Danıştay 10. Daire E.2025/34 K.2025/4954

Dava konusu istem: 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu'na aykırı olarak yardım toplandığından bahisle davacı dernek adına kayıtlı banka hesaplarına bloke konulmasına yönelik tesis edilen işleme karşı 31/07/2023 tarihinde yapılan itirazın zımnen reddedilmesine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile; bakılan uyuşmazlıkta, ilgili mevzuat uyarınca yetkili makamca verilmiş yardım toplama izni olmaksızın herhangi bir şekilde yardım toplanamayacağının, izinsiz olarak toplanan mal ve paralara ise el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verileceğinin düzenleme altına alındığı, her ne kadar ilgili mevzuatta açıkça belirtilmemekte ise de kanun koyucu tarafından yardım toplama ile bağışın da kanun kapsamına alındığının anlaşıldığı,

bu hâliyle izinsiz olarak yardım toplamanın yanında bağış alınması sonucunda da elde edilen mal ve paralara el konulabileceği, davacı derneğe belirli bir amaca ilişkin olarak 1 yıl süre ile 703.969,77 TL tutarla sınırlı olarak ilk yardım toplama izninin 31/01/2020 tarihinde verildiği, belirli bir amaca ilişkin olarak 1 yıl süre ile 17.610.000,00 TL tutarla sınırlı olarak ikinci yardım toplama izninin ise 30/03/2022 tarihinde verildiği,

izin verilen tarihler arasında ise izin alınmaksızın sosyal medya üzerinden yapılan paylaşımlar ile banka hesapları aracılığıyla yardım toplandığı ve söz konusu durumun Yardım Toplama Kanunu'nun amacına aykırı olarak denetim dışında kaldığı, davalı idare tarafından yapılan tespitlere istinaden izinsiz olarak yardım toplandığı tespit edilen tarihler arasında banka hesaplarına gelen mevduata tedbiren bloke konulmasına karar verildiği,

anılan bloke koyma işleminin tedbir mahiyetinde olduğu ve davacının iddialarının söz konusu tutarın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine ilişkin işleme karşı açılacak davada ileri sürülmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığından davacı dernek tarafından izin alınmaksızın yardım toplanması sonucunda elde edilen tutarlara bloke konulmasına ilişkin işlemlere karşı yapılan itirazın davalı idare tarafından cevap verilmeksizin zımnen reddedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesince, dava konusu işlemin hukuki sebebini oluşturan 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu'nda, izinsiz yardım toplama faaliyetinde toplanan mal ve paralara el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesinin öngörüldüğü; ancak bu idari yaptırımlara karşı idari yargı yerlerinin görevli olacağına dair bir düzenlemeye yer verilmediği, ayrıca izinsiz toplanan paralara bloke konulması işleminin de kabahat karşılığında uygulanan bir idari tedbir olup mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin karar kesinleşinceye kadar uygulanan el koyma kararı niteliğinde olduğu,

bu durumda, davacı dernek tarafından izinsiz yardım toplamak suretiyle 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu'nun 7. maddesine muhalefet edildiğinden bahisle, muhtelif bankalarda bulunan hesaplara bloke konulması işleminin (paralara el koyma işleminin) 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden olduğu, 2860 sayılı Kanun'da idari tedbirlere karşı itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği,

Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması hâlinde uygulanacağı nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, mülkiyetin kamuya geçirilmesi amacıyla tesis edilen dava konusu el koyma (bankadaki hesaplara bloke koyma) işleminin iptali istemiyle açılan davanın görüm ve çözümünde, 5326 sayılı Kanun'un 27. maddesinin 1. fıkrası uyarınca adli yargı yeri (sulh ceza hakimliği) görevli olup davanın görev yönünden reddi gerektiği,

