Danıştay 10. Daire E.2025/3567 K.2025/4955

Dava konusu istem: Konya ili, Meram ilçesi, ... Mahallesi, ... Sokak, No:... adresinde faaliyet gösteren dernek merkezinde izinsiz olarak lokal işletildiğinden bahisle anılan yerin kapatılmasına ilişkin Konya Valiliği İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile izinsiz olarak davacı derneğin dernek merkezinde, düğün, nişan, kokteyl vb. yapılacak şekilde masa ve sandalyelerin bulunduğu, ayrıca dernek adresinde kız isteme organizasyonunun yapıldığı ve iş yeri açma ve çalışma ruhsatının bulunmadığından bahisle Dernekler Yönetmeliği'nin 59. ve 70. maddeleri uyarınca dernek merkezinin/lokalin kapatılması yönünde dava konusu işlemin tesis edildiği,

her ne kadar lokalin kapatılması idari bir işlem mahiyetinde ise de, 5253 sayılı Dernekler Kanunu ve bu Kanun'a dayanılarak çıkarılan Dernekler Yönetmeliği hükümleri dikkate alınarak tesis edilen dava konusu işlemlerin iptali istemiyle açılan davada 5253 sayılı Kanun'un 18. maddesi uyarınca özel hukuk hükümlerine göre uyuşmazlığın görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varıldığından, bu uyuşmazlığın esasının mahkemelerince incelenmesinin hukuken mümkün olmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle görev yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince, davacının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından, derneğin lokalinin bulunmadığı, dernek merkezinin lokal olarak görüldüğü ve mühürlendiği, İdare Mahkemesince dava konusu işlem idari işlem mahiyetinde görülmesine rağmen davanın görev yönünden reddedildiği, Danıştay Onuncu Dairesince dava konusu işleme benzer davaların esastan karara bağlandığı, Dernekler Kanunu'nun 18. maddesinin, derneklere ilişkin tüm uyuşmazlıkların adli yargı yerinde görüleceği anlamına gelmediği, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosyanın tekemmül ettiği görülmekle davacının yürütmenin durdurulması istemi hakkında bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dernekler Kütüğüne ... sayı ile kayıtlı davacı derneğin merkezi; Konya ili, Meram ilçesi, ... Mahallesi, ... Sokak, No:... adresinde bulunmaktadır.

Anılan adreste düğün vb. organizasyonların yapıldığının tespit edilmesi üzerine Meram Belediyesi Zabıta Müdürlüğüne bağlı ekiplerce yapılan denetim sonucunda Meram Belediye Başkanlığı Zabıta Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile derneğin amacı dışında faaliyette bulunulduğu, iş yeri açma ve çalışma ruhsatı bulunmadığı, dernekler mevzuatı kapsamında denetlenmesi gerektiği hususu Konya Valiliği İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğüne bildirilmiştir.

Konya Valiliği makamının onayı üzerine davacı ... Derneğine yönelik 05/09/2024 tarihli denetim raporu düzenlenmiştir. Bu raporda, dernek merkezinde 04/09/2024 tarihinde yapılan denetimde tespit edilen hususlar dikkate alınarak, dernek merkezinin izinsiz ticari tesise dönüştürülmesi nedeniyle Dernekler Yönetmeliği'nin 59. ve 70. maddeleri uyarınca işlem yapılması gerektiği de ifade edilmiştir.

Konya Valiliği İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile dernek merkezinde düğün, nişan, kokteyl vb. faaliyetler yapılacak şekilde masa ve sandalyelerin bulunduğu, Meram Belediyesi ekiplerince de anılan adreste kız isteme organizasyonu yapıldığının tespit edildiği, 5233 sayılı Dernekler Kanunu'nun 26. maddesi dikkate alınarak Dernekler Yönetmeliği'nin 59. ve 70. maddeleri gereğince işlem tesis edilmesi gerektiği hususu Meram Kaymakamlığına bildirilmiştir. 30/09/2024 tarihinde söz konusu adres Lalebahçe Polis Merkezi Amirliği görevlilerince mühürlenerek kapatılmıştır.

Bunun üzerine, 02/10/2024 tarihinde bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihteki hâli ile 23/11/2004 tarih ve 25649 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 5253 sayılı Dernekler Kanunu'nun;

"Derneklerin izinle kurabileceği tesisler" başlıklı 26. maddesinde,

"Derneklerin, tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere, eğitim ve öğretim faaliyetleri için yurt, pansiyon; üyeleri için lokal açmaları ve lokallerinde alkollü içki kullanılması ile bu tesislerin işletilmesi mülkî idare amirinden izin almalarına bağlıdır." hükmüne yer verilmiştir.

