Danıştay 10. Daire E.2025/3937 K.2025/5163

Dava konusu istem: Bursa İli, Yenişehir İlçesi, ... Mahallesinde bulunan, ... ada, ... parsel sayılı, 2.4698 hektarlık taşınmazın, tarım dışı amaçla kullanılmasına izin verilmesine ilişkin, ... tarih ve E... sayılı yazı ile Bursa Valiliğine bildirilen, ... tarih ve E... sayılı Bakan Olur'unun iptaline karar verilmesi istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile Ziraat Mühendisi, Maden Mühendisi ve Harita Mühendisi bilirkişilerden oluşan heyet ile mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan ve hükme esas alınabilecek nitelikte bulunan Bilirkişi Raporunun birlikte incelenmesinden; dava konusu taşınmazın kuru tarım arazisi niteliğinde olduğu,

davalı idare yanında müdahil şirket tarafından "Çinko-Kurşun-Bakır Zenginleştirme (Flotasyon) Tesisi ve Atık Barajı Projesi" kapsamında dava konusu taşınmazda yapılması planlanan faaliyetinin tarımsal bütünlüğü bozacak nitelikte bir faaliyet olduğu, bu haliyle anılan proje kapsamında yapılması planlanan faaliyetin tarımsal bütünlüğü bozacak nitelikte olması nedeniyle marjinal tarım arazisinde yapılması amacıyla tarım amacı dışında kullanılmasına izin verilmesinin hukuken olanaklı olmadığı anlaşıldığından, Bursa İli, Yenişehir İlçesi, ...

Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı 2.4698 hektar alana sahip taşınmazın, tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun bulunmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu, davalı ve davalı idare yanında müdahil tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davalı idare ve idare yanında müdahil tarafından, dava konusu işlemin, kamu yararı gözetilerek ve mevzuata uygun olarak tesis edildiği, tarım dışı kullanım izni verilen ... ada ... parsel sayılı taşınmazın kuru marjinal tarım arazisi olduğu ve tarımsal bütünlük içerisinde olduğu, ancak tarım dışı kullanım iznine konu proje için ilgili diğer tüm izinlerin zaman içerisinde alındığı, tarım dışı kullanım talep edilen alanın çevresinde yer alan, dava konusu alanı çevreleyen alanın da tarım dışı alan olarak değerlendirilmesi nedeniyle tarımsal bütünlük hususunun ortadan kalktığı, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ

...DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden davalı idare yanında müdahilin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davalı idare yanında müdahil olan ... Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından. Bursa İli, Yenişehir İlçesi, ...

Mahallesinde bulunan, ... pafta, ... ruhsat numaralı, 24,89 ha'lık alanda daha önce ... tarih ve ... karar nolu “Bakır-Kurşun-Çinko Ocağı, Kırma Eleme ve Jig Tesisi” projesi ile ilgili olarak ÇED Gerekli Değildir Kararı alınmış (Jig Tesisi kurulmamış) ve daha sonra mevcut ÇED izin alanı olan 24,89 ha'lık alanı da kapsayacak şekilde toplam 273,63 ha alan için “Bakır-Kurşun-Çinko Ocağı ve Zenginleştirme Tesisi Kapasite Artışı” projesi ile ilgili olarak ... tarih ve ... karar nolu ÇED Olumlu Kararı alınmış,

mevcut 345,62 ha’lık maden ruhsat sahasının 23,65 ha’lık kısımda 300.000 ton/yıl kapasiteli Kurşun-Çinko-Bakır Zenginleştirme (Flotasyon) Tesisi ve Atık Barajı kurulup işletilmesi planlanarak, gerçekleştirilmesi planlanan zenginleştirme tesisi ve atık barajı projesi için.

25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirilmesi Yönetmeliğinin Ek-1 Listesi “27.c) Biyolojik, kimyasal, elektrolitik ya da ısıl işlem yöntemleri uygulanan cevher zenginleştirme tesisleri ve/veya bu zenginleştirme tesislerine ilişkin atık tesisleri” bendi uyarınca Bursa İli, Yenişehir İlçesi, ...