ayrıca işbu davaya konu davacının banka hesaplarına yatırılan yardım paralarına el konulması işleminden sonra, İstanbul Valiliğinin 20/06/2023 tarihli kararıyla el konulan paraların mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verildiği, yine aynı olay kapsamında davacıya idari para cezalarının da verildiği anlaşılmakta olup mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve idari para cezalarına karşı açılan davaların görüm ve çözümü de sulh ceza hâkimliğine ait olduğu,

izinsiz toplanan paralara bloke konulması işlemi kabahat karşılığında uygulanan bir idari tedbir olup mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin karar kesinleşinceye kadar uygulanan el koyma kararı niteliğinde olması, sebep unsurlarının aynı olması nedeniyle mülkiyetin kamuya geçirilmesi ilişkin kararıyla birlikte aynı yargı kolunda yargılamanın yapılmasının gerektiğinin açık olduğu, nitekim ...

Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:...; ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararları ile Danıştay Onuncu Dairesinin 28/11/2011 tarih ve E:2008/9028, K:2011/5192 sayılı kararının da bu yönde olduğu, görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesep hak doğmayacağı;

bu nedenle, yeni bir yasayla kabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı bilinen bir genel hukuk ilkesi olduğundan uyuşmazlığın her aşamasında dikkate alınması gerektiği, bu itibarla yukarıda belirtilen nedenlerle davanın görev yönünden (adli yargı) reddi gerekirken, davanın esastan reddinde hukuka uyarlık bulunmamakla birlikte, kararın sonucu itibarıyla yerinde olduğu gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun yukarıda belirtilen gerekçe ile görev yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından, davanın idari yargı yerinde görülmesi gerektiği, mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin adli yargıda açılan davanın da kabul edildiği, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosyanın tekemmül ettiği görülmekle davacının yürütmenin durdurulması istemi hakkında bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İstanbul ili, Beykoz ilçesinde kurulu olan davacı derneğe ilişkin olarak 5253 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 19. maddesinin 2. fıkrası uyarınca yapılan denetim sonucunda düzenlenen ... tarih ve ... sayılı denetim raporunda "Dernek tarafından 2021 yılı ve 2022 yılı içerisinde yardım toplama kampanyası düzenlendiği, gerçekleştirilen söz konusu yardım kampanyaları için yetkili makamlardan herhangi bir yardım toplama izninin alınmadığı, İstanbul Valiliği tarafından derneğe 1'er yıllık sürelerle 2 adet yardım toplama izni verildiği, verilen ilk yardım toplama izninin 31/01/2020-30/01/2021 tarih aralığını kapsadığı,

verilen ikinci yardım toplama izninin 30/03/2022-29/03/2023 tarih aralığını kapsadığı, derneğin ilk yardım toplama izninin bittiği tarih olan 30/01/2021 tarihinden ikinci yardım toplama izninin başlangıcı olan 30/03/2022 tarihine kadar olan süreçte yardım toplama izni olmaksızın yardım toplanmaya devam edildiği tespit edilmiştir.

İzinsiz yardım toplanılan 30/01/2021-30/03/2022 tarihleri arasında; dernek tarafından su kuyusu, kurban, Kuran-ı Kerim, gıda paketi, giyim paketi, süt keçisi dağıtımı, cami yapımı, briket ev yapımı vb. birçok konuda yardım toplama faaliyeti yaptığı görülmüştür. Bu yardım toplama kampanyalarının derneğe ait internet sitesi, sosyal medya adreslerinde yapıldığı görülmektedir.

Dernek tarafından 30/01/2021-30/03/2022 tarihleri arasındaki süreçte 14.707.565,49 Türk lirası, 52.401,75 Euro ve 50.003,00 Dolar yardım toplanmıştır. Dernek tarafından toplanan bu yardımlar 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu'nda belirtilen yardım toplama usûllerinden bankalarda hesap açtırmak yardım toplama usulüne girmekte olup, toplanan bu yardımlar için mülki idare amirliğinden izin alınmamıştır." şeklinde tespitlere yer verilmiştir.

