Danıştay 10. Daire E.2022/7307 K.2023/957

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından düzenlenen devre tatil sözleşmelerinin 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve ilgili uygulama Yönetmelikleri kapsamında incelenmesi esnasında şirketten istenilen bilgi ve belgelerin tam ve eksiksiz olarak belirtilen sürede Bakanlığa iletilmediğinden ve bu durumun 6502 sayılı Kanun'un 75. maddesinin 2. fıkrasına aykırılık teşkil ettiğinden bahisle anılan Kanun'un 77. maddesinin 15. fıkrası ve 78. maddesinin 1. fıkrası uyarınca 424.123,60 TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin, ... tarih ve ... sayılı yazı ile bildirilen ... Valiliği Ticaret İl Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:.

İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; davacı şirketin, hakkında yürütülen inceleme ve denetim kapsamında istenilen bilgi ve belgeleri yapılan ihtarlara rağmen süresi içerisinde gerçeğe uygun ve tam olarak ibraz etmemek suretiyle 6502 sayılı Kanun'un 75/2. maddesine aykırı davrandığı sabit olduğundan, davacı şirketin anılan Kanunun 77/15. maddesi uyarınca para cezası ile tecziye edilmesi gerekmekte ise de, davacı şirkete verilecek para cezası miktarı tespit edilirken davacı şirketin aykırılığın tespitinden bir önceki mali yıl sonunda oluşan yıllık gayrisafi gelirlerinin,

2019 yılı bilanço ve gelir gider tablolarındaki "net satış" tutarının, "kısa vadeli alınan sipariş avansları" ve "uzun vadeli alınan sipariş avansları" hesabının toplamı olarak tespit edildiği ve bu tutarın % 1'i oranında ceza hesaplanarak davacıya tatbik edildiği, uyuşmazlık konusu para cezasının hesabında gayrisafi gelir tutarının kapsamı içerisinde hangi kalemlerin yer aldığı hususunda mevzuatta açık bir düzenleme bulunmadığı bu nedenle, bilançoda yer alan "Brüt Satışlar" tutarının dışındaki diğer kalemlerin gayrisafi gelir içinde değerlendirilmesinin mümkün olmadığı,

bu durumda, "kısa vadeli alınan sipariş avansları" ve "uzun vadeli alınan sipariş avansları" hesabının davacının 2019 yılı gayrisafi geliri içinde değerlendirilmesi suretiyle bulunan matrah üzerinden ceza tatbik edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca davalı idarenin istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından; idarelerinin harçtan muaf olduğu, idari para cezasının hesabında gayrisafi gelir tutarının kapsamı içerisinde hangi kalemlerin yer aldığı konusunda mevzuatta açık bir hüküm bulunmadığı yönündeki gerekçenin hukuka uygun olmadığı, 16/07/2019 tarihli ve 30833 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 77 nci Maddesinde Yer Alan Gayrisafi Gelirin Tespitine İlişkin Tebliğ kapsamında gayrisafi gelirin nasıl tespit edileceğinin, tespit yapılırken hangi kalemlerin hesaba dahil edileceğinin açıkça belirtildiği,

anılan Tebliğ hükümlerinde ön ödemeli devre tatil satışlarında gayrisafi gelirin hesabında alınan sipariş avanslarının da dikkate alınması gerektiğinin açıkça vurgulandığı, davacı şirketin gayrisafi gelirlerinin, aykırılığın gerçekleştiği tarihten önce yürürlükte olan Tebliğ hükümleri doğrultusunda hesaplandığı,

6502 sayılı Kanun'un 75. maddesinin 2. fıkrasına aykırı olarak ibraz edilmeyen denetime esas bilgi ve belgelerin, aynı Kanun'un 77. maddesinin 15. fıkrası uyarınca yedi günlük ihtara rağmen rapor tarihi olan 14/04/2020 tarihine kadar kasten ibraz edilmemesi nedeniyle şirket hakkında aykırılığın tespitinden bir önceki mali yıl sonunda (2019) oluşan yıllık gayrisafi gelirlerinin yüzde birine kadar olan üst sınırdan idari para cezası verilmesi ve bu nedenlerle Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden davalı idarenin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket tarafından düzenlenen devre tatil sözleşmelerinin 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve ilgili uygulama Yönetmelikleri çerçevesinde incelenmesi amacıyla yapılan denetim kapsamında davacı şirketten 06/01/2020 tarih ve 51039535 sayılı yazı ile denetime esas bilgi ve belgeler istenilmiştir.