Mahallesinde bulunan, ... paftada "Çinko-Kurşun-Bakır Zenginleştirme (Flotasyon) Tesisi ve Atık Barajı Projesi"ne yönelik olarak ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararı alınmış, Bursa ili, Yenişehir ilçesi, ...

Mahallesi sınırları içinde bulunan ... ada ... parsel numaralı 2,4698 hektar yüzölçümlü alanda, "Çinko-Kurşun-Bakır Zenginleştirme (Flotasyon) Tesisi ve Atık Barajı Projesi" faaliyetine yönelik tarım dışı amaçlı arazi kullanım izni talep edilmesi üzerine, verilen olumsuz yanıtlardan sonra, müdahil şirketin ... tarihli dilekçesi ile; yapılması planlanan tesis için diğer tüm kurumlardan olumlu görüşlerin veya izinlerin alındığı, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ile su protokolü imzalandığı,

Orman Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı yazısı ile 3,4795 hekter alanın şirketleri adına tahsis edildiği hususları dikkate alınarak daha önce olumsuz sonuçlanan tarım dışı kullanım izni talebinin yeniden değerlendirilmesinin istenilmesi üzerine, Tarım ve Orman Bakanlığının ... tarih ve E... sayılı Olur'u ile davalı idare yanında müdahil şirketin dava konusu taşınmazda "Çinko-Kurşun-Bakır Zenginleştirme (Flotasyon) Tesisi ve Atık Barajı Projesi" faaliyetine yönelik tarım dışı amaçlı arazi kullanımına izin verilmiş, bu işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle de bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, bu Kanunun amacının; toprağın korunması, geliştirilmesi, tarım arazilerinin sınıflandırılması, asgari tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin belirlenmesi ve bölünmelerinin önlenmesi, tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazilerin çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak planlı kullanımını sağlayacak usul ve esasların belirlenmesi olduğu.

"Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, bu Kanunun; arazi ve toprak kaynaklarının bilimsel esaslara uygun olarak sınıflandırılması, tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazilerin asgari büyüklüklerinin belirlenmesi ve bölünmelerinin önlenmesi, arazi kullanım planlarının hazırlanması, koruma ve geliştirme sürecinde toplumsal, ekonomik ve çevresel boyutlarının katılımcı yöntemlerle değerlendirilmesi, amaç dışı ve yanlış kullanımların önlenmesi, korumayı sağlayacak yöntemlerin oluşturulması ile görev, yetki ve sorumluluklara ilişkin usul ve esasları kapsadığı hükümlerine yer verilmiştir.

5403 sayılı Kanun'un "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, marjinal tarım arazisi, mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri ve dikili tarım arazileri dışında kalan, toprak ve topografik sınırlamalar nedeniyle üzerinde sadece geleneksel toprak işlemeli tarımın yapıldığı araziler olarak tanımlanmış olup; dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle "Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı" başlıklı 13. maddesinde, "Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz. Ancak, alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi şartıyla;

a) Savunmaya yönelik stratejik ihtiyaçlar,

b) Doğal afet sonrası ortaya çıkan geçici yerleşim yeri ihtiyacı,

c) Petrol ve doğal gaz arama ve işletme faaliyetleri,

ç) İlgili bakanlık tarafından kamu yararı kararı alınmış madencilik faaliyetleri,

d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plân ve yatırımlar,

e) (Ek: 31/1/2007-5578/3 md.) Kamu yararı gözetilerek yol altyapı ve üstyapısı faaliyetlerinde bulunacak yatırımlar,

f) (Ek: 26/3/2008-5751/1 md.) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun talebi üzerine 20/2/2001 tarihli ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca yenilenebilir enerji kaynak alanlarının kullanımı ile ilgili yatırımları,

g) (Ek: 26/3/2008-5751/1 md.) Jeotermal kaynaklı teknolojik sera yatırımları,

için bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile Bakanlık tarafından izin verilebilir. (Ek cümle: 31/1/2007-5578/3 md.) Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir.

Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri dışında kalan tarım arazileri; toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile valilikler tarafından tarım dışı kullanımlara tahsis edilebilir.