Anılan tespite istinaden davacı derneğin hesaplarının bulunduğu banka şubelerine yazı yazılarak izinsiz olarak yardım toplanan miktarlar kadar hesapta bulunan mevduatlara bloke konulması istenilmiştir. Davacı tarafından 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu'na aykırı olarak yardım toplandığından bahisle adına kayıtlı banka hesaplarına bloke konulmasına ilişkin olarak tesis edilen işleme karşı 31/07/2023 tarihli dilekçe ile itirazın edilmiş, anılan itiraza davalı idare tarafından cevap verilmeksizin zımnen reddedilmesi üzerine dava konusu işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı; yardım toplamaya yetkili kişi ve kuruluşları ve bunların hangi amaçla yardım toplayabileceklerini belirlemek, yardımın toplanmasına, kullanılmasına ve denetlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir." hükmüne.

"Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Kanun; yardım toplamaya yetkili kişi ve kuruluşların, amaçlarına ve kamu yararına uygun olarak, yardım toplama faaliyetlerine ait esasları kapsar.

Türk Silahlı Kuvvetlerinin kendi bünyesi içerisindeki yardım toplama faaliyetleri ile dernekler, sendikalar ve bunların üst kuruluşlarına, spor kulüplerine, mesleki kuruluşlara ve bağış kabulüne yetkili vakıflara kendi statülerine göre üyeleri ve diğer kişiler tarafından yapılacak bağış ve yardımlarla bunların öz kaynaklarından sağlayacakları gelirler, bu Kanunun kapsamı dışındadır." hükmüne.

"İzin Alma Zorunluluğu" başlıklı 6. maddesinde, "Kişiler ve kuruluşlar, yetkili makamdan izin almadan yardım toplayamazlar. Ancak, kamu yararına çalışan dernek, kurum ve vakıflardan hangilerinin izin almadan yardım toplayabilecekleri, Cumhurbaşkanınca belirlenip ilan edilir. İzin alınmadan girişilen yardım toplama faaliyetleri güvenlik kuvvetlerince derhal menedilir ve sorumlular hakkında kovuşturma yapılır..." hükmüne.

"Cezalar" başlıklı 29. maddesinde, "...Yukarıdaki fıkralara aykırı davranış sonucu izinsiz toplanan mal ve paralara el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir. Bu maddede yazılı olan idari yaptırımlara karar vermeye yardım toplama iznini veren makam yetkilidir. İzinsiz yardım toplanması hâlinde idari yaptırımlara vali karar verir. Vali bu yetkisini vali yardımcılarına veya kaymakamlara devredebilir." hükmüne.

"Yönetmelik" başlıklı 30. maddesinde, "Bu Kanunun 5, 8 ve 23 üncü maddelerinde öngörülen hususları ve Kanunun uygulamasına ilişkin esas ve usulleri belirleyen yönetmelik, İçişleri ve Maliye bakanlıklarınca Kanunun yayımı tarihinden itibaren altı ay içerisinde hazırlanarak Resmi Gazetede yayımlanır." hükmüne yer verilmiştir.

Yardım Toplama Esas ve Usulleri Hakkında Yönetmelik'in "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "Bu Yönetmelikte geçen; a) Ayni yardım: Nakit ve nakit benzeri dışındaki tüm maddi varlıklarla yapılan yardımları, b)Bağış: Bir kişinin veya başka bir özel hukuk yahut kamu tüzel kişisinin veyahut kamu kurum ve kuruluşunun ayni veya nakdi varlıklarından;

bir kişi veya başka bir özel hukuk yahut kamu tüzel kişisine veyahut kamu kurum ve kuruluşuna kendi iradesiyle ve herhangi bir karşılık beklemeksizin vermesini, ... g) Nakdi yardım: Nakit ve nakit benzeri olarak yapılan yardımları, ğ) Yardım: Bir kişinin veya başka bir özel hukuk yahut kamu tüzel kişisinin veyahut kamu kurum ve kuruluşunun ayni veya nakdi varlıklarından;

