/09/2015 tarihinde yakınları ...'nın hayatını kaybetmesinde idarenin sorumluluğunun bulunduğundan bahisle; uğranıldığı iddia edilen zararlara karşılık maddi ve manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.

Olayla ilgili olarak yürütülen ceza soruşturmasında, Şırnak Cumhuriyet Başsavcılığının... tarih, Soruşturma No:..., Karar No:... sayılı kararı ile kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde; davacılar yakını ...'nın güvenlik güçlerine saldırıda bulunduğu sırada güvenlik güçlerinin karşılık vermesi neticesinde öldüğü, maktul şüphelinin öldürülmesinde hukuka uygunluk sebebi bulunduğu belirtilmiştir. Karara karşı yapılan itiraz, ... Sulh Ceza Mahkemesinin Değişik İş No:... sayılı dosyasında, 06/03/2019 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.

Bunun üzerine, davacılar tarafından Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulmuş, Anayasa Mahkemesinin 16/11/2023 tarih ve Başvuru Numarası:2019/13460 sayılı kararı ile; "...30.

Bununla birlikte çatışmanın yaşandığı adreslerde yapılan aramalarda mühimmatla birlikte bulunan maktullerden farklı olarak ölenin ailesi tarafından ambulansa teslim edilerek hastaneye getirildiği, ikamet ettiği adresin önünde vurulduğuna dair beyanlar olduğu, soruşturmanın da bu kapsamda yürütüldüğü, ölenle birlikte ele geçirilen mühimmat olmadığı, ölenden alınan biyolojik örneklerde atış artığına rastlanmadığı anlaşılmıştır.

Anılan hususlar birlikte değerlendirildiğinde soruşturma dosyasındaki delillerin başvurucuların yakının güvenlik güçleriyle girdiği çatışmada vurulduğu kesin sonucuna ulaşmak için yeterli olmadığı değerlendirilmiştir.

31. Öncelikle başvurucuların yakınının vurulduğu yerin tespiti, vurulma anından sonra ambulans çağrıldığı yönündeki beyanlar, 112 Acil arama kayıtlarının dosyaya getirtilmesi suretiyle doğrulanmalı; vurulma yerinin kesin olarak tespitinden sonra bu noktada güvenlik güçlerinin operasyon yapıp yapmadığı telsiz kayıtları aracılığıyla veya başka vasıtalarla belirlenmelidir.

32. Başvuruya konu soruşturma aşamasında başvurucuların yakınının vurulduğu yer ve vurulma şekline ilişkin bir tespit yapılmaksızın O.C.nin güvenlik güçlerinin kendilerine, diğer güvenlik güçlerine ve sivil halka örgüt mensuplarınca yöneltilen, gerçekleştirilen, gerçekleştirilmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız saldırıları o andaki hâl ve şartlara göre saldırı ile orantılı biçimde defetme zorunluluğu kapsamında öldürüldüğü gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği, böylelikle varılan sonuçların tüm bulguların kapsamlı ve nesnel analizine dayanması gerekliliklerine uyulma konusunda gerekli özenin gösterilmediği sonucuna ulaşılmıştır.

33. Açıklanan gerekçelerle yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir...." gerekçesiyle, Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkının etkili soruşturma yükümlülüğüne ilişkin usul boyutunun ihlal edildiğine, kararın bir örneğinin yaşam hakkının usul boyutunun ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden soruşturma yapılmak üzere Şırnak Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine karar verilmiştir.

Anayasa Mahkemesini... tarih ve Başvuru Numarası:... sayılı kararı üzerine, ... Cumhuriyet Başsavcılığınca yeniden yürütülen soruşturmanın akıbeti hakkında dosyada bir bilgi bulunmamaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.

Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davalarıdır. Bu tür davalarda mahkeme, hem olayın maddi yönünü, yani zararı doğuran işlem veya eylemleri, hem de bundan çıkabilecek hukuki sonuçları tespit edecektir.

Tam yargı davalarında, öncelikle zarara yol açtığı öne sürülen idari işlem veya eylemin hukuka uygunluğunun denetlenmesi esas alındığından, olayın oluşumu ve zararın niteliği irdelenip, idarenin hizmet kusuru olup olmadığının araştırılması, hizmet kusuru yoksa kusursuz sorumluluk ilkelerinin uygulanıp uygulanmayacağının incelenmesi, tazminata hükmedilirken de her halde sorumluluk sebebinin açıkça belirtilmesi gerekmektedir.

İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır. Bu bağlamda hizmet kusuru, özel hukuktaki anlamından uzaklaşarak nesnelleşen, anonim bir niteliğe sahip, bağımsız karakteri olan bir kusurdur. Hizmet kusurundan dolayı sorumluluk, idarenin sorumluluğunun doğrudan ve asli nedenini oluşturmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta, olayla ilgili olarak yürütülen ceza soruşturmasının olayın aydınlatılması noktasında bakılan davaya etkisinin olacağı açıktır. Bu nedenle, Bölge İdare Mahkemesince, Anayasa Mahkemesinin ... tarih ve Başvuru Numarası:... sayılı kararı üzerine, ... Cumhuriyet Başsavcılığınca olayla ilgili olarak yeniden yürütülecek ceza soruşturmasının akıbetinin ne olduğu araştırılarak bir karar verilmesi gerekmektedir.

Öte yandan yukarıda zikredilen Anayasa Mahkemesi kararında; başvurucuların, yakınları vurulduktan sonra ambulans çağırmalarına rağmen çatışmalar nedeniyle ambulansın gelemediği, kendilerinin de yaralıyı hastaneye ulaştıramadıkları, nihayetinde ambulans geldiğinde yaralının ölmüş olduğu, acil sağlık hizmeti sunulamaması nedeniyle ölüm olayının gerçekleştiği, bu nedenle yaşam hakkının ihlal edildiği yönündeki iddialarının, söz konusu iddiaların da ileri sürüldüğü olayla ilgili olarak açılan tam yargı davası yolunu tüketmeden başvuruda bulunulduğu, başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verildiği görülmekte olup, Bölge İdare Mahkemesince olayda idarenin sorumluluğu bulunup bulunmadığının bu yönüyle de araştırılması gerekmektedir.

Bu itibarla, eksik inceleme neticesinde verilen temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.