Tarımsal amaçlı yapılar için, projesine uyulması şartıyla ihtiyaç duyulan miktarda her sınıf ve özellikteki tarım arazisi valilik izni ile kullanılır.

Birinci fıkranın (c) ve (ç) bentleri kapsamında izin alan işletmeciler, faaliyetlerini çevre ve tarım arazilerine zarar vermeyecek şekilde yürütmekle ve kendilerine tahsis edilen yerleri tahsis süresi bitiminde eski vasfına getirmekle yükümlüdürler.

Bu madde kapsamında valiliklerce verilen kararlara yapılan itirazlar, Bakanlık tarafından değerlendirilerek karara bağlanır.

Tarım arazilerinin korunması ve amaç dışı kullanımına dair uygulamaların usûl ve esasları yönetmelikle düzenlenir." hükümleri yer almaktadır.

09/12/2017 tarih ve 30265 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, marjinal tarım arazisi, mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri ve dikili tarım arazileri dışında kalan, toprak ve topografik sınırlamalar nedeniyle üzerinde sadece geleneksel toprak işlemeli tarımın yapıldığı araziler olarak tanımlanmış olup.

"Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı" başlıklı 12. maddesinde, "...(5) Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri dışında kalan tarım arazileri için toprak koruma projesine uyulması, çevre arazilerdeki tarımsal kullanım bütünlüğünü bozmaması kaydıyla valilikler tarafından tarım dışı amaçla kullanım izni verilebilir..." düzenlemesine.

"Amaç dışı kullanım taleplerinin değerlendirilmesi" başlıklı 14. maddesinde, "...(2) Arazinin mutlak tarım arazisi, özel ürün arazisi, dikili tarım arazisi ve sulu tarım arazisi ile özellikleri itibarıyla marjinal tarım arazisi olmakla birlikte çevre arazilerdeki tarımsal kullanım bütünlüğünü veya toplulaştırma projesi bütünlüğünü bozacak durumda olan araziler ve alternatifi olduğu belgelendirilen taleplere valilikler tarafından tarım dışı amaçla kullanım izni verilmez." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu; toprağın doğal veya yapay yollarla kaybını ve niteliklerini yitirmesini engelleyerek korunmasını, geliştirilmesini ve çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak, plânlı arazi kullanımını sağlamak ve toprak kaynaklarının bilimsel esaslara uygun olarak belirlenmesi, sınıflandırılması, arazi kullanım plânlarının hazırlanması, koruma ve geliştirme sürecinde toplumsal, ekonomik ve çevresel boyutlarının katılımcı yöntemlerle değerlendirilmesi, amaç dışı ve yanlış kullanımların önlenmesi, korumayı sağlayacak yöntemlerin oluşturulması ile görev, yetki ve sorumluluklara ilişkin usûl ve esasları düzenlemektedir.

Dosyada yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; dava konusu tarım dışı kullanım talebine konu taşınmaza ilişkin olarak ... tarihinde yapılan etüt sonucu hazırlanan Etüt Raporunda. Bursa ili, Yenişehir ilçesi, ... Mahallesi sınırları içinde bulunan ... ada ... parsel numaralı 2,4698 hektar yüzölçümlü, ...

Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin mülkiyetinde bulunan tarla vasıflı taşınmazın, kuzeyinin tarla, güneyinin orman, doğusunun orman ve tarla, batısının orman olduğu, etüt alanı çevresinde orman görünümlü alanlar olduğu, ... nolu parselde tarımsal faaliyet yapılmadığı, topoğrafyanın dik ve meyilli, toprağın çok sığ olduğu, toprak derinliği ve eğimin kısıtlayıcı faktörler olarak tespit edildiği, verimin yöre ortalamasının altında olduğu, özellikleri itibariyle marjinal tarım arazisi olduğu,

planlı alana, karayoluna, mahalle ulaşım yollarına veya tarım dışı alana sınırdaş olmaması nedeniyle dava konusu edilen talep nedeniyle tarımsal bütünlüğün bozulacağı, Çinko-Kurşun-Bakır Zenginleştirme (Flotasyon) Tesisi ve Atık Barajı Projesi yapılacak ... ada ... parsel sayılı taşınmazın, madenin çıkarılacağı alana en yakın alan olduğundan alternatif alan bulunmadığı, Toprak Koruma Projesine ihtiyaç duyulduğu tespitlerine yer verildiği,