Davacı şirket tarafından sunulan 17/01/2020 tarihli cevabi yazı ekinde, talep edilen belgelerin çok az kısmı sunulmuş olup anılan cevap yazısı ile 2019 mali yılının henüz sonuçlanmış olması ve halen devam etmekte olan yıl sonu kapama ve devir iş ve işlemleri nedeniyle 10 günlük sürenin kısa olduğu ileri sürülerek bilgi ve belgelerin sunulabilmesi için 10 günlük ek süre talebinde bulunulmuş, üç hafta süre geçmesine rağmen talep edilen bilgi ve belgelerin gönderilmediğinin tespiti üzerine, 6502 sayılı Kanun'un 77. maddesinin 15. fıkrası gereğince daha önce ibraz edilmeyen bilgi ve belgelerin bir hafta içerisinde ibraz edilmesi amacıyla ... tarih ve ... sayılı ihtar yazısı davacıya tebliğ edilmiştir.

Anılan ihtar yazısı 11/02/2020 tarihinde, davacı şirket vekili … adlı şahsa elden tebliğ edilmesine rağmen rapor tarihi olan 14/04/2020 tarihinde kadar davacı şirket tarafından herhangi bir ilave bilgi ve belge ibraz edilmemiştir.

Bunun üzerine 6502 sayılı Kanun'un 75. maddesinin 2. fıkrasında yer alan her türlü bilgi ve belgenin doğru olarak gösterilmesi veya istenilmesi halinde belgelerin aslının veya onaylı örneğinin verilmesine yönelik yükümlülüğün ihlal edildiğinden bahisle anılan Kanun'un 77. maddesinin 15. fıkrası ve 78. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, davacı şirketin aykırılığın tespitinden bir önceki mali yıl sonunda oluşan yıllık gayrisafi gelirleri, 2019 yılı bilanço ve gelir gider tablolarındaki "net satış" tutarının, "kısa vadeli alınan sipariş avansları" ve "uzun vadeli alınan sipariş avansları" hesabının toplamı olarak tespit edilmiş ve bu tutarın % 1'i oranında dava konusu idari para cezasının uygulanmasına karar verilmiştir.

Davacı tarafından 06/08/2020 tarihli başvurusu ile uzlaşma talebinde bulunulmuş olup 17/09/2020 tarihinde yapılan uzlaşma görüşmesinin de olumsuz sonuçlanarak anılan hususun tutanağa bağlanması üzerine 02/10/2020 tarihinde bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un "Denetim" başlıklı 75. maddesinde, "(1) Bu Kanunun uygulanmasında, Bakanlık müfettişleri, gümrük ve ticaret denetmenleri ile Bakanlıkça görevlendirilecek personel, mal veya hizmet sunulan her yerde denetleme, inceleme ve araştırma yapmaya yetkilidir.

(2) Bu Kanun kapsamına giren hususlarda, yetkili ve görevli kişi ve kuruluşlara her türlü bilgi ve belgenin doğru olarak gösterilmesi veya istenmesi halinde belgelerin aslının veya onaylı kopyalarının verilmesi zorunludur." hükmü; dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 77. maddesinin 15. fıkrasında da, "Bu Kanunun 75. maddesinin 2. fıkrasında belirtilen yükümlülüklere aykırı hareket edenler hakkında yedi gün içinde bilgi ve belgelerin doğru olarak verilmesi veya yerinde inceleme imkanının sağlanması ihtar edilir.

İhtara rağmen aykırılığın devamı halinde yirmi beş bin Türk Lirasından az olmamak üzere aykırılığın tespitinden bir önceki mali yıl sonunda oluşan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde birine kadar idari para cezası verilir. Aykırı fiilin bir yıl içinde tekrar edilmesi halinde idari para cezası iki misli olarak uygulanır." hükmü yer almaktadır.

16/07/2019 tarih ve 30833 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 77 nci Maddesinde Yer Alan Gayrisafi Gelirin Tespitine İlişkin Tebliğ'in "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde, bu Tebliğin amacının, 7/11/2013 tarihli ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 77 nci maddesinde yer alan gayrisafi gelirin tespitine ilişkin usul ve esasları belirlemek olduğu; "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, gayrisafi gelirin Kanunda öngörülen aykırılıklara ilişkin olarak uygulanabilecek idari para cezasının hesaplanmasında bu Tebliğ hükümlerine göre idarece belirlenen tutarı ifade ettiği kurala bağlanmıştır.