31/03/2005 tarih ve 25772 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Dernekler Yönetmeliği'nin;

"Lokal" başlıklı 56. maddesinde,

"Lokal, dernek üyelerinin soysal ihtiyaçlarını karşılamak üzere mülki idare amirinin izniyle açılan tesistir..." düzenlemesine;

"İzin" başlıklı 59. maddesinde,

"İl merkezlerinde açılacak lokallerin iş ve işlemleri il müdürlüklerince, diğer ilçelerde açılacak lokallerin iş ve işlemleri ilçe sivil toplumla ilişkiler birimlerince yürütülür. Büyükşehir belediyesi sınırları içinde kalan ilçelerde ise bu görevler, kaymakamlık yazı işleri müdürlüklerince yerine getirilir. Lokal olarak açılacak yerin ve bulunduğu binanın fenni ve yangın güvenliği ile toplum sağlığı ve çevre bakımından belediyece, genel güvenlik ve asayişin korunması yönünden kolluk kuvvetlerince incelenmesi istenir. Gerek görülen hallerde, ayrıca ilgili diğer kurum ve kuruluşlardan inceleme yapılması istenebilir.

Başvuru belgeleri ve inceleme sonuçları olumlu olan derneklere, mülki idare amirince lokal açma ve işletme izni verilir. Lokal açma ve işletme belgesinde çalışma şartları belirtir. İki nüsha olarak düzenlenen Lokal Açma ve İşletme İzin Belgesinin (EK- 20) bir örneği ilgili derneğe verilir; diğer örneği derneğin il müdürlüğündeki dosyasında saklanır.

Lokalin hangi derneğe ait olduğunun belirtildiği en az 50x75 cm ebadında '……..Derneği Lokali' ibaresinin yazılı olduğu levha ile en az 20x30 cm ebadında 'Üye olmayan giremez' ibaresinin yazılı olduğu levhanın, dışarıdan ilk bakışta görülebilecek bir yere asılması zorunludur.

Lokal açma ve işletme belgesi düzenlendikten sonra onbeş gün içinde sivil toplumla ilişkiler birimlerince; kolluk amirliği, belediye, alkollü içki kullanılmasına izin verilenler için tekel idaresi, çevre müdürlükleri ile derneğin bağlı bulunduğu vergi dairesine lokalin açıldığı bildirilir. Kolluk kuvvetleri bu bilgilere istinaden izinsiz açılan lokalleri men eder." düzenlemesine;

"İzinsiz açılan lokaller" başlıklı 70. maddesinde,

"İzinsiz olarak açılan veya izni iptal edildiği halde işletilen veya geçici olarak faaliyetten men edildiği halde süresinden önce açılan lokaller kolluk kuvvetlerince kapatılır." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Herhangi bir iş veya işlemin, idareye verilen kamusal bir yetkiye, diğer bir ifadeyle kamu hukukuna dayanması veya bu kamusal yetkinin kullanılması sonucu tesis edilen başka bir işlemin doğal sonucu olarak ortaya çıkması ya da uygulaması niteliğinde bulunması hâlinde, uyuşmazlığın, idare hukuku ilke ve kuralları çerçevesinde idari yargı yerlerince görülmesi gerekmektedir.

Derneklerin tüzüğüne, kuruluşuna, faaliyetlerine, tasfiyesine, feshedilmesine vb. hususlara yönelik uyuşmazlıklar adli yargı yerinin görevine girmektedir. Bununla birlikte, dernek üyelerinin sosyal ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla faaliyetine izin verilen lokallerin açılması, kapatılması, geçici olarak faaliyetten men edilmesi, denetlenmesi vb. iş veya işlemlere yönelik uyuşmazlıkların görüm ve çözümünün idari yargı yerine ait olduğu kabul edilmektedir.

Bakılan uyuşmazlıkta iptali istenilen dava konusu işlem de davacı dernek tarafından işyeri açma ve çalışma ruhsatı vb. herhangi bir izin alınmaksızın dernek lokali işletildiğinden bahisle izinsiz çalıştırılan işyerinin kapatılmasına yönelik tesis edilmiş bir idari işlem niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.

Bu durumda, dava konusu işlemin iptali istemiyle açılan davada işin esasına girilerek bir karar verilmesi gerekirken, görev yönünden davanın reddine dair İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığından buna karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine yönelik Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.