uyuşmazlık konusu tarım arazinin tarımsal niteliğinin (mutlak, özel ürün, dikili, sulu, marjinal vs.) ne olduğu ve tarım dışı kullanım kararının mevzuata uygun olup olmadığının tespiti amacıyla Mahkemesince yaptırılan bilirkişi incelemesi neticesinde alınan kök ve ek bilirkişi raporlarında; arazinin Kuru Marjinal Tarım Arazisi niteliğinde olduğu,

ancak tarım dışı kullanımının çevresindeki arazilerin tarımsal bütünlüklerini kaybetmelerine neden olacağı için tarım dışı kullanıma tahsislerinin kolaylaşacağı, davalı taşınmazın planlı alana, karayoluna, köy/mahalle ulaşım yollarına veya tarım dışı alana sınırdaş olmaması nedeniyle tarımsal bütünlüğünün bulunduğunun düşünüldüğü, bununla birlikte, davalı taşınmazın tarım dışına çıkarılması durumunda çevresinde bulunan arazilerin tarımsal bütünlüklerini kaybedecekleri için tarım dışı kullanıma tahsislerinin kolaylaşacağının değerlendirildiği, İdare Mahkemesince de dava konusu taşınmazın kuru marjinal tarım arazisi niteliğinde olduğu,

"Çinko-Kurşun-Bakır Zenginleştirme (Flotasyon) Tesisi ve Atık Barajı Projesi" kapsamında dava konusu taşınmazda yapılması planlanan faaliyetin tarımsal bütünlüğü bozacak nitelikte bir faaliyet olması nedeniyle Bursa İli, Yenişehir İlçesi, ...

Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı 2.4698 hektar alanına sahip taşınmazın, tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun bulunmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmektedir.

Bununla birlikte, uyuşmazlık konusu tarım dışı kullanım izni talebinin dayanağı olan, Bursa İli, Yenişehir İlçesi, ...

Mahallesinde bulunan, ... pafta, ... ruhsat numaralı 345,62 ha’lık maden sahasının 23,65 ha’lık kısmında 300.000 ton/yıl kapasiteli Kurşun-Çinko-Bakır Zenginleştirme (Flotasyon) Tesisi ve Atık Barajı kurulup işletilmesi planlanan proje için alınan ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu Kararı"nın iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Dördüncü Dairesinin 16/05/2024 tarih ve E:2024/524, K:2024/3148 sayılı kararıyla 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesinin 2. fıkrasının (i) bendi uyarınca davanın reddine kesin olarak karar verildiği,

bu durumda ÇED Olumlu Kararına konu Kurşun-Çinko-Bakır Zenginleştirme (Flotasyon) Tesisi ve Atık Barajı projesinin hukuken varlığını koruduğu sonucuna varılmaktadır.

Bu itibarla, 345,62 hektar maden ruhsat sahasının, halihazırda 273,63 hektarında var olan ve ... tarih ve ... karar nolu ÇED Olumlu Kararı bulunan “Bakır-Kurşun-Çinko Ocağı ve Zenginleştirme Tesisi Kapasite Artışı” projesine ilaveten ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu kararına konu proje ile 23,65 hektarlık kısımda, 300.000 ton/yıl kapasiteli Kurşun-Çinko-Bakır Zenginleştirme (Flotasyon) Tesisi ve Atık Barajı kurulup işletileceğinden, uyuşmazlık konusu marjinal tarım arazisinin çevresinde, tarım dışı kullanım iznine konu tesis ve maden ocağı bulunacağı,

çevresinde bulunan maden zenginleştirme tesisi nedeniyle dava konusu taşınmazın, tarımsal bütünlüğünün bulunduğundan söz edilemeyeceği açık olup, ... ada, ... parsel sayılı marjinal tarım arazisi niteliğindeki taşınmazda yapılması planlanan faaliyetin tarımsal bütünlüğü bozacak nitelikte olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurularının reddine ilişkin temyize konu kararda hukuki isabet bulunmamaktadır.