Aynı Tebliğ'in "Gayrisafi gelirin tespiti" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasında, "Gayrisafi gelir;

a) Bilanço esasına göre defter tutanlar için net satış hasılatıdır.

b) İşletme hesabı esasına göre defter tutan işletmeler için dönem içinde elde edilen hasılat ve diğer gelirler gelir kalemlerinin toplamıdır.

c) Serbest meslek kazanç defteri tutanlar için indirimlerden sonraki kazancı içeren net hasılattır." hükmüne.

2. fıkrasında, "Ön ödemeli konut ve ön ödemeli devre tatil satışlarında, gayrisafi gelirin hesabı için satıcı veya sağlayıcının sınıfı ve defter türüne bağlı olarak bu maddenin birinci fıkrasında yer alan tutarların yanı sıra bilgi ve belge talep edilen proje veya projeler kapsamında akdedilen sözleşmelere istinaden tahsil edilip alınan sipariş avansları hesabına kaydedilen veya kaydedilmesi gereken tutarlara ilişkin bilgileri içerir yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir raporu ve ekleri istenir.

Söz konusu rapor ve eklerinin yedi gün içinde bilgiyi talep eden birime yazılı olarak iletilmemesi halinde, satıcı veya sağlayıcının finansal tablolarında yer alan alınan sipariş avanslarına kayıtlı tutar ile akdedilen sözleşmeler için tahsil edilen ancak alınan sipariş avansları hesaplarına kaydedilmesi gerekirken başka hesaplarda muhasebeleştirilen tutarların tamamı dikkate alınarak gayrisafi gelir tespit edilir." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Kural olarak idari işlemlerin yargısal denetimi, tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan mevzuata göre yapılmaktadır. Bu anlamda idari işlem niteliğindeki idari yaptırımların da tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan mevzuata göre yargısal denetiminin yapılması gerekmektedir.

İdare Mahkemesince, her ne kadar uyuşmazlık konusu para cezasının hesabında gayrisafi gelir tutarının kapsamı içerisinde hangi kalemlerin yer aldığı hususunda mevzuatta açık bir düzenleme bulunmadığı bu nedenle, bilançoda yer alan "Brüt Satışlar" tutarının dışındaki diğer kalemlerin gayrisafi gelir içinde değerlendirilmesinin mümkün olmadığı,

bu durumda, "kısa vadeli alınan sipariş avansları" ve "uzun vadeli alınan sipariş avansları" hesabının davacının 2019 yılı gayrisafi geliri içinde değerlendirilmesi suretiyle bulunan matrah üzerinden ceza tatbik edilemeyeceği gerekçesine yer verilmiş ise de, dava konusu idari para cezasına konu aykırılığın gerçekleştiği ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihten önce 16/07/2019 tarih ve 30833 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan "6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 77 nci Maddesinde Yer Alan Gayrisafi Gelirin Tespitine İlişkin Tebliğ"in 4. maddesinin 2. fıkrasında,

ön ödemeli konut ve ön ödemeli devre tatil satışlarında, gayrisafi gelirin hesabı için satıcı veya sağlayıcının sınıfı ve defter türüne bağlı olarak bu maddenin birinci fıkrasında yer alan tutarların yanı sıra bilgi ve belge talep edilen proje veya projeler kapsamında akdedilen sözleşmelere istinaden tahsil edilip alınan sipariş avansları hesabına kaydedilen veya kaydedilmesi gereken tutarlara ilişkin bilgileri içerir yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir raporu ve eklerinin isteneceği, söz konusu rapor ve eklerinin yedi gün içinde bilgiyi talep eden birime yazılı olarak iletilmemesi halinde,

satıcı veya sağlayıcının finansal tablolarında yer alan alınan sipariş avanslarına kayıtlı tutar ile akdedilen sözleşmeler için tahsil edilen ancak alınan sipariş avansları hesaplarına kaydedilmesi gerekirken başka hesaplarda muhasebeleştirilen tutarların tamamının dikkate alınarak gayrisafi gelirin tespit edileceğinin öngörüldüğü, dolayısıyla ön ödemeli devre tatil satışlarında gayri safi gelirin hesabında birinci fıkrada yer alan kalemlerin dışında, alınan sipariş avanslarının da dikkate alınması gerektiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, dava konusu idari para cezasına konu aykırılığın gerçekleştiği tarihten önce yürürlükte olan "6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 77 nci Maddesinde Yer Alan Gayrisafi Gelirin Tespitine İlişkin Tebliğ"in 4. maddesinin 2. fıkrası uyarınca gayrisafi gelir hesabında, alınan sipariş avans tutarları da dikkate alınarak belirlenen matrah üzerinden hesaplanan dava konusu idari para cezasında hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.