bir kişi veya başka bir özel hukuk yahut kamu tüzel kişisinin veyahut kamu kurum ve kuruluşunun ihtiyacını gidermek maksadıyla doğrudan veya dolaylı olarak talep edilmesi hâlinde karşılıksız veya ödünç olarak vermesini, h) Yardım toplama: Gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşlarınca, kamu yararı gözetilmek ve belirli bir amacı gerçekleştirmek üzere, izin alınması veya bildirimde bulunulması kaydıyla belirli süre ve yerlerde ayni ve/veya nakdi yardım istenmesini, ı)Yardım toplama faaliyeti: Yetkili makama başvuru ile başlayan, yardımların toplanması, kaydı, muhafazası, amacına uygun bir şekilde sarf edilmesi,

kesin hesabın çıkarılması ve ilgili diğer iş ve işlemleri kapsayan süreci, i)Yetkili makam: 2860 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenecek olan izin vermeye veya bildirimi kabul etmeye yetkili valilik veya kaymakamlığı, ifade eder." düzenlemesine.

"İzin Alma Zorunluluğu" başlıklı 5. maddesinde, "Cumhurbaşkanınca izin almadan yardım toplayabileceği kararlaştırılan kamu yararına çalışan dernek, kurum ve vakıflar dışındaki kişi ve kuruluşlar, 2860 sayılı Kanunun 7 nci maddesi ile belirlenen makamlardan bu Yönetmelikte belirtilen usule göre izin almak zorundadırlar..." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Kural olarak aksine bir hukuki düzenlemenin bulunmaması durumunda idarenin kamu gücüne dayanarak idare hukuku ilke ve kuralları çerçevesinde tek taraflı irade beyanıyla hukuki sonuç doğuran kesin ve icrai işlemlerinin iptali istemiyle açılan davaların idari yargı yerlerince görülmesi gerekmektedir. İdari işlemin, adli yargının görevinde olan bir işlemle ilgisi olması veya o işlemin uygulanmasına yönelik olması, yukarıda niteliği belirtilen idari işlemin de adli yargı yerinde görülmesini gerektirecek bir sebep değildir.

2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu gereğince mülkiyetin kamuya geçirilmesine yönelik bir işlem tesis edilmesi hâlinde, bu işleme karşı açılacak davanın adli yargı yerinde görüleceği açıktır.

Bununla birlikte, somut uyuşmazlıkta olduğu gibi mevzuata aykırı bir şekilde toplandığından bahisle mülkiyetin kamuya geçirilmesine konu olan paraların bulunduğu banka hesaplarına bloke konulması yönünde bankalara yazılan yazıların ve bunlara itiraz üzerine tesis edilen işlemlerin, idarenin tek taraflı olarak kamu gücüne dayanarak düzenlediği bir işlem olduğu ve niteliği itibarıyla Kabahatler Kanunu'nun kapsamı dışında olduğu anlaşılmakta olup dava konusu uyuşmazlık da buna ilişkindir.

Yani bu davada uyuşmazlık konusu edilen işlem; usulsüz toplandığı iddia edilen yardımların mülkiyetinin kamuya geçirilmesine ilişkin işlem olmayıp bu işlemin icrasına yönelik olarak tesis edildiği ileri sürülen banka hesaplarına bloke konulmasına ilişkin yazışmalar ile bunlara yapılan itirazların zımnen reddine dair işlemlerdir.

Bu durumda, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusu üzerine istinafa tabi kararın incelenerek işin esası hakkında bir karar verilmesi gerekirken, görev yönünden davanın reddi ile sonuçlanan Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

(X)-KARŞI OY

Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usûl ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. Bu nedenle, temyize konu kararın onanması gerektiği oyu ile Daire kararına katılmıyorum.